Preview ng buod
Stoicismo: Ang Sining ng Aktibong Espirituwal na Ehersisyo Para sa Pagpapabuti ng Sarili
Naisip mo na ba kung paano magiging mas matatag sa harap ng mga problema? O kaya naman, paano magiging mas kalmado at hindi masyadong apektado ng mga bagay sa paligid natin? Kung oo, baka naman interesado kang malaman ang tungkol sa Stoicismo. Hindi ito basta lumang pilosopiya lang, ha? Para siyang isang 'manual' kung paano mabuhay nang mas maayos, lalo na sa panahon ngayon na ang daming ingay at distractions. Ang pinaka-interesante dito ay yung tinatawag na 'aktibong espirituwal na ehersisyo' – parang mga workout para sa ating isip at kaluluwa, na pinagtuunan ng pansin ng isang French philosopher na si Pierre Hadot. Ang mga ehersisyong ito, na may ugat pa sa mga turo ni Epictetus, ay parang mga 'cheat codes' para ma-transform natin ang ating sarili at maging mas malapit sa pagiging isang 'wise person' o marunong na tao.
Panimula: Pilosopiya Bilang Paraan ng Pamumuhay
Ang Stoicismo ay laging nagbibigay-diin sa 'autarky' – ito yung pagiging self-sufficient o hindi masyadong umaasa sa iba. Parang state of mind na ikaw lang ang nakadepende sa sarili mo. Ayon kay Pierre Hadot, na nag-aral ng malalim sa mga sinaunang pilosopiya, ito yung universal ideal na hinahanap ng maraming tao. Pero, alam mo naman, madalas tayong nahuhulog sa patibong ng mga external na bagay: mga problema, mga emosyon, mga gusto natin. Dahil dito, nalalayo tayo sa kung sino talaga tayo, sa ating 'true self'. Ang solusyon ng mga sinaunang Stoic? Ginawa nilang pang-araw-araw na practice yung pilosopiya nila. Yung mga tinatawag nilang 'espirituwal na ehersisyo' ay hindi lang basta ritwal. Ito ay paraan para 'bumalik sa sarili', para makawala sa feeling na parang 'alien' ka sa sarili mong buhay dahil sa mga anxieties, passions, at sobrang pagnanasa. Para sa mga Stoic, ang pilosopiya ay hindi lang pinag-aaralan; ito ay pamumuhay. Sinabi ni Epictetus na may mga taong puro salita lang tungkol sa 'art of living like a human being', pero hindi naman talaga nabubuhay nang naaayon. Si Seneca naman, kinumpara niya yung tunay na pagmamahal sa karunungan (pilosopiya) sa pagmamahal lang sa mga salita (philology). Si Musonius Rufus, nagbabala siya laban sa mga 'sophists' na 'puro teorya' lang, at sa mga 'corrupt at malambot' na pilosopo na ang mga turo ay 'kayang lunukin ang buhay ng isang tao'. Si Epictetus din, nagdadalamhati siya sa mga taong hindi ginagamit sa praktikal na paraan yung natutunan nila, basta na lang sila nag-a-analyze ng mga syllogisms at hypothetical arguments. Para sa kanila, ang pilosopiya ay isang training method. Ito yung paraan para mabago ang paraan ng pagtingin natin sa mundo at kung paano tayo mabuhay. Ang mga ehersisyong ito ay ginawa para palakasin at i-internalize yung mga intellectual na pagkaunawa natin sa mga Stoic teachings, para pagdating ng mga pagsubok – maliit man o malaki – ay maharap natin ito nang may calmness o kahinahunan. Hindi ito dahil sa pagiging selfish, kundi dahil naiintindihan natin na mahirap tumulong sa iba kung nalulunod ka sa sarili mong problema. Ang Stoicismo, parang matibay na pundasyon sa pabago-bagong lupa ng buhay, na tumutulong sa atin na harapin ang mga inevitable challenges. Kapalit nito, yung lakas at stability na makukuha natin ay nagiging dahilan para mas maging present tayo sa mundo at mas handang suportahan ang mga mahal natin.
