Summio

Aklat

Mula sa Klise tungo sa Arketipo

Sinusuri ng 'From Cliché to Archetype' ni Marshall McLuhan kung paano muling nagiging bago ang mga lumang pattern sa elektronikong panahon, na nag-uugnay sa media, kultura, at panitikan.

20 min basahin

Available sa

Preview ng buod

Mula Cliché Hanggang Arketipo: Pagtingin sa Mundo ng Media at Kultura

Kamusta, mga kaibigan! Alam niyo ba, anim na taon matapos ilabas ni Marshall McLuhan ang kanyang napakaimpluwensyal na libro na "Understanding Media: The Extensions of Man" – yung kilalang-kilala sa paghula na babaguhin ng internet ang lahat – hindi siya tumigil doon? Bumuo pa siya ng isa pang obra na pinamagatang "From Cliché to Archetype." Kung iisipin, parang secret decoder ring ito para maintindihan natin kung paano gumagana ang kultura, sining, at kahit ang mga iniisip natin, lalo na sa panahon ngayon na sobrang konektado na tayo at puno ng electronic media. May isang ideya si McLuhan na medyo nakakalula: "Sa panahon ng electronic retrieval, ang buong uniberso ng mga pangyayari ay sabay na basurahan at museo." Medyo malalim, 'di ba? Ang ibig niyang sabihin, dahil sa dami ng impormasyon at media na hawak natin, lahat parang luma at bago nang sabay. Pwede nating balikan ang nakaraan (ang museo) at gumawa ng bago mula roon, pero kasabay nito, binabaha tayo ng mga bagay na parang hinukay lang mula sa lupa at inulit lang (ang basurahan). Ito yung patuloy na pagpapalit-palit sa pagitan ng nakakasawa at walang kupas, ng cliché at arketipo. Ang sinasabi niya, ang mga cliché – yung mga salita, ideya, o imahe na paulit-ulit na nating naririnig o nakikita – hindi lang sila basta pagod na at walang originality. Hindi! Sabi ni McLuhan, sobrang importante pala sila para maintindihan natin kung paano gumagana ang mga bagay. Sila daw yung mga pundasyon ng ating kultura, at kapag tiningnan mo sila gamit ang bagong mata, parang isang artist, makakakita ka ng isang bagay na kahanga-hanga. Makikita mo kung paano sila kumokonekta sa mas malalim at mas pangunahing mga pattern – yung mga arketipo. Isipin mo nga. Ilang beses mo nang narinig ang isang kasabihan o nakakita ng isang imahe na sobrang pamilyar, halos sobrang pamilyar na? Sasabihin ni McLuhan, "Eksakto! Yun ang punto!" Sinasabi niya na bigyan natin ng pansin ang mga bagay na ito dahil nandito ang mga sikreto para maintindihan hindi lang ang sining at panitikan, kundi pati na rin ang kabuuang 'vibe' ng isang panahon, lalo na ang Modernism. Sinuri niya ang mga akda ng mga higanteng manunulat tulad nina James Joyce, T.S. Eliot, W.B. Yeats, at Ezra Pound, pati na rin ang mga kakaibang gawa mula sa Theater of the Absurd ni Ionesco. Pinapakita niya kung paano ang kanilang mga laro sa salita, ang kanilang mga kakaibang kwento, ang kanilang buong paraan ng paglikha ng sining, ay malalim na konektado sa mga konseptong ito ng cliché at arketipo. Pero hindi ito yung tipikal na pagsusuri ng panitikan. Hindi lang basta metaphors at similes ang pinag-uusapan ni McLuhan sa luma at nakakainip na paraan. Sinasadya niyang paghaluin ang teknolohiya, kultura, at sining. Sinasabi niya na ang mga ideya ng cliché at arketipo ay hindi lang tungkol sa mga salita sa pahina. Lumalabas sila sa lahat ng dako – sa kung paano tayo nagdidisenyo ng mga bagay, kung paano natin binubuo ang ating mga lipunan, kung paano tayo nakikipag-usap

