Qisqacha mazmun parchasi
Hayot zavqini qaytarish: O'z istaklaringizni topish yo'llari
Salom, do'st! Ko'pchiligimizga tanish bo'lgan bir holat borki, uyimiz, ishimiz, do'stlarimiz bor, lekin ichimizda bir bo'shliq seziladi. Yoki go'yo kimningdir qoidasi bilan ketayotgan cheksiz poygada yugurayotgandek his qilasiz, lekin nega buncha shoshilayotganingizni o'zingiz ham bilmaysiz. Bunday paytlarda: "Nima xohlayotganimni bilmayapman", "Biror narsani o'zgartirishim kerak, lekin nimaligini tushunmayapman", "Hamma narsa bor-u, lekin baxt yo'q" kabi gaplar quloqda jaranglaydi. Ko'pincha biz bu muammoni o'zimizdan qidiramiz: "Men dangasaman", "irodam ojiz", "Men boshqalardan farqliman". Aslida esa, bu holatlar ko'pincha motivatsiya yoki ichki "batareyka"ning tugab qolganidan emas, balki psixikamizning himoya mexanizmidan kelib chiqadi. U nimadan himoyalanyapti? Jarohatlanishdan, muvaffaqiyatsizlikdan, rad etilishdan qo'rqishdan... Qisqasi, bizni xafa qilishi mumkin bo'lgan har qanday narsadan. Mana shu yerda psixoterapevt Yuliya Pirumova va uning kitobi "Nozik odamlar" (Xrupkiye lyudi) yordamga keladi. Uning navbatdagi kitobi bizning ichki istaklarimiz dunyosiga yo'l ko'rsatuvchi xarita kabi. Nega psixikamiz "xohlash" kabi oddiy mexanizmni bloklab qo'yishi mumkinligini va eng muhimi, biz o'zimiz chinakamiga xohlagan narsalarimizga qanday qilib qaytishimiz mumkinligini tushuntirib beradi. Kitob muallifining va'dasiga ko'ra, ushbu asardan so'ng siz: O'zingizni dangasalik, ojizlik yoki "boshqacha" ekanlikda ayblashni to'xtatasiz. Ha, mana shu aybdorlik hissi hayotni zaharlaydi. O'z haqiqiy istaklaringizni nevrotik "o'rinbosarlar"dan ajrata olasiz. Masalan, qimmat mashina xohlagandek tuyulsa-yu, aslida sizga faqat tasdiq yoki xavfsizlik kerak bo'lsa. Bloklangan istaklaringizni "muzdan chiqarish"ga yordam beradigan ko'plab amaliy mashqlarni o'rganasiz. Bu ichingizdagi muzni eritish kabi. Va eng muhimi, o'zingiz bilan, siz uchun chinakam muhim bo'lgan narsalar bilan aloqani tiklaysiz. Agar istasangiz, o'zingizni qaytarib olasiz. Keling, bu kitobdagi qiziqarli va muhim jihatlarga birgalashib sho'ng'iylik.
