Summio

Film YouTube

Co tak naprawdę stało się z Amelią Earhart?

Dlaczego słynna pilotka Amelia Earhart zaginęła w 1937 roku i jakie błędy mogły doprowadzić do tragedii?

16 min czytania

Dostępne w językach

Podgląd streszczenia

Zagadka Amelii Earhart: Co poszło nie tak?

Wyobraźcie sobie taki scenariusz: 2 lipca 1937 roku, bladym świtem. Słońce dopiero co zaczyna wychylać się nad horyzont, a słynna lotniczka Amelia Earhart zdaje sobie sprawę, że wpadła w niezłe kłopoty. Przez radio przekazuje dramatyczny komunikat: "Powinniśmy być nad wami, ale was nie widzimy. Kończy nam się paliwo. Nie możemy skontaktować się z wami przez radio. Lecimy na wysokości 300 metrów". Pod nią rozciąga się bezkresny ocean, dokąd tylko spojrzeć. Jak w ogóle znalazła się w takiej sytuacji? Cóż, okazuje się, że to wynik całej serii niepowodzeń i, bądźmy szczerzy, kilku niezbyt przemyślanych decyzji. Gdyby tylko wiedziała trochę więcej o fizyce albo po prostu wcisnęła jeden właściwy przycisk, historia mogłaby potoczyć się zupełnie inaczej.

Początek drogi: Światowa ambicja i niezwykły cel

Amelia Earhart od zawsze marzyła o tym, by zostać pierwszą kobietą, która okrąży Ziemię samolotem. I nie zamierzała wybierać łatwiejszej drogi. Podczas gdy inne pilotki decydowały się na północne trasy, bliżej lądu, Amelia wybrała najdłuższą i najbardziej wymagającą ścieżkę – trasę w pobliżu równika. Oznaczało to, że ostatni etap podróży, czyli pokonanie Pacyfiku, będzie jednocześnie najtrudniejszy. Startowała z Lae we wschodniej Nowej Gwinei, które w tamtych czasach było jednym z najbardziej ruchliwych lotnisk. O dziesiątej rano, w upalny lipcowy dzień, jej samolot, Lockheed Electra, wzbił się w powietrze, rozpoczynając swój ostatni, tragiczny lot.

Problem dystansu i wagi: Każdy gram się liczy

Pacyfik to nie przelewki – jest po prostu olbrzymi. W 1937 roku samoloty miały ograniczony zasięg, zazwyczaj nie przekraczający kilku tysięcy kilometrów. Aby zwiększyć dystans, który mogła pokonać, Earhart postanowiła pozbyć się z samolotu wszystkiego, co zbędne. Usunęła nawet wyciszenie kabiny – z powodu ogłuszającego ryku silników musiała komunikować się ze swoim nawigatorem, Fredem Noonanem, za pomocą pisemnych notatek. Zabrała minimalną ilość jedzenia i bagażu – każdy gram był na wagę złota. Siedzenia pasażerskie zostały zastąpione dodatkowymi zbiornikami paliwa. W efekcie Electra zamienił się w latający bak na paliwo. Ale nawet z pełnymi zbiornikami, maksymalny zasięg wynosił zaledwie 6600-7200 km – co ledwo wystarczało, by dotrzeć do celu, wyspy Howland, albo wręcz katastrofalnie nie wystarczało.

Ratunkowa wysepka: Wyspa Howland i jej wyzwania

Amelia potrzebowała więc punktu pośredniego do tankowania. Na pierwszy rzut oka, pośrodku oceanu nie ma nic, ale jeśli się przyjrzeć, to w połowie drogi między Australią a Hawajami znajduje się maleńka wysepka – Howland. Ma zaledwie 2 kilometry długości i mniej niż kilometr szerokości. Stany Zjednoczone zgłosiły do niej prawa już w 1856 roku, ale w 1937 roku mieszkała tam jedynie garstka kolonistów. Idealne miejsce na przystanek, gdyby nie jeden, ale za to bardzo znaczący problem – brak pasa startowego. Jak można było wylądować na tak małym skrawku lądu bez odpowiedniej infrastruktury?