Ang Cliché: Higit Pa sa Gasgas na Salita

Okay, so kapag sinasabi ni McLuhan ang tungkol sa mga cliché, hindi lang siya tungkol sa mga corny na linya sa panliligaw o mga kasabihang paulit-ulit na nating naririnig tulad ng "think outside the box" (ironic, alam ko). Ang tinutukoy niya ay kahit anong ideya, imahe, porma, o pattern na naging napakapamilyar, napaka-ugat sa ating kolektibong kamalayan, na halos hindi na natin napapansin. Parang ingay sa background lang. Hindi na natin talaga ito nakikita dahil nandiyan lang siya. Isipin mo ang mga karaniwang simbolo, mga paulit-ulit na plot sa mga pelikula, o kahit yung mga paraan ng pag-organisa ng impormasyon. Lahat 'yan ay posibleng mga cliché. Ang pinaka-kritikal na bahagi ng argumento ni McLuhan ay ang mga cliché na ito, dahil sila ay sobrang pamilyar, ay napakalakas. Sila ay kumakatawan sa isang uri ng pinagsasaluhang pag-unawa, isang cultural shorthand. Nasubukan na sila, inulit, at na-absorb, hanggang sa punto na malalim silang nagre-resonate, kahit hindi natin ito namamalayan. Iminumungkahi niya na ang mga artist at malikhaing tao ay partikular na mahusay sa pakikipag-ugnayan sa mga cliché. Bakit? Dahil kaya nilang tingnan ang isang bagay na binabalewala ng iba at makita ito nang bago. Kaya nilang tanggalin ang pagiging pamilyar, ilantad ang nakapaloob na istraktura, at gamitin ito sa isang bagong konteksto. Ang gawaing ito ng muling pagtingin ang nagbibigay sa mga cliché ng potensyal na maging isang bagay na higit pa. Isipin mo kung gaano karaming artist ang gumamit ng tradisyonal na relihiyosong imahe sa isang ganap na sekular o kahit subersibong paraan. Ang imahe mismo ay isang cliché, ngunit ang paraan ng paggamit nito ay nagbibigay dito ng bagong buhay at kahulugan. Hinihimok tayo ni McLuhan na gamitin ang pananaw na ito ng artist. Sa halip na ituring ang mga cliché bilang tamad o walang orihinalidad, gusto niyang makita natin sila bilang masaganang lupa para sa pag-unawa. Sila ang raw materials ng ating kultura, ang mga alingawngaw ng mga nakaraang inobasyon na maaaring magpasiklab ng mga susunod. Ito rin ay konektado sa kanyang mga ideya tungkol sa media. Sa electronic age, kung saan ang impormasyon ay nasa lahat ng dako at patuloy na inuulit, nireremix, at binibigyang-kahulugan, mas nagiging prominente ang mga cliché. Sila ang mga elemento na madaling makuha, madaling ibahagi, at madaling makilala. Sila ang bumubuo ng connective tissue ng ating malawak, magkakaugnay na network ng impormasyon.

