Özet önizlemesi
İklim Değişikliği 2023: Hepimizin Duyması Gereken Özet
Selam millet! En son çıkan iklim değişikliği raporu hakkında bilgi almak istiyorsunuz, değil mi? Harika, çünkü bu konular gerçekten çok önemli ve dürüst olmak gerekirse, biraz da beyin yakan cinsten. Bu sadece kuru bir bilimsel makale değil; bu, IPCC'nin (Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli) Sentez Raporu. Koca gezegenin sağlık kontrolünün adeta "yönetici özeti" gibi düşünün. Bu rapor, konunun kendisi ağır olsa da sindirmeyi kolaylaştırmak için üç ana bölüme ayrılmış. Şunları içeriyor: A Bölümü: Mevcut Durum ve Eğilimler – Şu anda tam olarak neler oluyor? B Bölümü: Gelecekteki İklim Değişikliği, Riskler ve Uzun Vadeli Yanıtlar – Böyle devam edersek nereye gidiyoruz ve büyük resimdeki çözümler neler? C Bölümü: Kısa Vadeli Yanıtlar – Acilen, hatta dünden ne yapmamız gerekiyor? Her şey, iklimin, ekosistemlerin, biyoçeşitliliğin ve biz insanların birbiriyle ne kadar iç içe geçtiğini anlamakla ilgili. Rapor, farklı bilgi türlerine değer vermenin ve iklim değişikliğiyle mücadele etmenin refahımızla ve sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşmakla nasıl bağlantılı olduğunu vurguluyor. Bilim insanları, bir konuda ne kadar emin olduklarını belirtmek için 'neredeyse kesin'den 'çok olası değil'e kadar değişen bir dil kullanıyorlar. 'Kısa vadeli'yi 2040'a kadar, 'uzun vadeli'yi ise ondan sonrası olarak tanımlamışlar. Oldukça anlaşılır, değil mi?
A. Nerede Duruyoruz: Mevcut Durum ve Eğilimler 🌡️
Tamam, mevcut duruma bir gerçekçi bakalım. Rapor hiç lafı dolandırmıyor: insan faaliyetleri tartışmasız bir şekilde küresel ısınmaya neden oldu. Sanayi öncesi döneme (1850-1900) göre yaklaşık 1.1°C'lik bir ısınmaya ulaştık ve bu sadece 2011 ile 2020 yılları arasında gerçekleşti. Ve tahmin edin ne oldu? Sera gazı (GHG) emisyonlarımız? Artmaya devam etti. Bunun temel nedenleri enerji kullanımı, arazi yönetimi, yaşam tarzlarımız ve genel tüketim kalıplarımız – yani kısacası, sürdürülebilir yaşamıyor olmamız.
Isınma Eğilimi: Gerçek ve Hızlanıyor
Bu 1.1°C'lik rakam çok büyük gelmeyebilir ama aslında çok önemli bir gelişme. Ve bu ısınma eşit yayılmıyor; kara alanları küresel ortalamadan daha fazla ısındı. 1970'ten bu yana gezegen, son 2.000 yılın herhangi bir 50 yıllık döneminden daha hızlı ısındı. Raporda buna "yüksek güvenilirlik" diyorlar. 1850–1900 ile 2010–2019 arasındaki insan faaliyetlerinden kaynaklanan toplam ısınmanın 0.8°C ile 1.3°C arasında olduğu tahmin ediliyor. Sera gazları ana suçlu; yaklaşık 1.0°C ila 2.0°C'lik bir ısınmaya neden oluyorlar. Aerosoller (atmosferdeki küçük parçacıklar) ise 0.0°C ila 0.8°C arasında bir soğutma etkisi yaratmış. Yine de net etki ısınma.
Sera Gazları: Rakamlar Çok Sert
1750'den bu yana sera gazı konsantrasyonlarındaki artışın %100'ü bize ait. 1850 ile 2019 yılları arasındaki kümülatif CO2 emisyonlarının tam 2400 ± 240 milyar ton CO2 olduğunu konuşuyoruz. Bunun yarısından fazlası 1850 ile 1989 arasında gerçekleşmiş! Ve atmosferdeki CO2 konsantrasyonu? Şu anda yaklaşık 410 ppm (milyonda parça) seviyesinde, bu da en az 2 milyon yıldır görülmemiş bir seviye. Metan ve azot oksit seviyeleri de en az 800.000 yıldır görülmemiş düzeylerde. Sadece 2019'da küresel net sera gazı emisyonları 59 ± 6.6 GtCO2-eq'e ulaştı. Bu, 2010'a göre %12 daha fazla ve 1990'a göre devasa bir %54'lük artış demek. En büyük katkıda bulunanlar? Fosil yakıtların yakılması ve endüstriyel süreçler (CO2-FFI), ardından metan geliyor. 2010-2019 arasındaki on yıl, önceki her on yıldan daha yüksek ortalama yıllık sera gazı emisyonlarına sahne oldu. Bu emisyonlar nereden geliyor? 2019'da büyük bir dilim (%79) enerjiden, sanayiden, ulaşımdan ve binalardan geldi. Tarım, ormancılık ve diğer arazi kullanımı (AFOLU) ise diğer %22'yi oluşturdu. Emisyonların eşit dağılmadığını da belirtmekte fayda var. 2019'da dünya nüfusunun yaklaşık %35'i, kişi başına düşen emisyonları 9 ton CO2-eq'in üzerinde olan ülkelerde yaşarken, %41'i 3 tonun altında emisyon yapan ülkelerde yaşıyordu. Ülkeler içinde bile tüketim alışkanlıkları önemli: en zengin %10'luk kesim küresel hane halkı sera gazı emisyonlarının %34-45'inden sorumlu, en alttaki %50'lik kesim ise yalnızca %13-15'ini oluşturuyor.
