Özet önizlemesi
Nikola Tesla: Kıvılcımlar ve Gölgelerle Dolu Bir Hayat
Selam millet! Bugün sizlerle aklımızı hala meşgul eden bir isim hakkında konuşacağız: Nikola Tesla. Adını duyunca aklımıza hemen elektrikli arabalar ya da tabii ki Elon Musk geliyor, değil mi? Ama aslında XIX. yüzyılın sonlarında ve XX. yüzyılın başlarında bu isim, elektriğin ta kendisini sanki kontrol edebilen, dahi ama bir o kadar da tuhaf bir Sırp bilim insanıyla özdeşleşiyordu. Rivayetlere göre rakipleri onu yok etmeye çalıştı, hatta hayatını Nazi casuslarının sonlandırdığı söyleniyor. FBI ve Sovyet istihbaratı icatlarının peşindeydi. Dünyanın en zengin insanlarıyla çalıştı, fikirleri o kadar devrimciydi ki çoğu zaman kimse ona inanmıyordu. Bugün insanlık tarihinin en büyük hayalperest ve mucitlerinden biri olan Nikola Tesla'yı konuşacağız. Ama alternatif akım ve Tesla bobinleri dünyasına dalmadan önce küçük bir haberim var: Dergimizin dördüncü sayısı çıktı! Kapakta eşsiz Sergey Shakurov, bize harika bir röportaj verdi. Ayrıca sayıda Guf, Zoya Boguslavskaya, Nadya Mikhalkova ve daha pek çok harika yazar var. Bu sayı, şehrin tarihinden günümüze Moskova ve moskovalıları konu alıyor. Moskova nasıl yapılmış, moskovalılar neden yapılmış – hepsi orada. Ozon'da ve Rusya'daki tüm mağazalarda arayın! Şimdi gelelim Nikola Tesla'ya!
Başlangıç: Smiljan Köyü ve Dahinin İlk Kıvılcımları
XIX. yüzyılın ortaları, Adriyatik yakınları, Hırvatistan'ın şirin dağları, Smiljan köyü... Düşünün ki şiddetli bir yağmur yağıyor, gök gürlüyor. Ve işte 10 Temmuz 1856 gecesi, rahip Milutin Tesla ve eşi Djuka'nın bir oğlu doğuyor: Nikola. Nikola meraklı ama biraz da içine kapanık bir çocuk olarak büyüdü. Beş yaşından itibaren okula gitmek istiyor, yeni bilgiler öğrenmeye can atıyordu. Annesini, Djuka'yı ilgiyle izlerdi. Djuka, okuyup yazmayı bilmese de inanılmaz bir zekaya sahipti. Fenomenal hafızası sayesinde destanları, İncil'den bölümleri ezberden okuyabiliyordu. Ayrıca Djuka bir mucitti; yumurta çırpıcıdan iplik eğirme makinesine ve dokuma tezgahına kadar ev için çeşitli faydalı aletler icat ediyordu. Nikola daha sonra günlüklerinde şöyle yazacaktı: "Babamdan bilgiye açlığımı, annemden ise zekanın canlılığını miras aldım." Fikirlerinin nasıl geldiği sorulduğunda, "Bilmiyorum, kendi kendine aklıma geldi," derdi. Görünüşe göre bu yetenek oğluna da geçmişti. Nikola çocukken bile çeşitli şeyler icat ediyordu. Örneğin, çocukların taş atmak için kullandığı pipetleri piston ekleyerek geliştirdi ve mermi yerine nemli kenevir kullanmayı önerdi. Ve tabii ki, büyük çocuklarla icatlarını daha ilginç şeylerle takas ederdi. Bir keresinde kuşları izlerken şemsiyeyle ahırın çatısından atlamaya karar verdi. Ciddi bir yaralanma olmadı ama birkaç hafta yatakta geçirmesi gerekti. Başka bir seferinde ise yanlışlıkla ahırda kilitli kaldı. Bağırmak ve vurmak yerine, düşüncelere dalmış bir şekilde geceyi sakince orada geçirdi. Ailesi onu bütün çevrede arıyordu. Altı yaşında Nikola için trajik bir olay yaşandı: On iki yaşındaki ağabeyi Danja, attan düşerek öldü. Babası, ilk doğan ve çok yetenekli bir çocuk olan Danja'dan büyük umutlar besliyordu. Bu kayıp, anne babayı derinden sarstı. Daha önce Nikola'ya bu kadar ilgi göstermeyen babası, şimdi tüm gücüyle onun eğitimine odaklanmaya karar verdi. Nikola için yol belliydi; rahip