Preview ng buod
Ekonomiya: Ang Masalimuot na Ugnayan ng Teorya at Katotohanan
Kamusta! Tara, pag-usapan natin ang isang bagay na baka mukhang pang-akademiko pero sobrang interesante pala: ang papel ng ekonomiya sa, alam mo na, buhay. Yung totoong bagay – trabaho, pera, lipunan, lahat ng 'yan. Hindi lang ito tungkol sa mga librong maalikabok; ito ay tungkol sa kung ang mga kumplikadong teorya ba ng mga ekonomista ay nakakatulong ba talaga sa atin para maintindihan ang magulo nating mga problema araw-araw. Silipin natin kung paano naganap ang mga ideyang ito noong unang bahagi ng 1900s, isang panahon na sa maraming paraan ay kasing-gulo at kasing-transformative ng ngayon. At alam mo ba? Marami sa mga argumento mula noon ay nagdudulot pa rin ng debate ngayon. Kaya, humanda ka na, dahil tatalakayin natin ang relasyon sa pagitan ng teorya sa ekonomiya at ang aktwal na mundong pang-ekonomiya, pag-uusapan ang kalikasan at kahalagahan ng agham pang-ekonomiya, iisipin kung ang ekonomiya ba ay isa lang paraan para bigyang-katwiran ang kasalukuyang sistema (apologetics, sino?), at susuriin ang ideya ng economic individualism.
Seksyon 1: Ang Magulong Web – Teorya ng Ekonomiya vs. Ang Tunay na Mundo
Isipin mo na sinusubukan mong mag-navigate sa isang mataong siyudad gamit ang mapa ng isang maliit na baryo. Ganyan ang nangyayari kapag ang mga teorya sa ekonomiya ay nahihiwalay na sa realidad. Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ito ay isang malaking isyu. May mga napakatalinong tao na gumagawa ng mga kumplikadong modelo – isipin mo ang supply and demand curves, mga teorya ng halaga (value), mga ideya kung paano dapat gumana ang mga merkado. Kadalasan, ang mga ito ay elegante, may batayan sa matematika, at, sabihin na nating, nakakasiya sa intelektwal. Pero kapag sinubukan mong i-apply ang mga ito sa totoong realidad ng mga pabrika, sakahan, at lumalaking mga siyudad, nagsimulang maging… awkward ang mga bagay-bagay. Isipin ang epekto ng unang industrial revolution. May malaking paglikha ng yaman, oo, pero mayroon ding nakakakilabot na kondisyon sa pagtatrabaho, child labor, at malaking hindi pagkakapantay-pantay. Ang mga teorya sa ekonomiya noon, na kadalasang nakatuon sa efficiency at rational actors, ay minsan nahihirapang ipaliwanag ang kabayaran sa tao (human cost). Maaaring ipaliwanag nila kung paano nakakabuo ng tubo ang isang pabrika, pero madalas silang nabibigo sa pagsagot kung bakit ang mga manggagawa ay binabayaran ng napakaliit na sahod o paano lilikha ng mas pantay na distribusyon ng kayamanang iyon. Ang mga teorya ay parang isang perpektong makina, pero nakakabit ito sa isang sasakyang tumatakbo sa lubak-lubak at hindi mahuhulaang kalsada. Ang pagkakahiwalay na ito ay hindi lamang isang abstract na problema sa intelektwal; mayroon itong mga totoong epekto sa mundo. Ang mga gumagawa ng polisiya, mga pinuno ng negosyo, at maging ang mga social reformer ay sinusubukang gamitin ang mga ideyang pang-ekonomiya na ito para gabayan ang mga desisyon. Kung ang mga teorya mismo ay may depekto o hindi kumpleto, ang mga desisyong batay sa mga ito ay maaari ding maging mali. Nakita natin ang mga teorya sa ekonomiya na ginamit para bigyang-katwiran ang mga polisiya ng laissez-faire, na nagsasabing aayusin ng merkado ang sarili nito, kahit na ang 'pag-aayos ng sarili' ay nangangahulugang malawakang kahirapan at kaguluhan sa lipunan. Ang ideya ay kung ang bawat isa ay susundin lang ang sarili nilang ekonomikong interes, ang 'invisible hand' ay hahantong sa pinakamahusay na resulta para sa lahat. Mukhang maayos, 'di ba? Pero sa praktika, madalas nitong pinapalakas ang mga makapangyarihan at napag-iiwanan ang mga mahihina. Ang pangunahing tensyon dito ay sa pagitan ng abstract, madalas na pinasimpleng mga modelo na ginagamit ng mga ekonomista at ang kumplikado, magulo, at madalas na irasyonal na realidad ng pag-uugali ng tao at mga istruktura ng lipunan. Ang mga modelong pang-ekonomiya ay madalas na umaasa sa mga assumption – tulad ng perpektong impormasyon, rasyonal na paggawa ng desisyon, at kawalan ng externalities (mga gastos o benepisyo na ipinapataw sa mga ikatlong partido). Pero sa totoong mundo? Ang impormasyon ay hindi perpekto, ang mga
