Summio

Video sa YouTube

Ano Talaga ang Nangyari Kay Amelia Earhart?

Alamin natin kung bakit nawala ang sikat na piloto na si Amelia Earhart noong 1937, at kung anong mga pagkakamali ang maaaring nagdulot ng trahedya.

16 min basahin

Available sa

Preview ng buod

Ang Misteryo ng Pagkawala ni Amelia Earhart: Ano ang Talagang Nangyari?

Alam mo ba yung pakiramdam na parang nakakulong ka sa isang napakalaking lugar, tapos nauubusan ka na ng hangin? Ganyan siguro ang naramdaman ni Amelia Earhart noong madaling araw ng Hulyo 2, 1937. Nakalutang sila sa ibabaw ng walang katapusang karagatan, at ang tanging maririnig niya sa radyo ay, "Nasa ibabaw niyo kami, pero hindi namin kayo makita. Ubos na ang gasolina. Hindi kami makakonekta sa inyo sa radyo. Lumilipad kami sa taas na 300 metro." Nakakakilabot, 'di ba? Paano sila napunta sa ganoong sitwasyon? Ang totoo, hindi lang isang maliit na pagkakamali ang nangyari, kundi isang serye ng mga 'di magagandang pangyayari at, sabihin na nating prangka, mga desisyong hindi naging maganda. Kung alam lang sana niya nang kaunti ang tungkol sa physics, o kung napindot lang niya yung tamang buton, baka iba ang naging takbo ng kwento.

Ang Simula ng Pangarap: Pandaigdigang Ambisyon

Si Amelia Earhart, kilala na siya noon pa man. Ang pangarap niya? Siya ang maging unang babaeng piloto na makalilipad paikot sa buong mundo. At hindi siya yung tipo ng tao na pipiliin ang madaling daan. Habang yung iba, dumadaan sa hilaga, malapit sa mga lupain para mas madali, si Amelia, hinamon niya ang sarili sa pinakamahaba at pinakamahirap na ruta – malapit sa equator. Ibig sabihin, yung pinakahuling bahagi ng kanyang paglalakbay, ang pagtawid sa Karagatang Pasipiko, ang siyang pinakamahirap. Mula sa Lae, silangang bahagi ng New Guinea, isang napaka-abalang airport noon, sumakay siya sa kanyang sasakyang panghimpapawid, ang Lockheed Electra. Alas-diyes ng umaga, sa kainitan ng Hulyo, lumipad sila patungo sa kanilang huling paglalakbay.

Ang Problema sa Distansya at Bigat

Ang Pasipiko, 'tol, sobrang laki niyan. Hindi biro. Noong 1937, ang mga eroplano ay kaya lang lumipad ng ilang libong kilometro. Para mas mapalayo ang mararating nila, tinanggal ni Earhart lahat ng 'di kailangan sa eroplano. Pati yung sound insulation, tinanggal. Dahil sa ingay ng makina, kailangan nilang mag-usap ng kanyang navigator na si Fred Noonan gamit ang mga sulat. Kaunti lang ang dala nilang pagkain at gamit – bawat gramo, mahalaga. Yung mga upuan ng pasahero, pinalitan ng dagdag na fuel tanks. Ang resulta? Yung Electra, naging parang lumilipad na tangke ng gasolina. Pero kahit puno pa ang tangke, ang pinakamalayo na kayang marating nila ay mga 6,600 hanggang 7,200 kilometro lang. Kulang na kulang para makarating sa Howland Island, o kaya naman, sadyang kulang na kulang talaga.

Ang Islang Magliligtas: Howland Island

Kaya naman, kailangan ni Amelia ng isang lugar para mag-refuel. Parang walang makikita sa gitna ng karagatan, 'di ba? Pero kung titingnan mong mabuti, sa kalagitnaan ng Australia at Hawaii, may isang maliit na isla – ang Howland Island. Dalawang kilometro lang ang haba at mas mababa pa sa isang kilometro ang lapad. Nakuha na ng Amerika ang karapatan dito noong 1856 pa, pero noong 1937, ilang tao lang ang nakatira doon. Perpektong lugar sana para mag-refuel, kung hindi lang dahil sa isang problema – walang runway doon.