Mga Pangunahing Tesis: Tatlong Haligi ng Stoic na Praktis
May iba't ibang klase ng espirituwal na ehersisyo na binigyang-diin ni Pierre Hadot. Kasama dito yung mga morning at evening reflections – yung pagpaplano ng araw o pag-analyze ng nakaraang araw, pag-iisip kung nasunod ba natin yung mga turo ng Stoicismo. Meron ding tinatawag na premeditatio malorum – ito yung pag-iisip nang maaga tungkol sa mga posibleng kasawian at kung paano ito haharapin nang may lakas at dignidad, na naaalala na ang mga ito ay 'indifferent' o hindi naman talaga kasamaan, at hindi natin kontrolado. Pero, ang pinaka-binigyang-pansin ni Hadot ay yung mga 'aktibong' Stoic exercises, na tinawag niyang 'practical exercises designed to form habits'. Ang tatlo dito ay: self-mastery (pagkontrol sa sarili), duty (pagtupad sa tungkulin), at indifference to indifferents (pagwawalang-bahala sa mga bagay na hindi mahalaga). Ang tatlong uri ng aktibong ehersisyong ito, lumalabas, ay perpektong tumutugma sa tatlong larangan ng praktis na binigyang-diin ni Epictetus, at kilala sa Stoic tradition bilang 'three disciplines'. Ayon kay Hadot, si Epictetus, na 'greatest authority on Stoicism during the time of Marcus Aurelius', ay nagturo ng tatlong spheres kung saan ang mga bagay ay 'depende sa atin', batay sa sikat na distinction mula sa unang libro ng 'Enchiridion': 'Some things are within our power, others are not'. Ayon kay Epictetus, 'what is within our power are our value judgments, impulses to act, desires, aversions, in short, whatever is our own doing.' Tulad ng sabi ni Hadot, 'what is within our power are the actions of our own soul, because we are free to choose them.' Sa mga actions of the soul na ito, may mga konektado sa judgment at assent, may iba na sa desire, at panghuli, may iba na sa impulses to act. Kaya naman, mula sa mga aktibong ehersisyo ni Hadot, ang self-mastery ay para sa sphere of desires, ang duty ay para sa sphere of action, at ang indifference to indifferents ay para sa tamang paggamit ng judgment at assent.
Pagkontrol sa Sarili (Enkrateia)
Para makamit ang self-mastery, sabi ni Hadot, kailangan nating radikal na bawasan ang ating mga desires at aspirations. Limitahan natin ito sa moral virtue – yung kabutihan lang, na siya lang ang 'nasa atin'. Sa kabilang banda, ang ating mga aversions o pag-iwas ay dapat din nating limitahan sa moral evil. Lahat ng lampas dito ay nasa labas ng ating kontrol, at ang pag-aalala dito ay sayang lang sa oras. Ang mga sinaunang source ay nagbibigay ng dagdag na detalye sa pag-unawa natin sa self-mastery. Si Diogenes Laertius, inilarawan niya si Zeno of Citium bilang isang halimbawa ng self-mastery at autarky (self-sufficiency) na nabanggit natin kanina. Kilala si Zeno sa kanyang 'frugality, contentment with poverty [and] reserve in social behaviour'. Ang epigram ni Zenodotus ay tinawag si Zeno na 'inventor of self-sufficiency' (autarky) na tumalikod sa kayamanan at nagtatag ng paaralan na naging 'mother of fearless freedom'. Si A. A. Long, sinabi niya na si Zeno ay nabuhay sa publiko, pero nagpakita ng indifference sa mga karaniwang sukatan ng tagumpay at malalim na kasiyahan sa kung ano ang tatawagin ng iba na asceticism. Sinabi ni Long na ang enkrateia (self-mastery) ay hindi kapareho ng ataraxia (state of undisturbedness), pero 'all three Hellenistic schools postulate an ideal of tranquility, the attainment of which is a necessary condition of rational control over one's desires'. Bagaman para kay Zeno, parang mas naka-focus sa pagtalikod sa materyal na bagay, marami pa ring bagay sa buhay na gusto natin pero hindi mabibili ng pera. Inilarawan ni Hadot ang mga 'desirable things like wealth and health' bilang mga bagay na hindi natin