Nega biz istaklarimizni yo'qotamiz? Sabablarini tushunish
Tasavvur qiling, sizning istaklaringiz ichki kompasdek. U sizga qayerga borishni, nima sizni baxtli qilishini ko'rsatishi kerak. Lekin bu kompas ishdan chiqsa yoki noto'g'ri yo'nalishni ko'rsatsa nima bo'ladi? Biz adashib, yo'qolib, o'zimizni bestanxush his qila boshlaymiz. Yuliya Pirumova juda yaxshi tushuntiradiki, istakni yo'qotish kasallik yoki nuqson emas. Bu ko'pincha hayotiy tajribamizning natijasidir. Bolaligimizdan bizni "yaxshi", "to'g'ri" bo'lishga, boshqalar kutganidek yashashga o'rgatishadi. Ota-onalar, o'qituvchilar, jamiyat — hammalari muvaffaqiyat, baxt, to'g'ri hayot haqida o'z tasavvurlarini singdirishadi. Va asta-sekin biz o'sha boshqalarning ssenariylari bo'yicha yashay boshlaymiz. O'z istaklarimiz esa orqaga surilib, jim, deyarli eshitilmaydigan ovozga aylanadi. Yana bir sabab — qo'rquv. Muvaffaqiyatsizlikdan qo'rqish: "Agar harakat qilsam-u, qo'limdan kelmasa-chi? Hammalari kulishadi, men esa ahmoq bo'lib qolaman". Muvaffaqiyatdan qo'rqish: "Agar qo'limdan kelsa-chi? Bu qanday katta mas'uliyat! Hammalari mendan yanada ko'p narsani kutishadi, men esa uddalay olmayman". Rad etilishdan qo'rqish: "Agar o'zimni haqiqiy ko'rsatsam, o'z istaklarim bilan, meni qabul qilishmasa-chi? Yaxshisi, hammaga o'xshab yashayveraman". Mana shu qo'rquvlar, beton devordek, haqiqiy intilishlarimizni o'rab oladi. Psixika — ajoyib narsa. U bizni himoya qilish uchun yaratilgan. Va potentsial xavfni (og'riq, hafsalasi pir bo'lish, rad etilish) sezsa, u himoya qilish uchun o'sha istakni "muzlatib qo'yishi" mumkin. Bu shundayki, siz qattiq kuyib qolsangiz-u, keyin o'chirilgan pechga ham yaqinlashishdan qo'rqib qolsangiz. Dastlab bu yashash uchun zarur edi, lekin keyin siz xavfsiz vaziyatlardan ham qochishni boshlaysiz. Natijada, yopiq doira hosil bo'ladi: biz nima xohlayotganimizni bilmaymiz, shuning uchun harakatsiz qolamiz. Harakatsizlik aybdorlik va qoniqmaslik hissini tug'diradi. Bu esa qo'rquvlarni va ishonchsizlikni kuchaytiradi, bu esa istaklarni yanada ko'proq bloklaydi. Bu doiradan chiqish oson emas, lekin mutlaqo mumkin.
"Haqiqiy" istaklar nima va ularni "soxta"laridan qanday ajratish mumkin?
Mana shu yerda eng qiziq joy boshlanadi. Biz ko'pincha o'z haqiqiy istaklarimizni bizga majburan singdirilgan istaklar bilan adashtiramiz. Buni qanday tushunish mumkin? Haqiqiy istaklar: Ular ichimizdan chiqadi. Bu siz "xohlamog'ingiz kerak" degan narsa emas, balki qalbingizda chinakam aks sado beradigan narsa. Bu oddiy narsa bo'lishi mumkin: gitarada chalishni o'rganish, tog'larga borish, yaqinlar bilan kechani o'tkazish, qiziqarli kitob o'qish. Ular energiya beradi. Haqiqiy istak haqida o'ylaganingizda, siz kuch-quvvat, intizorlik, quvonch his qilasiz. Garchi unga erishish yo'li qiyin bo'lsa ham, o'zi haqidagi fikr ilhomlantiradi. Ular sizning qadriyatlaringiz bilan bog'liq. Haqiqiy istaklar odatda hayotda siz uchun chinakam muhim bo'lgan narsalarga (oila, ijod, o'zini rivojlantirish, boshqalarga yordam berish va hokazo) mos keladi. Ular boshqalarning tasdig'ini talab qilmaydi. Siz hech kimga o'z istagingiz "to'g'ri" yoki "zavqli" ekanligini isbotlashingiz shart emas. Siz buni o'zingiz uchun xohlaysiz. Nevrotik o'rinbosarlar (istaklar illyuziyalari): Ular tashqaridan majburan singdirilgan. "Men yangi mashina xohlovchi bo'lishim kerak, chunki qo'shnimda shunaqa bor", "Men muvaffaqiyatli karyera qurishim kerak, chunki otam shunday degan", "Men har doim xushchaqchaq va ijobiy bo'lishim kerak, chunki shunday qabul qilingan". Ular xavotir va zo'riqishni keltirib