Ang Arketipo: Ang Walang Kupas na Pattern

Ngayon, pag-usapan natin ang mga arketipo. Kung ang mga cliché ay ang mga pamilyar na porma na nakikita natin araw-araw, ang mga arketipo naman ay ang mas malalim, nakapaloob na mga pattern o unibersal na simbolo na madalas na kinakatawan ng mga cliché na ito. Isipin ang konsepto ni Carl Jung ng mga arketipo – ang Bayani, ang Ina, ang Trickster. Gumagana si McLuhan sa isang katulad na ideya, ngunit mas ibinabase niya ito sa paraan ng ating pagdanas at pagproseso ng impormasyon sa pamamagitan ng media at kultura. Ang arketipo, sa pananaw ni McLuhan, ay isang pangunahin, madalas na hindi malay, na modelo o pattern na nakapaloob sa karanasan at ekspresyon ng tao. Ito ang mga walang kupas na istraktura na nagre-resonate sa iba't ibang kultura at panahon ng kasaysayan. Sila ang mga blueprint na madalas na isinasabuhay o tinutukoy ng mga cliché, minsan hindi perpekto o sa degraded na porma. Halimbawa, ang kwento ng isang bayani na nalalagpasan ang malalaking pagsubok ay isang arketipo. Maraming iba't ibang cliché ang maaaring kumatawan sa arketipong ito sa mga partikular na kwento: ang bayaning nag-aatubili, ang pinili, ang mandirigmang may madilim na nakaraan. Ang cliché ay ang partikular na pagbalot ng kwento; ang arketipo ay ang nakapaloob na drama ng tao tungkol sa pakikibaka, tapang, at pagbabago. Sinasabi ni McLuhan na sa ating kasalukuyang panahon, na may patuloy na daloy ng impormasyon, nakikita natin ang isang kamangha-manghang interaksyon sa pagitan ng mga cliché at arketipo. Ang mga gasgas na cliché ay maaaring mabigyan ng bagong buhay kapag nakakakuha sila ng isang malakas na arketipo. Sa kabilang banda, ang mga arketipo ay maaaring matakpan ng mga patong ng kupas na mga cliché. Gumagamit siya ng mga halimbawa sa panitikan upang ipakita ito. Ang kumplikadong wordplay at mga alusyon sa mga gawa ni James Joyce, halimbawa, ay madalas na naglalaro sa parehong mga pamilyar na cliché at mas malalim na mga istrukturang arketipal. Maaaring kumuha si Joyce ng isang karaniwang parirala (isang cliché) at baluktutin ito, na naglalantad ng koneksyon nito sa isang mas luma at mas unibersal na pattern (isang arketipo). Ito ang paraan kung paano ang panitikan, ayon kay McLuhan, ay maaaring magbigay ng malalim na pananaw sa kondisyon ng tao. Ang pag-unawa sa mga arketipo ay tumutulong sa atin na makita ang mga nagpapatuloy na tema at pattern sa pagkukwento at kultura ng tao. Sila ang mga paulit-ulit na motif na nagsasalita sa ating pinagsasaluhang sangkatauhan. Kapag ang isang cliché ay matagumpay na nakakakuha ng isang arketipo, ito ay nakakakuha ng kapangyarihan na lumalampas sa sarili nitong pagiging pamilyar. Ito ay nagkokonekta sa atin sa isang bagay na sinauna at unibersal.

Ang Electronic Age: Nagbabanggaan ang Basurahan at Museo

Dito talaga pumapasok ang media theory ni McLuhan. Nakita niya ang pag-usbong ng electronic media – telebisyon, radyo, at kung ano ang magiging internet – bilang pundamental na nagbabago sa paraan ng ating pagdanas ng impormasyon at kultura. Ang kanyang sikat na quote, "Sa panahon ng electronic retrieval, ang buong uniberso ng mga pangyayari ay sabay na basurahan at museo," ay perpektong kumukuha ng pagbabagong ito. Sa isang banda, mayroon tayong museo. Ang electronic retrieval ay nangangahulugan na maaari nating ma-access ang malalaking archive ng impormasyon, sining, at kasaysayan nang sabay-sabay. Maaari nating balikan ang nakaraan, pag-aralan ang iba't ibang kultura, at kunin ang anumang nais nating malaman. Ito ay parang pagkakaroon ng pinakamalaking museo sa mundo sa ating mga kamay, palaging magagamit. Sa kabilang banda, mayroon tayong basurahan. Ang napakalaking dami ng impormasyon, ang patuloy na daloy ng bago (at luma) na nilalaman, ay nangangahulugan na marami dito ang pakiramdam ay disposable, inulit, o fragmented. Ito ay isang magulong tambak ng mga piraso, madalas na kulang sa konteksto o lalim. Binabaha tayo ng data, memes, mga snippet ng balita, at libangan na maaaring makaramdam ng pagiging sobra at mababaw. Sinasabi ni McLuhan na ang dalawang aspetong ito – ang curated archive (museo) at ang magulong tambak (basurahan) – ay hindi hiwalay kundi magkakasama at patuloy na nag-iinteract sa electronic age. Maaaring tumitingin tayo sa isang high-definition reproduction ng isang Renaissance painting (museo) sa screen ng ating smartphone, habang sabay-sabay na nag-i-scroll sa isang feed ng mga cat videos at breaking news (basurahan). Ang kapaligirang ito ay napaka-masaganang lupa para sa interaksyon ng mga cliché at arketipo. Ang mga cliché ay madaling makuha at maikalat sa pamamagitan ng electronic media. Sila ay kumakalat na parang apoy dahil sila ay agad na nakikilala. Isipin ang mga viral memes o catchphrases – sila ang ultimate electronic clichés. Kasabay nito, ang mga madaling magagamit na cliché na ito ay maaaring magsilbing pasukan sa mas malalim na mga kahulugang arketipal. Ang isang simpleng meme ay maaaring makakuha ng isang unibersal na emosyon o karanasan ng tao, kaya't ikinokonekta ang ephemeral cliché sa isang walang kupas na arketipo. Sa kabilang banda, ang patuloy na pagkakalantad sa mga cliché ay maaaring minsan ay makatakip o makalabo sa arketipal na kapangyarihan na maaaring minsan ay taglay nila. Ang punto ni McLuhan ay kailangan nating maintindihan ang dinamikong ito. Ang electronic age ay hindi lang nagbibigay sa atin ng mas maraming impormasyon; ito ay pundamental na binabago ang ating persepsyon at ang ating relasyon sa kultura. Lumilikha ito ng isang kapaligiran kung saan ang nakaraan ay palaging naroroon, kung saan ang pamilyar ay patuloy na inuulit, at kung saan ang hamon ay ang makahanap ng kahulugan sa gitna ng ingay.