kontrolado, kaya naman nagiging sanhi ito ng sobrang kalungkutan kapag wala ito sa buhay natin. Totoo naman, ang kalusugan ay maaaring nakadepende sa economic status, pero kahit yung mga may pinakamahal na health insurance ay nagkakasakit, minsan pa nga walang malinaw na dahilan. Minsan, gusto ko ng katahimikan para makapagbasa ng libro. Libre lang ito, pero isa pa rin itong desire na minsan ay sobrang attached ako. Isa pang personal na halimbawa: gusto ko sana na ang anak ko ay kumilos sa paraang gusto ko, halimbawa, magalang at may respeto sa mahal niyang ina. Ulit, hindi ito materyal na bagay, pero ito ay isang desire, at ito ang naglalagay sa akin sa kapangyarihan ng isang limang taong gulang na bata, na bagaman kaakit-akit sa maraming paraan, hindi palagi – o halos hindi – inuuna ang aking mga kagustuhan. Sa halip na baliktarin natin ang tipikal, hindi-Stoic na ideya ng kung ano ang 'kailangan' o 'desirable' sa buhay – pera, kalusugan, estado, relasyon, tahimik na kwarto, masunuring anak – kailangan nating itapon lahat ito at magsimula sa pinaka-kailangan, tapos saka tayo magdagdag. Ang moral virtue lang ang dapat nating hilingin kung gusto nating makamit ang self-mastery. Sa kabilang banda, ang moral evil ay dapat nating iwasan. Mahirap? Oo. Kailangan ng superhuman abilities? Malamang. Talaga nga, sinabi ni Long
Pagtupad sa Tungkulin (Kathekonta)
Ang pagtupad sa tungkulin ay iba sa dalawa pang aktibong ehersisyo dahil, sa huli, ito ay nakadepende sa ibang tao. Mahalagang tandaan ang pagkakaiba sa pagitan ng kung ano ang nasa atin at kung ano ang hindi, at kilalanin na kapag ginagampanan natin ang ating mga tungkulin sa iba, kinokontrol natin ang ating moral intention. Ang resulta ng ating mga pagsisikap – kung paano ito tatanggapin, kung gaganda ba ang ating relasyon sa ibang tao, kung tataas ba ang kanilang expectations sa hinaharap – ay hindi natin kontrolado. Minsan nagugulat ang mga baguhan sa Stoicismo sa social element ng pilosopiyang ito, iniisip na ito ay tungkol sa pagpigil ng emosyon at paglayo sa mundo para mabawasan ang pagdurusa. Gayunpaman, ang ganitong approach ay hindi magpapahintulot sa atin na mabuhay ayon sa ating kalikasan, na siyang kalikasan ng isang rational being na may mga obligasyon depende sa role na ginagampanan natin: citizen, friend, parent, spouse. Tulad ng sinulat ni Marcus Aurelius: > 'For we are made for cooperation, like feet, like hands, like eyelids, like the rows of the upper and lower teeth. To act against one another is therefore contrary to nature; and it is acting against one another to be vexed and to turn away.' Si Seneca naman, sinabi niya: > 'No school possesses greater kindness and mildness; none has greater love for humankind or is more devoted to the common good. The goal it sets before us is to be useful, to help others, and to care not only for ourselves but for all as a whole and each person individually.' Sinulat ni Hadot: > 'To find a basis for this theory of 'duties,' the Stoics return to their fundamental intuition: to the instinctive, primordial consent of a living being to itself, which expresses the deepest will of nature. Living beings have an innate tendency to preserve themselves and to repel what threatens their integrity. When the human mind appears, the natural instinct becomes a reflective, reasoned choice: something is chosen because it answers to natural tendencies, such as love of life and children, or love of one's fellow citizens, based on the instinct of sociability.' Ang tatlong disiplina – desire, action, at assent – ay nagkakasalubong, tulad ng tatalakayin pa sa susunod. Ang pagtalikod sa sariling desires o pag-angat mula dito ay maaaring maging kapaki-pakinabang sa pagtupad ng mga