chiqaradi. Bunday "istak" haqida o'ylaganingizda, ehtimol siz bosim, uddalay olmaslikdan qo'rquv, xavotir his qilasiz. Ular qo'rquvlar yoki komplekslar bilan bog'liq. Boshqalardan yaxshiroq ko'rinish, kimnidir isbotlash, yolg'izlikdan qochish, o'z ahamiyatingizni tasdiqlash istagi. Ular tashqi tasdiqni talab qiladi. Sizning "istagingizni" boshqalar tasdiqlashi, u ularning ko'zida munosib ko'rinishi siz uchun muhim. Yuliya Pirumova buni shunday ko'rishni taklif qiladi: bizning haqiqiy istaklarimiz — bu ichki tuprog'imizdan o'sib chiqqan urug'dek. Nevrotik o'rinbosarlar esa — tashqaridan yaxshiroq ko'rinish uchun yopishtirib qo'ygan sun'iy gullardek. Xo'sh, birini ikkinchisidan qanday ajratishni o'rganish mumkin? Muallif bir nechta mashqlarni taklif etadi. Masalan, sizda cheksiz pul va vaqt bor deb tasavvur qiling. Nima qilasiz? "Obro'li" yoki "mantiqiy" narsalar haqida o'ylamang. Shunchaki, xayol surishga o'zingizni qo'yib bering. Aqlga kelgan hamma narsani yozib oling. Keyin bu ro'yxatni tahlil qiling: qaysi bandlar sizda samimiy aks sado, quvonch, intizorlik uyg'otadi? Qaysilari esa majburiyatdek yoki ro'yxatda "bo'lishi kerak"dek tuyuladi? Boshqa usul — o'z reaksiyalarimizni kuzatish. Siz nimani xohlayotgandek tuyulsangiz, o'sha narsa haqida o'ylaganingizda, tana holatingizga e'tibor bering. Bo'shashish, yengillik, iliqlik — bu ko'proq haqiqiy istak haqida. Zo'riqish, og'irlik, ko'krak qafasining siqilishi — bu nevrotik o'rinbosar haqida signal bo'lishi mumkin.
Amaliy qadamlar: istaklarimizni qanday "muzdan chiqarish" kerak?
Yaxshi xabar shundaki, "xohlash" mexanizmini tiklash mumkin. Bu abadiy yo'qolgan narsa emas. Yuliya Pirumovaning kitobi buning uchun butun bir vositalar to'plamini taklif etadi. Ular bizning o'zimizni eshitishimizga xalaqit beradigan himoya blokirovkalarni olib tashlashga qaratilgan. 1. Tana orqali o'zimizga qaytish: Ko'pincha haqiqiy istaklarimiz tanamizda "yashaydi". Biz "boshimizda" yashashga shunchalik o'rganib qolganmizki, tana signallarini tinglashni unutib qo'yamiz. Ongli mashqlar, meditatsiyalar, yoga, raqs — tanaga qaytishga yordam beradigan har qanday narsa istaklarni topishga ham yordam berishi mumkin. Shunchaki, qaysi fikr, istak, his-tuyg'u tanangizda aks sado berayotganini his qiling. 2. Qo'rquvlar bilan ishlash: Yuqorida aytib o'tganimizdek, qo'rquvlar asosiy bloklovchilardir. Ularga qarshi kurashish emas, balki ularni tushunish muhim. Aynan nimadan qo'rqyapsiz? Agar istagingizni amalga oshirishga harakat qilsangiz, eng yomon narsa nima bo'lishi mumkin? Va agar istaklaringizni bostirib, hayotda davom etsangiz, eng yomon narsa nima bo'lishi mumkin? Ko'pincha qo'rquvlar haddan tashqari kattalashtirilgani, haqiqat esa unchalik ham dahshatli emasligi ma'lum bo'ladi. Muallif qo'rqinchli vaziyatga asta-sekin "yaqinlashish" orqali unga o'rganish va unchalik qo'rqinchli emasligini ko'rish texnikalarini taklif etadi. 3. "Majburman" degan fikrlarni qayta ko'rib chiqish: Siz "majbur" bo'lgan, "majbur" xohlagan, "majbur" bo'lishi kerak bo'lgan hamma narsaning ro'yxatini tuzing. Keyin o'zingizga savol bering: "Men chinakamiga buni xohlayapmanmi? Kim menga buni aytdi? Nega men buni qilishim kerak deb o'ylayman?" Ko'pincha bu "majburman" degan fikrlarning aksariyati boshqalarning biz singdirib olgan, lekin bizga umuman mos kelmaydigan qarashlari ekanligi ma'lum bo'ladi. Ulardan voz kechish katta miqdordagi energiyani va haqiqiy istaklar uchun joyni bo'shatadi. 