Droga do marzeń: Sława i wpływy

Na szczęście, do tego czasu Earhart była już światową gwiazdą. W 1928 roku stała się pierwszą kobietą-pasażerką, która przeleciała nad Atlantykiem, co natychmiast uczyniło ją celebrytką. Mówiła: "Mogę i zrobiłam to", ale pragnęła latać sama. W 1932 roku podjęła próbę samotnego przelotu przez Atlantyk. Wzięła ze sobą tylko szczoteczkę do zębów, puszkę zupy i trzy kartony soku pomidorowego. Jednak sztormy, oblodzenie i mgła dały się we znaki jej samolotowi. Pęknięcie w kolektorze wydechowym doprowadziło do zapłonu, a paliwo ciekło prosto na nią. Po 15 godzinach wylądowała na polu w Irlandii Północnej. Miejscowy rolnik, widząc ją całą ubrudzoną sadzą, nie był pewien, czy to mężczyzna, czy kobieta, i zapytał, jak daleko przyleciała z Ameryki. Amelia odpowiedziała: "Chciałabym zrobić to szybciej". Te przygody pozwoliły jej poznać wpływowe osoby, w tym pierwszą damę, Eleanor Roosevelt. Wykorzystując swoje znajomości, doprowadziła do mianowania swojego przyjaciela, Eugene'a Vidala, na stanowisko szefa Biura Handlu. Vidal obiecał Earhart zbudowanie pasa startowego na wyspie Howland, ale biurokracja powoli posuwała proces do przodu. Na kilka miesięcy przed startem lotu Earhart napisała bezpośrednio do prezydenta Roosevelta, wyjaśniając, że projekt Howland jest kluczem do jej światowego przelotu. Cztery dni później prezydent zatwierdził projekt, a wkrótce tam wybudowano trzy pasy startowe.

Nawigacja nad oceanem: Dead reckoning i gwiazdy

Miejsce do lądowania było już gotowe. Ale jak znaleźć maleńką wyspę pośrodku bezkresnego oceanu? W samolocie z Amelią był nawigator Fred Noonan. Znali kierunek do wyspy i mogli posługiwać się kompasem. Znali prędkość samolotu i mogli obliczyć prędkość względem ziemi, uwzględniając wiatr. W ten sposób mogli określić, ile czasu zajmie lot. Ta metoda nazywa się "obliczaniem trasy" (dead reckoning). Ale nie celowali bezpośrednio w wyspę. Gdyby ją minęli i nie zobaczyli w obliczonym czasie, nie wiedzieliby, w którą stronę zboczyli z kursu. Dlatego celowo wybierali punkt na północ lub południe od wyspy. Załóżmy, że na południe. Obliczony czas lotu – 18 godzin. Lecieli dzień i noc, i po upływie tego czasu mogli pewnie skręcić na północ i odnaleźć wyspę. Problem pojawił się jednak z wiatrem. Podczas startu naziemna ekipa zakładała przeciwny wiatr o prędkości 24 km/h. Ale już 20 minut po starcie z Lae, radio poinformowało Earhart, że wiatr jest silniejszy. Amelia nie odpowiedziała – najwyraźniej nie otrzymała wiadomości. A przecież dokładna prędkość wiatru jest kluczowa! Wpływa na czas lotu, a co za tym idzie, na moment zwrotu. Samo obliczanie trasy było więc niewystarczające. Jako niezależną weryfikację, Noonan używał ciał niebieskich – słońca, księżyca, gwiazd. Nazywa się to astronawigacją. Miał almanach z 58 gwiazdami nawigacyjnymi i ich położeniem nad Ziemią o określonej porze. Gdyby znaleźli się dokładnie pod taką gwiazdą, od razu znaliby swoje położenie. Ale tak rzadko się zdarzało. Noonan mierzył kąt gwiazdy nad horyzontem i obliczał odległość od punktu, gdzie gwiazda znajduje się prosto nad głową. W ten sposób mógł narysować na globusie okrąg możliwych lokalizacji. Następnie mierzył inną gwiazdę, rysował drugi okrąg, a ich przecięcie dawało przybliżone położenie. Zazwyczaj te okręgi były tak duże, że tylko jedno przecięcie było prawdopodobne. W ten sposób mogli aktualizować swoje współrzędne i korygować kurs. Ale nawet astronawigacja gromadzi błędy. Podczas przelotu przez Atlantyk, z powodu mgły, ominęli docelowe lotnisko. Obliczenia Noonana były poprawne, ale drobne błędy zbiły ich z kursu. Na szczęście, w Afryce było wiele innych miejsc, gdzie można było wylądować. Z Pacyfikiem taka sztuczka nie przejdzie.