Modernism at ang Mata ng Artist

Gumagamit si McLuhan ng Modernist literature bilang pangunahing halimbawa kung paano nakikipagbuno ang mga artist sa mga cliché at arketipo. Ang Modernism, humigit-kumulang mula huling bahagi ng ika-19 hanggang kalagitnaan ng ika-20 siglo, ay isang panahon ng napakalaking artistikong eksperimentasyon at kaguluhan. Tinatanong ng mga artist ang mga tradisyonal na porma, sinisiyasat ang mga bagong paraan ng paglalarawan ng realidad, at madalas na nakikipag-ugnayan sa mga kumplikasyon ng modernong mundo. Binibigyang-diin niya ang mga manunulat tulad nina James Joyce, T.S. Eliot, at Ezra Pound. Ang mga may-akdang ito ay mga master sa paggamit ng wika sa masalimuot na paraan. Iminumungkahi ni McLuhan na ang kanilang mga gawa ay patunay sa kapangyarihan ng pag-unawa sa mga cliché at arketipo. Halimbawa, ang paggamit ni Joyce ng mga pun at wordplay ay hindi lang para sa pagiging matalino; madalas itong tungkol sa paglalantad ng maraming antas ng kahulugan, na ikinokonekta ang pang-araw-araw na wika (mga cliché) sa mas malalim, madalas na klasikal o mitolohikal, na mga resonansya (mga arketipo). Isaalang-alang ang "The Waste Land" ni Eliot, isang tula na puno ng fragmentation, alusyon, at pakiramdam ng pagkasira ng kultura. Makikita ito ni McLuhan bilang isang pagsisiyasat sa mga modernong cliché (ang pagkasira ng tradisyonal na mga halaga, ang pakiramdam ng kawalan) na nakalagay laban sa backdrop ng mga sinaunang mito at arketipo (ang Fisher King, ang Grail legend). Ang kapangyarihan ng tula ay nagmumula sa tensyon na ito sa pagitan ng kontemporaryong karamdaman at ang nagpapatuloy na mga arketipal na pattern. Kahit ang Theater of the Absurd ni Eugene Ionesco, na kilala sa walang saysay na diyalogo at malungkot na paglalarawan ng pag-iral ng tao, ay akma sa balangkas ni McLuhan. Ang paulit-ulit at walang kahulugang pag-uusap sa kanyang mga dula ay maaaring tingnan bilang repleksyon ng mga modernong cliché ng komunikasyon, na nagbibigay-diin sa isang malalim na existential emptiness – isang arketipo ng alienasyon. Ang argumento ni McLuhan ay ang mga Modernist artist na ito, sinasadya man o hindi, ay naunawaan ang mekanika ng cliché at arketipo. Nakilala nila na ang mga pamilyar na porma at parirala ng kanilang panahon ay naglalaman ng mga pahiwatig sa mas malalim na mga estado ng kultura at sikolohikal. Sa pamamagitan ng pagmamanipula sa mga cliché na ito, maaari nilang ilantad ang mga nakapaloob na arketipo at magkomento sa modernong kondisyon sa mga makapangyarihang bagong paraan. Ang sinasabi niya ay upang tunay na maunawaan ang Modernism, kailangan mo itong tingnan sa pamamagitan ng lente ng cliché at arketipo. Hindi lang ito tungkol sa estilo o paksa; ito ay tungkol sa kung paano ginamit ng mga artist ang mismong mga bloke ng pagbuo ng kultura – ang mga paulit-ulit na porma at ideya – upang lumikha ng isang bagay na bago at makabuluhan. Tinuruan nila tayong tingnan ang pamilyar na may kritikal, artistikong mata, upang mahanap ang unibersal sa