4. Kichik qadamlar va tajribalar: Darhol hamma narsani tashlab, yangi hayotga sakrash shart emas. Kichikdan boshlang. Agar uzoq vaqtdan beri rasm chizishni o'rganmoqchi bo'lsangiz, albom va qalam sotib oling. Agar yangi xobbi sinab ko'rishni orzu qilsangiz — sinov darsiga yoziling. Eng muhimi — harakatni boshlash, xohlagan yo'nalishingizda kichik qadamlar tashlash. Har bir shunday qadam — bu gipotezani tekshirish, tajriba. Va agar biror narsa qo'lingizdan kelmasa ham, bu oxirati emas, shunchaki tajriba. 5. Istaklar kundaligini yuritish: Aqlga kelgan hamma narsani, hatto dastlab g'alati va amalga oshmaydigan tuyulgan istaklarni ham yozib boring. Yozuvlarni qayta o'qing, takrorlanadigan qonuniyatlarni, mavzularni qidiring. Bu o'zingizni va chuqur ehtiyojlaringizni yaxshiroq tushunishga yordam beradi. 6. O'zingizga "xohlashga" ruxsat berish: Eng muhimi — o'zingizga xohlashga ruxsat berish. Aybdorlik hissi va o'zini cheklashlarsiz. O'z istaklaringizning mavjud bo'lish huquqiga ega ekanligini tan olish, hatto ular boshqalarning kutganlariga yoki umumiy qabul qilingan me'yorlarga mos kelmasa ham.
Hamma narsa bor-u, baxt yo'q: yutuqlardan tashqari ma'no izlash
Bu "hamma narsa bor-u, baxt yo'q" paradoksi zamonaviy dunyoda juda keng tarqalgan. Biz iste'mol va yutuqlar madaniyatida yashaymiz. Bizni doimo baxt muvaffaqiyatning natijasi deb ishontirishadi: yaxshi ish, ko'p pul, chiroyli mashina, katta uy, mukammal oila. Biz bu maqsadlarga intilamiz, ularga erishamiz, va keyin... baxt hali ham yo'qligini bilib olamiz. Yuliya Pirumova bunday vaziyatda biz ko'pincha "gédonistik adaptatsiya" tuzog'iga tushib qolishimizni tushuntiradi. Bu shundayki, biz yaxshi narsalarga tez o'rganib qolamiz. Yangi mashina bir oydan keyin zavq bermay qo'yadi, lavozimning ko'tarilishi — yarim yildan keyin. Biz doimiy ravishda yangi "doza" yutuqlarga muhtoj bo'lamiz, hatto ozgina yaxshiroq his qilish uchun. Lekin bu sho'r suv bilan chanqog'ni qondirishga urinish kabi — qancha ko'p ichsangiz, shuncha chanqog'ingiz ortadi. Muammo shundaki, biz baxtni noto'g'ri joydan qidiryapmiz. Biz uni tashqi atributlarda qidiryapmiz, lekin u ancha chuqurroq — ichki holatlarimizda, hayotda topgan ma'nomizda. Agar hamma narsa bor-u, baxt yo'qdek tuyulsa, nima qilish kerak? 1. Tashqi narsalarni quvishni to'xtating. Boshqalarning qoidasi bo'yicha "muvaffaqiyat"ni quvishning hech qanday natija bermaydigan yo'l ekanligini anglang. E'tiborni "Menda nima bor"dan "Men kimman" va "Men uchun chinakam muhim bo'lgan narsa nima"ga o'tkazishni boshlang. 2. Natijada emas, faoliyatda ma'no qidiring. Shunchaki maqsadga erishish emas, balki unga erishish jarayonidan zavqlaning. O'zi uchun qiziqarli bo'lgan narsani toping, hatto u "statuts" yoki katta pul keltirmasa ham. Bu ijod, xayriya, boshqalarga yordam berish, yangi narsalarni o'rganish bo'lishi mumkin. 3. Shukronalikni mashq qiling. Har kuni siz minnatdor bo'lgan bir nechta narsani toping. Bu sizda allaqachon mavjud bo'lgan narsalarni qadrlashga va e'tiborni kamchilikdan ko'plikka o'tkazishga yordam beradi. 4. Chuqur munosabatlar quring. Haqiqiy baxt ko'pincha boshqalar bilan bo'lgan munosabatlarimiz sifatiga bog'liq. Yaqinlar bilan o'tkazilgan vaqt, samimiy suhbat, qo'llab-quvvatlash — bu pulga sotib olib bo'lmaydigan narsalar. 5. Kamchilikni qabul qiling. Hayot hech qachon mukammal bo'lmaydi. O'z kamchiliklaringizni, xatolari, qiyinchiliklarni qabul qilish ham baxt sari yo'lning bir qismidir. Erishib bo'lmaydigan mukammallikka intilish o'rniga, o'zingizni borligingizcha qadrlang. Pirumovaning kitobi bunday ichki qidiruvga taklifnomadir. U sehrli vositani va'da qilmaydi, lekin bu qidiruvni o'zingiz boshlashingiz uchun vositalarni beradi.
