Özet önizlemesi
Bilimin Bilmecesi: Nitel Araştırma ve Bilgi Peşinde Bir Yolculuk
Selam millet! Bugün biraz karmaşıklaşabilen, ama aslında hepimizin hayatına dokunan bir konuya dalıyoruz: Nitel araştırmanın, o büyük "bilim" denen yapının neresinde durduğu. Biliyorsunuz, "bilim" kelimesi bazen gözümüzü korkutabilir, değil mi? Sanki sadece laboratuvarlar, deney tüpleri ve anlaşılmaz matematik denklemleriyle ilgiliymiş gibi. Peki ya size, bilimin aslında ne incelediğinizden çok, nasıl incelediğinizle ilgili olduğunu söylesem? İşte Elizabeth Murphy ve Robert Dingwall'ın çalışmalarında yakaladığımız ruh tam olarak bu. Onlar bize diyorlar ki, nitel araştırma bilimin garip bir kuzeni değil; geçerli bir yeri var ve bunu anlamlı bir şekilde nasıl düşünebileceğimize dair harika fikirleri var.
Giriş: Bilimin Mercek Altına Alınması
Şöyle bir durum hayal edin: Siz bir nitel araştırmacısınız. İnsanlarla röportajlar yapıyorsunuz, onları gözlemliyorsunuz, deneyimlerin ve anlamların derinliklerine iniyorsunuz. Her şey çok zengin, çok incelikli, insan davranışının ardındaki "neden" ve "nasıl"ı anlamakla ilgili. Ama sonra, genellikle fen bilimlerine sıkı sıkıya bağlı kişilerden bir soru geliyor: "Bu gerçekten bilim mi?" Uzun zamandır nitel araştırmacılar, "bilim" etiketini kullanmaktan biraz çekiniyorlar. Sanki yanlış basmamak ya da görünmez, süper katı kriterleri karşılamamak için sürekli diken üstünde yürüyorlarmış gibi. Bazı insanlar, yazarların "tamamen doğrucu" okullar olarak adlandırdığı (evet, bu biraz iğneleyici bir gönderme), bu ihtiyatı aşırıya götürmüşler. Bebekle birlikte banyo suyunu da dökmüşler adeta, bilimin tamamen modası geçmiş olduğunu söyleyerek. Hatta Tyler (1986) gibi birini alıntılayabilirler ki o, bilimi "şimdilik yozlaşmış bir biçimde hayatta kalan arkaik bir bilinç formu" olarak tanımlamış. Vay canına! Bu eleştirmenler için bilim insanlarının "gerçeği" aramasından bahsetmesi sadece bir duman perdesi. Onlara göre her şey güçle ilgili ve "gerçek" ile "propaganda" temelde birbirinin yerine kullanılabilir. Bilim insanlarını sadece anlatıları kontrol etmeye çalışan güç sarhoşu insanlar olarak görüyorlar. Şimdi, Murphy ve Dingwall sadece körü körüne bilimi savunmuyorlar. Bilim ile propaganda arasındaki çizginin daha önce bulanıklaştığını gayet iyi anlıyorlar. Bilimsel iddialara karşı sağlıklı bir şüpheciliğin iyi bir şey olduğunu kabul ediyorlar. Kim daha sonra çürütülen veya kusurlu bulunan bir bilimsel çalışma duymamış ki? Oluyor bunlar. Ayrıca, bilimin bize, gözlemcilerden tamamen ayrı var olan bir dünya hakkında bu saf, nesnel bilgiyi verdiği fikriyle de boğuşuyorlar. Hani şu, hepimiz tam olarak aynı noktada durup aynı şeye baksak, hepimizin onu tam olarak aynı şekilde göreceği, tarif edeceği ve anlayacağı fikri. Mükemmel bir dilimiz olsaydı, tariflerimiz kusursuzca eşleşirdi. Buradan evrenin tüm kurallarını çıkarabilirdik. Ama asıl vurucu nokta şu: Yazarlar, bu eleştiriler yüzünden bilime olan inançlarını tamamen kaybetmiş değiller. Bilimin imkansız olduğunu düşünmüyorlar. Bunun yerine, ona farklı bir bakış açısı sunmak istiyorlar. Bilimin, keşfettiğiniz şeyden ya da nesnel bir gerçeği ne kadar mükemmel tarif ettiğinizden çok, nasıl çalıştığınızla ilgili olduğunu öne sürüyorlar. Bu, bir "prosedürel bağlılık". Sadece kazanmakla ilgili değil, adil oynamak ve dürüst olmakla ilgili, bir oyunu gerçekten iyi oynamak için bir dizi kural gibi düşünün. İşte işlerin gerçekten ilginçleştiği yer burası. Mutlak gerçeğe mistik bir erişimden ziyade, bilimin esasıyla propagandanın arasındaki temel farkın bu olmadığını öne sürüyorlar. Bu, her zaman ulaşmaya çalıştığınız, asla tam olarak ulaşamasanız bile sizi yönlendiren bir ilke olarak gerçeğe bir bağlılıktır. Bu, süreçle ilgilidir. Bu oldukça benzersiz bir bakış açısı ve temelde bilimsel yöntemin bir savunması, ama