olacaktı, ağabeyinin yolunu izleyecekti. Yedi yaşında aile, babasının tayini çıktığı komşu şehir Gospić'e taşındı. Nikola babasına ayinlerde yardım ediyordu ama kendisi törenlerden hoşlanmıyordu. En çok çan çalmakla görevlendirildiğinde seviniyordu. Bir gün ayinden sonra çan kulesinden inerken, zengin bir kadının elbisesinin eteğine bastı. Skandal inanılmazdı! Söylentilere göre, bu olaydan sonra Tesla, inci ve büyük küpeler takan bayanlardan kaçınmaya başladı. Nikola yavaş yavaş akranlarından uzaklaştı. On yaşında ilkokulu bitirip real okullu oldu. Orada matematiği keşfetti. Karmaşık denklemleri zihninde o kadar kolay çözüyordu ki öğretmenleri kopya çektiğinden şüpheleniyordu. Resimden nefret ediyordu, solaktı ve henüz iki elini de eşit derecede kullanamıyordu. Mekaniğe ilgi duyuyordu ama okulda iş dersi yoktu. Yine de ahşap ve metal üzerinde ustaca çalışmayı, kendi aletlerini ve yöntemlerini icat etmeyi öğrendi. O zamanlar ünlü günlük rutini de şekillendi: gündüzleri dersler, doğa incelemeleri, deneyler; geceleri ise babasının geniş
Graz, Marburg ve İlk Büyük Başarısızlık
Eve döndüğünde Tesla, babasının sözü üzerine Graz'a okumaya gitti. Kendisi şöyle yazmıştı: "1856'da doğdum, ancak gerçek hayatımın başlangıcını, Graz'daki yüksek teknik okula başladığım 1875 yılı olarak görüyorum." Sağlığı düzelmişti, yollar açıktı. İlk günden itibaren inanılmaz bir gayretle, adeta saplantılı bir şekilde çalıştı. Başlangıçta öğretmenleri bu gayretten memnundular, ancak sonra endişelenmeye başladılar - genç adam aşırı yorulmasın, aklını kaçırmasın? Dekan, Tesla'nın babasına oğlunu etkilemesi için bir mektup bile yazdı. Ama Nikola'yı durdurmak imkansızdı. Bu kadar çabaladığı için sınıf arkadaşları ondan hoşlanmadı. Gerçek bir cehennem başladı: Biri yatağına (Tesla aşırı titizdi) ay ışığı döktü, biri odaya her şeyi deviren bir kedi saldı, biri önemli kayıtlara mürekkep döktü. Bir noktada iki metrelik Tesla dayanamayıp dövüşmeye başladı, ondan sonra sınıf arkadaşları biraz sakinleştiler. Nikola'nın tek arkadaşı, onu rahatsız etmeyen ve ona iyi davranan Antal Szigeti kaldı. Bu adam hikayemizde birkaç kez daha karşımıza çıkacak. Öğretmenlerle de sorunlar yaşandı. Tesla tartışmayı severdi ve iki kez ünlü fizik profesörü Peschel ile girdiği tartışmada üstün geldi. Profesör elbette bunu unutmadı ve öğrenciye her türlü engeli çıkardı. Durum dayanılmaz hale geldi ve Tesla beklenmedik bir çözüm buldu - "herkes gibi olmaya" karar verdi. Barlara gitmeye, bilardo ve kart oynamaya başladı. O kadar kaptırdı ki, son kart borcunu annesi ödemek zorunda kaldı. Aralık 1878'de okuldan atıldı. Tesla, Marburg şehrine gitti, mühendis yardımcısı olarak işe girdi ve oynamaya devam etti. Baharda kart borçları yüzünden tekrar kovuldu. Sonunda, polis raporuyla Gospić'e evine gönderildi - "içki müptelası bir serseri" olarak. Dönüşünde Nikola, ölmekte olan babasını buldu. Ağır bir konuşma yaptılar. Babası oğlunu hayaline doğru gitmesi için ikna etti ve Prag'a okumaya gitmesini tavsiye etti. Nisan 1879'da babası öldü. Ertesi yılın başında Nikola, babasının vasiyetini yerine getirdi - Charles Üniversitesi'ne gitti. Ancak tam öğrenci olamadı: Yunanca bilgisi yetersizdi. Nikola İngilizce, Fransızca, Almanca'yı parlak bir şekilde biliyordu, ancak Yunanca'yı bilmiyordu. Derslere katılmasına izin