"Nozik odamlar" va zaiflikning kuchi: nima uchun o'zimiz bo'lish muhim?
Yuliya Pirumovaning birinchi kitobining nomi, "Nozik odamlar", ko'p narsani aytib turadi. Ko'pincha biz kuchli, buzilmas, har doim o'ziga ishongan ko'rinishga intilamiz. Lekin bu kuch maskasi ostida ko'pincha qo'rquv, ishonchsizlik, zaiflik yashiringan. Va aynan shu "noziklik", bu zaiflik, g'alati tuyulsa ham, bizning haqiqiy kuchimizga aylanishi mumkin. Qachonki biz zaifligimizni ko'rsatishdan qo'rqmay qo'ysak, biz haqiqiy bo'lamiz. Biz o'zimiz bo'la olamiz, barcha kamchiliklarimiz va mukammal bo'lmagan jihatlarimiz bilan. Va bu g'alati tarzda bizni kuchliroq qiladi, chunki biz soxta obrazni saqlab qolish uchun energiyani sarflashdan to'xtaymiz. Yuliya Pirumova o'z asarlarida ko'pincha zaiflikni qabul qilish muhimligini ta'kidlaydi: Zaiflik — bu ojizlik emas. Bu o'zimiz va boshqalar bilan samimiylik. Bu o'zimizni haqiqiy ko'rsatish jasorati. Zaiflikni qabul qilish yaqinlik eshiklarini ochadi. Qachonki biz boshqalarga ochilsak, ularga haqiqiy ko'rinishimizga ruxsat beramiz. Bu chuqur va samimiy munosabatlarning asosidir. Zaiflik bizga o'rganish va o'sish imkonini beradi. Qachonki biz nimani bilmasligimizni yoki nimadan qo'rqayotganimizni tan olsak, biz yangi tajribalar va yangi imkoniyatlarga ochilamiz. Haqiqiy kuch — o'zimizni qabul qilishda. Mukammal bo'lishda emas, balki barcha "mukammal bo'lmagan" jihatlaringiz bilan o'zingizni qabul qilishda. Bu kitob shu fikrning davomidir. U bizga "xohlamasliklarimiz", apatiyamiz, bo'shliq hissimiz — bularning hammasi bizning bir qismimiz ekanligini tushunishga yordam beradi. Va buning bilan kurashish, uni rad etish yoki o'zimizni ayblash o'rniga, biz uni o'rganishimiz mumkin. Bu qanday vazifani bajaradi, bunga qanday qo'rquvlar sabab bo'ladi va bu jarohatlarni qanday davolash mumkinligini tushunish. Qachonki biz o'zimizni "noto'g'ri" ekanlikda ayblashdan to'xtasak, biz ulkan resursni bo'shatamiz. Bu resursni haqiqiy istaklarimizni eshitish va ularga qarab harakat qilishga yo'naltirish mumkin. Yo'l oson bo'lmasligi mumkin, lekin u o'zimizniki bo'ladi, kimdir majburan ko'rsatgan yo'l emas.