Ana Tezleri: Bilimsel Havanın Yeniden Tanımlanması
Pekala, Murphy ve Dingwall temelde iki büyük, yerleşik fikre karşı çıkıyorlar. Bilimin, özellikle nitel araştırmayla karşılaştırıldığında, birçok insanın düşündüğü şeklin biraz fazla dar ve açıkçası biraz da yanlış olduğunu söylüyorlar. Üzerinde düşünmemiz için birkaç temel argümanları, yani tezleri var. İlk olarak, "bilim nesnel gerçektir" fikrini doğrudan ele alıyorlar. Hani şu, bilimin bizden tamamen bağımsız, dışarıda var olan bir dünyayı keşfettiği ve tüm rasyonel gözlemcilerin aynı yerde olsalardı gördükleri üzerinde hemfikir olacağı klasik görüş. Onlar "Bir saniye durun bakalım" diyorlar. Bu bazı alanlar için ideal olsa da, nitel araştırma gibi başka bilgi edinme yollarının kendi başlarına değerli ya da bilimsel olmadığı anlamına gelmez. Dışarıda bir dünya olduğunu inkar etmiyorlar, ancak ona tamamen nesnel, gözlemcisiz bir şekilde erişip erişemeyeceğimizi sorguluyorlar. Bu oldukça önemli, çünkü birçok insanın "bilimsel kanıt" olarak kabul ettiği şeyin temelini sarsıyor. İkinci büyük tezleri ise bilimin sadece sonuca veya belirli konuya değil, temelde bir süreç ve bir bağlılık olduğudur. Nitel araştırmacıların titizlikten tamamen uzaklaşması gerektiğini söylemiyorlar. Kesinlikle hayır! Bunun yerine, iyi bilimin özellikleri – yanlış kanıtlanmaya açık olma, fikirlerinizi çürüten kanıtları sistematik olarak arama ve kendi varsayımlarınızı eleştirel bir şekilde incelemeye istekli olma gibi – nitel araştırmacıların yapabileceği ve yapması gereken şeyler olduğunu savunuyorlar. Bu, bilimi belirli metodolojilere bağlı katı kurallar kümesi olmaktan ziyade, bir dizi uygulama, bir sorgulama yaklaşımı olarak yeniden çerçeveliyor. Bu yüzden, bilimi mutlak, reddedilemez bir gerçeğin peşinde koşmak olarak düşünmek yerine, onu gerçeğin peşinde koşmaya bir bağlılık olarak görmemizi öneriyorlar. Bu ince ama çok önemli bir değişim. Nihai cevabı bulduğunuzu iddia etmekle, daha iyi sorular sormak ve daha dürüst cevaplar aramak için ömür boyu sürecek bir yolculuğa çıkma arasındaki fark gibi. Tam olarak ulaşılamayan bir ideal olarak bile bu gerçeğe bağlılık, onları bilimsel soruşturma ile propaganda gibi şeylerden ayıran şeydir. Propaganda genellikle anlamaktan ziyade ikna etmeyi veya kontrol etmeyi hedefler. Ayrıca, ortaya çıkabilecek doğal gerilimi ve güvensizliği de kabul ediyorlar. Farklı paradigmalar – örneğin doğa bilimlerinin pozitivist görüşü ile nitel araştırmanın yorumlayıcı yaklaşımı – çarpıştığında, yanlış anlaşılmaların ve şüpheciliğin kolayca sızması muhtemeldir. Bilim ve propaganda arasındaki sınırın zaman zaman oldukça geçirgen olduğunu kabul ediyorlar. Bu, bilimsel iddialara karşı bir miktar güvensizliğin ille de kötü olmadığı anlamına gelir; araştırmacıları daha net, daha şeffaf ve daha titiz olmaya iten sağlıklı bir sürecin parçası olabilir. Ancak, ve bu büyük bir ancak, bu sağlıklı şüpheciliğin bilimsel prensiplerin toptan reddedilmesine dönüşmesini istemiyorlar. Bilimin prosedürel yönlerine – kanıtın sistematik toplanması, eleştirel
Anahtar Fikirler: Kavramlara Daha Derinlemesine Dalış
Murphy ve Dingwall'ın üzerinde çalıştığı bazı temel fikirleri inceleyelim. Bunlar sadece soyut teoriler değil; argümanlarının temel taşları.