Higit Pa sa Wika: Cliché at Arketipo sa Mundo

Isa sa mga pinaka-kamangha-manghang aspeto ng lapit ni McLuhan sa "From Cliché to Archetype" ay ang kanyang pagpipilit na ang mga konseptong ito ay hindi limitado sa panitikan o wika. Sinasabi niya na ang mga cliché at arketipo ay may mga pisikal na katumbas sa mundong hindi linguistic. Dito talaga nagniningning ang kanyang media-centric na pananaw. Isipin ang mga visual cliché. Ang ilang mga elemento ng graphic design, karaniwang advertising tropes, o kahit na mga istilo ng arkitektura ay maaaring maging mga cliché. Sila ay agad na nakikilala, madalas na inuulit, at nagsisilbing isang uri ng cultural shorthand. Ang isang partikular na facade ng gusali ay maaaring maging isang cliché para sa "lumang lungsod sa Europa," o ang isang partikular na paraan ng pagpapakita ng benepisyo ng isang produkto sa isang ad ay maaaring isang visual cliché. Ang mga visual cliché na ito ay maaari ding kumonekta sa mas malalim na mga arketipo. Halimbawa, ang arketipo ng "santuwaryo" o "tahanan" ay maaaring katawanin ng iba't ibang visual cliché sa iba't ibang konteksto – isang kumportableng fireplace, isang partikular na uri ng bahay, isang welcoming graphic icon. Ang cliché ay ang partikular na visual na pagpapakita, habang ang arketipo ay ang nakapaloob na konsepto ng kaligtasan at pagiging kabilang. Inuugnay ni McLuhan ito sa teknolohiya at media mismo. Ang istraktura ng isang partikular na uri ng interface ng media ay maaaring maging isang cliché. Isipin ang ebolusyon ng smartphone home screen o ang layout ng isang website. Ang mga pormang ito ay nagiging pamilyar at inaasahan. Tinitingnan din niya ang mas malawak na mga pattern ng kultura. Ang mga panlipunang ritwal, karaniwang paraan ng pag-oorganisa ng mga kaganapan, o kahit na ang mga pampulitikang mensahe ay maaaring lubos na umasa sa mga cliché at arketipo. Ang mga paulit-ulit na kilos ng isang politiko, ang pamilyar na istraktura ng isang pagdiriwang ng holiday, ang mga karaniwang trope sa pag-uulat ng balita – lahat ito ay mga halimbawa kung saan maaaring ilapat ang mga konsepto ni McLuhan. Ang kanyang punto ay ang teknolohiya at kultura ay malalim na magkakaugnay. Ang paraan ng pagdidisenyo natin ng ating mga teknolohiya, ang paraan ng paggamit natin nito, at ang paraan ng paghubog nito sa ating komunikasyon ay lahat ay nagsasangkot ng mga pattern ng cliché at arketipo na ito. Ang mga electronic media na kanyang pinag-aralan – radyo, telebisyon – ay hindi lamang neutral na mga channel; sila ay may sariling mga istraktura, sarili nilang mga porma na naging pamilyar (mga cliché) at kumonekta sa mas malalim na pangangailangan ng tao at mga paraan ng pagtingin (mga arketipo). Ang mas malawak na aplikasyong ito ay susi sa pag-unawa sa henyo ni McLuhan. Hindi lang siya isang literary critic o media theorist; siya ay isang cultural analyst na nakakita ng mga koneksyon sa lahat ng dako. Naniniwala siya na sa pamamagitan ng pag-unawa kung paano gumagana ang mga cliché at arketipo sa wika, panitikan, at media,