verildi, ancak resmi notlar ve üniversite kütüphanesinden kitap çıkarma hakkı olmadan. Kütüphane yine sağlık sorunları için bir kaynak oldu. Orada uzun saatler okurdu ve anılarına göre, toz o kadar fazlaydı ki sanki üniversitenin X. yüzyılda kurulduğundan beri temizlenmemiş gibiydi. Tesla, burnunu bir mendille kapatarak okuyordu. Etrafındaki herkes frengi olduğunu düşünüyordu ve bir doktora görünmesini tavsiye ediyorlardı. Tesla'nın sabrı tükenmek üzereyken, annesinin erkek kardeşi, Paja Mandić durumu kurtardı. Albaydı, zengin ve etkili bir adamdı, Budapeşte'de yaşıyordu. Amcası yeğenine, Amerikan şirketi American Telephone and Telegraph tarafından inşa edilen bir telefon santralinin şantiyesinde çalışmayı teklif etti. Tesla tereddüt etmeden bavullarını topladı ve 1881'de
Budapeşte, Paris ve Edison ile İlk Çarpışma
Budapeşte'de eski arkadaşı Antal Szigeti yaşıyordu ve Tesla'nın küçük bir daire kiralamasına yardım etti. Nikola işe kendini tamamen kaptırdı ve hızla baş elektrik mühendisi oldu. İş göründüğü kadar zor değildi ve Tesla'nın kendi fikirlerini geliştirmek için bolca zamanı kalmıştı. İşte o zaman, güncelerinde yazdığına göre, ilk icadını yarattı - bir telefon amplifikatörü. Ancak, hiçbir zaman tarif edilmedi veya patentlenmedi. Bunun yerine başka bir şey biliniyor: Bu icattan sonra Almanya'dan fizikçi Georg Quincke Tesla'nın yanına geldi ve onu laboratuvarında çalışmaya davet etti. Ancak Tesla reddetti - Quincke bir teorisyendi, Nikola ise pratikle ilgileniyordu. Ancak Budapeşte sadece amplifikatör için değil, hikayemiz için de önemli. İşte orada Tesla'nın ilk büyük aydınlanması yaşandı. Szigeti ile akşam yürüyüşü sırasında, Goethe'yi ezberden okurken, Tesla aniden durdu ve yere çizdiği sopayla, alternatif akımla çalışan bir indüksiyon motorunun şemasını çizdi. Altı yıl sonra bu şemayı Amerika'da gösterecekti. Telefon santralinin inşası tamamlandıktan sonra patronu, Tesla'ya Thomas Edison'un kıtasal şirketinde çalışması için tavsiye verdi. Tesla için Edison, "elektriğin kralı" bir idoldü. 1879'da Edison, kömür filamanlı akkor lambayı icat etti ve şirketi ABD'de lamba pazarında fiilen tekel haline geldi. Tesla Paris'e taşındı. Orada hayat inanılmaz derecede pahalıydı, bu yüzden Nikola küçük bir odada sıkışıp kalmıştı. Sabahları Sen Nehri'nde yüzüyordu (şimdi bunu yapmanızı tavsiye etmem!) ve Fransız şehirlerini çok geziyordu. Antal'ı da unutmadı - ona bir tavsiye mektubu verdi ve Szigeti de Edison şirketine işe alındı. Eylül 1883'te Nikola Tesla, yıldız anını yaşadı. Strazburg'daki tren istasyonunun açılışında kısa devre, yangın çıktı, duvar çöktü. Kaiser Wilhelm tüm bunları izliyordu. Durumun acilen düzeltilmesi gerekiyordu, süre altı aydı. Aslında yeni bir trafo merkezi inşa edilmesi gerekiyordu. Şirket yönetimi paniğe kapıldı ve 25.000 dolarlık bir ödül belirledi. Tesla ve Antal işe koyuldular ve süreden birkaç gün önce bitirdiler. Tesla zaten annesi için yeni bir ev almayı hayal ediyordu, ancak söylendiği gibi "kandırıldı". Onu patrondan patrona gönderdiler ve sonunda hiçbir şey ödemediler. Güncelerinde Tesla şöyle yazıyor: "Antal'ın tek kuruşu yoktu, maaştan maaşa yaşıyordu. Benim de bir birikimim yoktu, ancak böyle bir aşağılamadan sonra şirkette kalamazdım. Ve Rusya'ya gitmeye karar verdim." Rusya'ya yolculuk gerçekleşebilirdi: Tesla Rusça'yı iyi konuşuyordu (Paris'teki Rus mühendislerle iletişim kurarak dili öğrenmişti) ve Moskova Üniversitesi profesörü Nikolay Lyubimov'a bir tavsiye mektubu vardı. Ancak eski meslektaşları onu vazgeçirdi: "Rusya'da ne işin var? Amerika'ya git, doğrudan Thomas Edison'a!" Ve elbette, Tesla idolünü seçti. 