Fikir 1: Saf Nesnelliğin Miti
Tamam, en büyük meydan okudukları şeylerden biri, bilimin mükemmel, mesafeli nesnelliğe ulaşmakla ilgili olduğu fikridir. Hani şu, bir bilim insanının robot imajı, tamamen önyargısız, kendisinden tamamen ayrı var olan bir dünyayı gözlemleyen. Birçok bilim insanı – hem doğa hem de sosyal bilimlerde – "dışarıda" gözlemlerimizden tamamen bağımsız bir dünya olduğu "derin köklü varsayımı"ndan bahsediyorlar. Ve en önemlisi, bu dünyanın nesnel olarak bilinebileceği. Bu, siz ve ben aynı durumda, aynı olayı gözlemlerken, ikimizin de onu aynı şekilde algılayacağı anlamına gelir. Mükemmel bir dilimiz olsaydı, tariflerimiz kelimesi kelimesine eşleşirdi. Bu paylaşılan, nesnel gözlemden evrensel yasaları çıkarabilirdik. Murphy ve Dingwall, dışsal bir gerçekliğin varlığını mutlaka inkar etmiyorlar. Sorguladıkları şey, ona bu mükemmel nesnel, evrensel olarak üzerinde anlaşılmış bir şekilde erişme yeteneğimizdir. Algılarımız, dilimiz, kültürel arka planlarımız – hepsi dünyayı görme ve yorumlama şeklimizi şekillendirir. Fizikte bile, gözlem eylemi, bazı teorik çerçevelerde, sonucu etkileyebilir. Yani, herkes için aynı tarifleri veren mükemmel bir "gözlemci-bağımsız" dünya fikri, eleştirel bir gözle bakmamızı istedikleri bir şeydir. Nesnelliğin kötü olduğu değil, saf, mutlak nesnelliğin peşinde koşmanın bir yanıltıcı olabileceği, bu katı kalıba uymayan değerli sorgulama biçimlerini göz ardı etmemize yol açabileceğidir.
Fikir 2: Bilim Olarak Prosedürel Bağlılık
Bu muhtemelen çalışmalarındaki en merkezi ve yenilikçi fikirdir. Bilimi konu alanına veya evrensel olarak kabul edilebilir gerçekler üretme yeteneğine göre tanımlamak yerine, onu prosedürlerine göre tanımlıyorlar. Bunu bir tür davranış kuralları, araştırmacılar için bir davranış kodeksi olarak düşünün. Bu kritik prosedürler nelerdir? Birkaç önemli noktayı vurguluyorlar: Çürütülmeye Açıklık: Bu çok büyük bir şey. Mevcut inançlarınızı veya hipotezlerinizi destekleyen kanıtları aramakla yetinmiyorsunuz. Aktif olarak, bilinçli ve sistematik olarak onları çürüten kanıtları arıyorsunuz. Fikirlerinizi çürütecek şeyleri bulmaya yetecek kadar cesur olmakla ilgilidir, çünkü kusurları bulmak ve ardından bunları ele almak, bilginin gerçekten ilerlediği yoldur. Çelişkili Kanıtların Sistematik Aranması: Bu, birinin size yanlış olduğunuzu söylemesini pasif bir şekilde beklemek değildir. Bu aktif, kasıtlı bir çabadır. Potansiyel karşı kanıtları göz önünde bulundurarak araştırmanızı tasarlar, verilerinizi analiz eder, bulgularınızı yorumlarsınız. Kendi hatalarınızı ve önyargılarınızı yakalamak için kendi sürecinize güvenlik önlemleri eklemekle ilgilidir. Ön Yargıların Eleştirel İncelemeye Hazırlığı: Hepimiz araştırmalarımıza varsayımlar, önyargılar ve önceden var olan inançlarla geliyoruz. Bilim, bu prosedürel anlamda, bu ön yargıların farkında olmamızı ve sürekli olarak sorgulamamızı gerektirir. Yorumlarım verilerden ziyade kendi beklentilerim tarafından mı yönlendiriliyor? Kendi dünya görüşüme uymadıkları için alternatif açıklamaları göz ardı mı ediyorum? Bu entelektüel alçakgönüllülük ve rahatsız olmaya istekli olmayı gerektirir. Bilimi bu şekilde çerçevelendiğinde, belirli bir disiplin (fizik veya biyoloji gibi) olmaktan çok bir metodolojik tutum haline gelir. Bu prosedürel bağlılık, anlam, bağlam ve yoruma odaklanan nitel araştırmanın bilimsel olarak kabul edilmesini sağlar. Titizlikle çelişkili kanıtlar arayan, kendi gözlemci rolünü eleştirel bir şekilde inceleyen ve veriye dayalı olarak yorumlarını revize etmeye istekli olan bir nitel araştırmacı, çıktısı matematiksel bir formül olmasa bile bilimsel uygulama yapıyor demektir.