Gözlemlenen Değişiklikler ve Etkiler: Sadece Sıcaklıkla İlgili Değil
Sadece artan sıcaklıkla ilgili değil; iklim değişikliği atmosfer, okyanuslar, buzullar (kriosfer) ve canlılar (biyosfer) üzerinde yaygın ve hızlı değişimlere neden oluyor. Ve tüm dünyada hava durumu ve iklim aşırılıklarını etkileyerek gerçek zararlara ve kayıplara yol açıyor. Ne yazık ki, bu soruna en az katkıda bulunan topluluklar genellikle en çok etkilenenler oluyor. 1901 ile 2018 yılları arasında küresel ortalama deniz seviyesi yaklaşık 0.20 metre (yaklaşık 8 inç) yükselmiş ve 1971'den bu yana yükselme hızı önemli ölçüde artmış. Deniz seviyesindeki bu yükselişin ana nedeni insanlar. İnsan etkisiyle aşırı olaylar arasında daha güçlü bağlantılar görüyoruz; sıcak hava dalgaları, şiddetli yağışlar, kuraklıklar ve hatta tropikal siklonlar gibi. Dünya nüfusunun yaklaşık 3.3 ila 3.6 milyar insanının iklim değişikliğine karşı yüksek derecede savunmasız bölgelerde yaşadığı tahmin ediliyor. Aşırı hava olayları şimdiden milyonlarca insan için gıda ve su güvensizliğine neden oluyor. 2010 ile 2020 yılları arasında sel, kuraklık ve fırtınalardan kaynaklanan insan ölümleri, çok düşük savunmasızlığa sahip bölgelere kıyasla yüksek savunmasızlığa sahip bölgelerde 15 kat daha fazlaydı. Bu şok edici bir fark. İklim değişikliği, ekosistemler – karada, tatlı sularda, buz bölgelerinde ve kıyı ile okyanus alanlarında – üzerinde önemli ve bazı durumlarda geri döndürülemez hasarlar vermiş durumda. Isı aşırılıkları nedeniyle yüzlerce türün yok olduğunu gördük ve buzulların erimesi, donmuş toprakların çözülmesi gibi değişiklikler geri döndürülmesi zor, hatta imkansız.
Hayatlarımıza Etkileri: Gıda, Su, Sağlık ve Evler
Kendimizi besleme ve temiz suya erişme yeteneğimiz engelleniyor, bu da doğrudan Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerini etkiliyor. Tarımsal üretkenlik büyümesi yavaşladı, özellikle orta ve düşük enlem bölgelerinde. Okyanus ısınması ve asitlenmesi balıkçılık ve su ürünleri yetiştiriciliğine zarar veriyor. Dünyanın yaklaşık yarısının yılın en az bir bölümünde ciddi su kıtlığıyla karşı karşıya olması şaşırtıcı değil. Aşırı sıcak hava olayları ölümlere ve hastalıklara yol açıyor. İklim değişikliğiyle bağlantılı hastalıkların, gıda kaynaklı, su kaynaklı ve vektör kaynaklı hastalıklar gibi artışını da görüyoruz. Ve sadece fiziksel sağlık değil; artan sıcaklıklar, aşırı olaylar ve geçim kaynakları ile kültürel bağların kaybı nedeniyle ruh sağlığı da zarar görüyor. İklim ve hava aşırılıkları insanları giderek daha fazla yerinden ediyor, özellikle Afrika, Asya, Kuzey Amerika ve Güney ve Orta Amerika'da. Küçük ada ülkeleri yerinden edilmeye karşı özellikle savunmasız. Genel olarak, etkiler, kayıplar ve zararlar yaygın, dengesiz bir şekilde dağılmış durumda ve doğayı ve insanları sert bir şekilde vuruyor. Tarım, ormancılık, balıkçılık, enerji ve turizm gibi sektörlerde ekonomik zararlar görüyoruz. Evler, altyapı ve mülkler yok oluyor, bireysel geçim kaynaklarını etkiliyor. İnsan sağlığı, gıda güvencesi, cinsiyet eşitliği ve sosyal adalet hepsi darbe alıyor. Şehirlerde bile, sıcak aşırılıkların yoğunlaştığı yerlerde, altyapı ve sistemler tehlikeye giriyor ve en savunmasız şehir sakinleri en ağır yükü taşıyor. Şekil SPM.1 bunu görsel olarak vurguluyor; yaygın etkileri, bu değişikliklere yol açan farklı iklim koşullarını ve dünyanın ne kadar ısındığını ve farklı nesillerin bunu nasıl deneyimlediğini gösteren bir zaman çizelgesi.