tungkulin sa iba. Kung masyado tayong abala sa sarili natin at nakatuon sa pagkuha ng gusto natin, ito ay humahadlang sa ethical growth. Kung ginugugol natin ang lahat ng oras sa opisina sa pag-asang makakuha ng magandang promotion, malamang hindi natin matutulungan ang isang kaibigan. Kung naglalakbay tayo sa mundo, binubura ang mga item sa ating wish list, baka ma-miss natin ang tawag mula sa isang may sakit na magulang. Mga Sipi mula sa 'Enchiridion' para sa Pagtupad sa Tungkulin: 'Remember that you are an actor in a play, which will be such as the author chooses: short, if he chooses it to be short, and long, if he chooses it to be
Pagwawalang-bahala sa mga Bagay na Hindi Mahalaga (Indifference to Indifferents)
Ang ehersisyong ito ang pinakamalakas na nakasalalay sa ating kakayahang maging rational at pinakamalapit na konektado sa Stoic topos ng logic. Inilarawan ni Hadot ang logic bilang 'the mastery of inner discourse'. Sa maingat na pagmamasid sa inner dialogue na ito, makikita natin kung ang ating logic ba ay mali, at dahil dito, nagiging sanhi ng emotional disturbances. Ang diwa ng ehersisyong ito ay eksakto kung ano ang inilarawan ni Marcus Aurelius sa 11.16 ng 'Meditations': > 'One soul finds in itself the power to live a perfectly happy life, if we can remain indifferent to indifferent things.' Inilarawan ito ni Hadot bilang isang 'internal' exercise, kaiba sa self-mastery at duty na mas nakatuon sa external world. Kapaki-pakinabang, habang tinatalakay natin ang logic at, by extension, wisdom, tingnan ang halos imposible ngunit nakapagtuturong ideal na ito – ang Stoic sage. Sinipi ni Hadot ang French philosopher na si Bernard Groethuysen, na nagbigay-diin sa attitude ng sage patungo sa cosmos: > 'The consciousness he has of the world is something specific to the sage. Only the sage constantly keeps the whole picture in mind, never forgets the world, thinks and acts in relation to the cosmos... The sage is part of the world, he is cosmic. He does not allow himself to be distracted from the world or detached from the cosmic whole... The image of the sage and the representation of the world form, so to speak, an inseparable unity.' Kapag nag-reorient ka, maiintindihan mo na ang Universe ay napakalaki, hindi ito 'one-man show' at naglalaman ng walang katapusang mga gumagalaw na bahagi, kung saan tayo ay dapat 'wala lang' – ito ang clarification ni Hadot sa konsepto ng 'indifferents' sa Stoicismo. Ang pagiging indifferent sa mga bagay na hindi mahalaga ay hindi nangangahulugang emotional closing off sa lahat ng maaaring magdulot ng sakit, at bilang resulta, pamumuhay ng maliit at isolated na buhay. Sa halip, sa pamamagitan ng logical analysis ng ating inner discourse sa konteksto ng malaking background na ito, papalapit tayo sa ating ideal – ang sage, na ang buhay ay minarkahan ng ataraxia at autarky. Kasama ng mas malawak na tanaw sa environment na tinitirhan natin, ang indifference to indifferents ay nag-aambag sa refined focus sa tanging bagay na hindi indifferent: ang ating moral intention. Binigyang-diin ni Hadot na ito ay 'makes people change themselves and their attitude to the world'. May kaunting overlap sa pagitan ng ehersisyong ito at self-mastery, habang nagfo-focus tayo sa kung ano lang ang kaya nating kontrolin at kung ano ang mahalaga para makamit ang mas mataas na self-sufficiency. Ang indifference to indifferents ay nagko-combine din sa duty; dahil nagfo-focus tayo sa kung ano ang magagawa natin sa buhay na ito, maaari nating ibaling ang ating paningin sa iba at makita doon ang mga opportunities para ipakita ang ating virtue – at ang practice ng indifference to indifferents ay nangangahulugang hindi tayo made-discourage sa resulta ng