6 Haziran 1884'te New York'a vardı. Gemiden inmeden önce soyuldu, bu yüzden yolculuk boyunca neredeyse hiçbir şey yemedi. Tüm mal varlığı: dört sent, kendi yazdığı şiirler kitabı, birkaç teknik makale ve bir
Edison ile Çalışma ve Tesla Electric Light'ın Doğuşu
New York'a geldiği ertesi gün Nikola, Edison'un ofisine gitti. Thomas Edison onu çok etkiledi - sistemli eğitimi olmayan bir insanın bu kadar çok şey başarması! Ancak Tesla Edison'a tam tersine hoş gelmedi. Edison, pahalı deneyler yaparak deneme yanılma yöntemiyle çalışıyordu. Tesla ise her şeyi zihninde hesaplıyordu. Farklı teknik diller konuşuyorlardı. Yine de Edison, Tesla'yı işe aldı. Ve burada Paris'tekine benzer bir hikaye yaşandı. Edison'un şirketi tarafından aydınlatılan ilk buharlı gemi - İngiliz gemisi "Oregon" - bir sorunla karşılaştı: iki jeneratör yandı, tüm aydınlatma çöktü, yangın tehlikesi oluştu. Edison'un itibarı tehlikedeydi, işi - zararlar. Ancak Tesla sorunu bir gecede çözdü: arızaları tespit etti, düzeltti ve jeneratörleri çalıştırdı. Edison hayran kaldı! Başarılı olması halinde 25.000 dolar (öncekinden iki kat daha fazla) vaadiyle, Tesla'dan doğru akım makinelerini geliştirmesini istedi. Nikola adeta laboratuvara yerleşti, günde 22 saat çalıştı, 24 çeşit jeneratör geliştirdi. Mükemmel bir iş çıkardı! Ancak Edison, Tesla'nın ödül konusunda "yanlış anladığını" söyledi. 50.000 dolar olmayacaktı, ancak maaşını artırmayı teklif etti. Kibirli bir insan olan Tesla, anında istifa etti. Bu, 1885 baharıydı. O zamana kadar elektrik mühendisliği çevrelerinde iyi bir üne kavuşmuş ve hatta Amerikalı finansörler arasında tanıdıklar edinmişti. Onlardan ikisiyle - Robert Lane ve Solomon Weil ile temasa geçti. Alternatif akım hakkındaki Tesla'nın konuşmasını kulak ardı ederek, sokak aydınlatması için yeni ark lambaları geliştirmesi konusunda onu ikna ettiler. Böylece Tesla Electric Light and Manufacturing Company kuruldu. Nikola ortak oldu. Kısa süre sonra Tesla, sessiz bir ark lambası icat etti ve bu gelir getirmeye başladı. Önceki modeller hoş olmayan, ıslık veya tıslama sesine benzeyen bir ses çıkarıyordu. Ancak Tesla işlerin iyi gittiğini görünce, Lane ve Weil onu şirketten attılar ve hisselerini hisse senedi olarak ödediler. Anladığınız gibi, hikaye standart. Yetenekli insanlar genellikle iş ve belgeler konusunda iyi değillerdir. Tesla, kağıtları neredeyse bakmadan imzaladı. Aldığı genç şirketin hisseleri neredeyse değersizdi. 1886 sonbaharında Tesla tekrar işsiz ve beş parasız kaldı. Devrin en büyük mucidi New York'un pansiyonlarında yaşıyordu. Bazen bir yatak için bile parası yetmiyordu - yerde yatıyor, bavulunu başının altına koyuyordu. Hatta Edison'un şirketi için hendekler kazarak toprak işçisi olarak bile çalıştı. Bir keresinde Tesla, Brown adında bir adam olan baş ustasıyla sohbet etti. Hayatları benziyordu: Brown da bilim insanı olmayı hayal etmişti ama sokakta çalışmak zorunda kalmıştı. Onu Western Union Telegraph şirketinin baş mühendislerinden kardeşi Alfred ile tanıştırdı. Tesla, Alfred'e teklifini dile getirdi: çok fazlı alternatif akım motorları ve jeneratörleri geliştirmek ve üretmek. Alfred Brown, tereddüt etmeden Tesla'yı işe aldı. Yaşlılığında Nikola güncesine şöyle yazacaktı: "Her kiliseye gidişimde en yakınlarımın