Ang Daan Patungo sa Pangarap: Kasikatan at Koneksyon

Buti na lang, sikat na sikat na si Earhart noon. Noong 1928, siya ang unang babaeng pasahero na nakatawid sa Atlantic, at dahil doon, naging isang bituin siya. Sabi niya, "Kaya ko, at nagawa ko," pero gusto niyang siya mismo ang magpalipad. Noong 1932, sinubukan niyang mag-isa na tumawid sa Atlantic. Nagdala lang siya ng toothbrush, isang lalagyan ng sabaw, at tatlong lata ng tomato juice. Pero naging mahirap ang kanyang paglalakbay dahil sa mga bagyo, yelo, at hamog. Nasira ang kanyang eroplano. Nagkaroon ng crack sa exhaust manifold, na nagdulot ng sunog, at tumulo ang gasolina sa kanya. Pagkatapos ng 15 oras, bumagsak siya sa isang bukid sa Northern Ireland. Nakita siya ng isang magsasaka, basang-basa ng uling, at hindi niya alam kung lalaki o babae. Tinanong siya kung gaano kalayo ang kanyang nilakbay mula sa Amerika. Ang sagot ni Amelia, "Sana mas mabilis ko pa nagawa." Ang mga ganitong karanasan ang nagdala sa kanya sa mga makapangyarihang tao, kasama na si First Lady Eleanor Roosevelt. Gamit ang kanyang mga koneksyon, nakuha niya ang posisyon para sa kanyang kaibigan, si Eugene Vidal, bilang pinuno ng Bureau of Commerce. Nangako si Vidal kay Earhart na gagawa sila ng runway sa Howland Island, pero dahil sa bureaucracy, natagalan ang proseso. Ilang buwan bago ang kanyang paglipad, sumulat mismo si Earhart kay President Roosevelt, ipinapaliwanag na ang proyekto sa Howland ay susi sa kanyang paglalakbay paikot sa mundo. Makalipas ang apat na araw, inaprubahan ng presidente ang proyekto, at agad na naglinis ng tatlong runway doon.

Pag-navigate sa Karagatan: Dead Reckoning at mga Bituin

Kaya, mayroon na siyang lugar na mapaglalapagan. Pero paano mo mahahanap ang isang maliit na isla sa gitna ng malawak na karagatan? Kasama ni Amelia sa eroplano si Fred Noonan, isang navigator. Alam nila ang direksyon papunta sa isla at kaya nilang gamitin ang compass. Alam nila ang bilis ng eroplano at kaya nilang kalkulahin ang bilis na tinatakbo, isinasaalang-alang ang hangin. Sa ganitong paraan, kaya nilang tantyahin kung gaano katagal ang kanilang liliparin. Ang tawag dito ay "dead reckoning." Pero hindi sila diretsong papunta sa isla. Kung sakaling malagpasan nila ito at hindi nila makita sa tinantyang oras, hindi nila malalaman kung saan sila napunta. Kaya naman, sinadya nilang pumili ng ruta na bahagyang hilaga o timog ng isla. Halimbawa, kung timog, ang tinantyang oras ay 18 oras. Lumipad sila araw at gabi, at pagkatapos ng oras na iyon, maaari silang lumiko pahilaga at mahanap ang isla. Pero dito nagkaroon ng problema sa hangin. Nang umalis sila, inakala ng ground crew na ang hangin ay humaharang sa kanila sa bilis na 24 km/h. Pero 20 minuto pa lang pagka-alis nila sa Lae, nag-radio na si Earhart na mas malakas daw ang hangin. Hindi sumagot si Amelia – malamang hindi niya narinig ang mensahe. Ang bilis ng hangin ay kritikal! Ito ang nakakaapekto sa oras ng paglipad at, dahil dito, sa oras ng pagliko. Kaya naman, hindi sapat ang dead reckoning. Bilang pangalawang pagsusuri, ginamit ni Noonan ang mga bagay sa kalangitan – ang araw, buwan, at mga bituin. Ito ang tinatawag na astro-navigation. Mayroon siyang almanac na naglalaman ng 58 na navigational stars at ang kanilang posisyon sa mundo sa partikular na oras. Kung sakaling mapunta sila sa eksaktong ilalim ng isang bituin, malalaman nila agad ang kanilang lokasyon. Pero bihira mangyari iyon. Sinusukat ni Noonan ang anggulo ng bituin sa horizon at kinakalkula ang distansya mula sa punto kung saan ang bituin ay nasa pinakataas. Sa ganitong paraan, makakaguhit siya sa globo ng mga posibleng lokasyon. Pagkatapos, susukatin niya ang isa pang bituin, gagawa ng pangalawang bilog, at ang intersection ng dalawang bilog na iyon ang magbibigay ng tinatayang lokasyon. Kadalasan, malalaki ang mga bilog na ito kaya iisa lang ang posibleng intersection. Sa ganitong paraan, maa-update nila ang kanilang coordinates at maitatama ang kanilang kurso. Pero kahit ang astro-navigation ay nagkakaroon ng maliit na pagkakamali. Noong tumawid sila sa Atlantic, naligaw sila dahil sa hamog. Tama ang mga kalkulasyon ni Noonan, pero ang maliliit na error ay nagpalihis sa kanila. Mabuti na lang, maraming ibang lugar sa Africa kung saan sila pwedeng lumapag. Pero sa Pasipiko, iba ang sitwasyon.