Akımlar Savaşı: Tesla'ya Karşı Edison
New York patent bürosunda o zamanlar neler olduğunu biraz anlatmakta fayda var. Fikir hırsızlığı seri üretime geçmişti. Büyük para vaat eden herhangi bir patent, küçük değişikliklerle kopyalanıyordu. Patent bürosunda "bejer" adı verilen gayri resmi bir mühendis kadrosu çalışıyordu; bu mühendisler seçkin patentlerin kopyalarını yapıyor, ardından orijinalinden önce bunları kaydediyorlardı. Bundan kaçmanın tek bir yolu vardı: belgelere göz kulak olacak ve hırsızlar tarafından kopyalanmadan önce icadınızı kaydedecek büroda kendi adamınızın olması. Kasım-Aralık 1887'de Tesla, çok fazlı alternatif akım motorları ve enerji iletimi alanında yedi patent başvurusunda bulundu. Bu bütün bir sistemdi: jeneratörler, transformatörler, elektrik hatları, motorlar, aydınlatma. Fikirler o kadar özgündü ki patentler hızla verildi. Telefonun icadından bu yana en değerli patentler oldular. Maiıs 1888'de, Amerikan Elektrik Mühendisleri Enstitüsü başkanı Thomas Martin'in daveti üzerine Tesla, alternatif akım motorları ve transformatörler sistemi hakkında bir ders verdi. Ve işte o zaman tüm Amerika'da tanındı. Haziran 1888'de George Westinghouse oyuna girdi. Rakip tarafların resmi ortaya çıkıyor: bir yanda Edison ve hamisi finansör J.P. Morgan; diğer yanda finansör ve mucit Westinghouse ve Nikola Tesla. Edison, doğru akımın destekçisi, Tesla - alternatif akımın. Basit bir demircinin oğlu olan Westinghouse, çocukluğundan beri tekniğe ilgi duyuyordu. 1873'te patentini aldığı hava freni, tüm Amerika için gerekliydi. Tesla için böyle bir fikirdaşla tanışmak son derece önemliydi. Westinghouse, Tesla'nın alternatif akım patentlerini satın almak istediğinde, sadece teklif edilen 60.000 doları ödemekle kalmadı, aynı zamanda satılan her beygir gücü için 2,5 dolar ödemeyi de kabul etti. Teorik olarak Tesla, bir dolar milyoner olmalıydı. Böylece Tesla ve Westinghouse el sıkıştılar. Nikola, yeni laboratuvarı için Pittsburgh'a gitti. Tesla'nın teknik atılımıyla gerçek bir endüstriyel savaş başladı. Söz konusu olan - ABD'nin endüstriyel gelişiminin geleceği. Tesla'nın alternatif akım teknolojisi mi yoksa Edison'un doğru akımı mı seçilecek? "Akımlar Savaşı" başladı, 2017 yapımı aynı adlı filmde canlı bir şekilde anlatıldı. Thomas Edison, rakibe karşı gerçek bir propaganda başlattı. Ana argüman: alternatif akım tehlikelidir. Bu savaşın en çarpıcı olayı, dünyadaki ilk elektrikli sandalyede infaz oldu. Ölüm cezası yöntemlerini inceleyen Profesör Harold Brown, yasadışı olarak ikinci el bir Westinghouse jeneratörü satın aldı (Westinghouse'un kendisi onunla çalışmayı reddetti) ve bunu mahkum edilmiş bir katilin infazı için kullandı. Basın, infazı "asılmadan daha korkunç bir manzara" olarak adlandırdı. Bir süreliğine bu teknolojiye "westinghousing" adı verildi. Birçoğu, Brown'un deneylerini Edison'un finanse ettiğini ve infaza basını çağırdığını iddia ediyor. Bu sırada Pittsburgh'da Tesla, Wilhelm Röntgen'in daha sonra tarif edeceği nüfuz edici radyasyonla ilgili deneylere devam etti. Vakum