Ang Pagitan ng 'Is' at 'Ought'
Isa sa pinakamalaking hamon ay ang pagitan ng kung ano ang inilalarawan ng teorya sa ekonomiya (ang 'is') at kung ano ang pinaniniwalaan nating dapat maging lipunan (ang 'ought'). Maraming teorya sa ekonomiya ang deskriptibo – nilalayon nilang ipaliwanag kung paano gumagana ang mga bagay-bagay. Pero madalas natin itong ginagamit na preskriptibo – para igiit kung paano dapat maging ang mga bagay-bagay. Halimbawa, maaaring ilarawan ng isang teorya kung paano ang mga malayang merkado ay humahantong sa mahusay na mga resulta. Ang deskriptibong pahayag na ito ay maaaring gamitin para igiit na hindi dapat manghimasok ang mga gobyerno sa mga merkado, kahit na ang panghihimasok na iyon ay maaaring humantong sa mas mabuting mga resulta sa lipunan sa ilang mga kaso. Dito nagiging matalas ang kritika. Kapag ang mga modelong pang-ekonomiya, na binuo batay sa ilang mga assumption, ay ginamit para bigyang-katwiran ang mga polisiya na may negatibong epekto sa lipunan, ang mismong teorya ang binabatikos. Ang unang bahagi ng ika-20 siglo ay puno ng ganitong mga debate. Isipin ang pag-usbong ng mga ideyang sosyalista at komunista bilang direktang tugon sa mga inaakalang kabiguan ng mga kapitalistang ekonomiya at ang mga teoryang nagpapalakas dito. Ang umiiral na balangkas pang-ekonomiya ay hindi lumulutas sa mga problema ng masa, kaya naghanap ang mga tao ng mga alternatibo.
Ang Papel ng mga Assumption
Napakahalaga na maunawaan ang mga assumption na nakapaloob sa anumang modelong pang-ekonomiya. Kapag pinag-uusapan natin ang 'rational actor' (homo economicus), pinapasimple natin ang pag-uugali ng tao. Ang mga tao ay hindi palaging rasyonal; maaari silang maging altruistiko, mapanira, o simpleng nagkakamali. Kapag binabalewala ng mga modelo ang mga aspetong ito, maaari silang humantong sa mga prediksyon na hindi nagkakatotoo. Halimbawa, ang pag-aakala na ang lahat ay kikilos lamang batay sa sariling interes ay maaaring hindi mahulaan ang pagkakaroon ng mga kawanggawa o boluntaryong trabaho, na mahalaga sa ekonomiya at lipunan. Bukod pa rito, madalas na tinatrato ng mga modelo ang ekonomiya bilang isang saradong sistema, na binabalewala ang mga panlabas na salik tulad ng pagkasira ng kapaligiran o pagkakaisa ng lipunan. Ang mga 'externalities' na ito ay maaaring magkaroon ng malalaking epekto sa ekonomiya, ngunit madalas itong iniiwan sa labas ng mga pangunahing kalkulasyon. Ito ang pangunahing dahilan kung bakit nahihirapan ang mga kasalukuyang modelo ng ekonomiya na harapin ang mga isyu tulad ng climate change – ang mga gastos sa kapaligiran ay madalas na itinuturing na pangalawa o panlabas sa pangunahing aktibidad pang-ekonomiya.
Ang Pangangailangan para sa Pagpapakumbaba
Sa huli, ang unang bahaging ito ay nagbibigay-diin sa pangangailangan para sa intelektwal na pagpapakumbaba sa ekonomiya. Ito ay tungkol sa pagkilala na ang ating mga teorya ay mga kasangkapan, hindi perpektong salamin ng realidad. Maaari silang maging napakalaking tulong sa pag-unawa sa ilang mga aspeto ng ekonomiya, ngunit mayroon silang mga limitasyon. Ang hamon para sa mga ekonomista, gumagawa ng polisiya, at maging sa mga mamamayang may kaalaman ay ang malaman kung kailan naaangkop ang isang partikular na teorya, ano ang mga limitasyon nito, at kailan maaaring maililigaw tayo ng mga prediksyon nito. Ito ay tungkol sa paglinang ng patuloy na diyalogo sa pagitan ng abstract na mundo ng mga modelong pang-ekonomiya at ang kongkretong realidad ng mga buhay ng tao at mga hamon sa lipunan. Ang patuloy na pag-uusap na ito ay mahalaga kung ang ekonomiya ay lalampas sa pagiging isang purong akademikong disiplina at tunay na magiging isang puwersa para sa positibong pagbabago sa mundo.
Seksyon 2: Ang Emperador ay Walang Damit? – Kalikasan at Kahalagahan ng Agham Pang-ekonomiya
Okay, kaya kung ang mga teorya sa ekonomiya ay hindi palaging perpektong tumutugma sa realidad, at kung mayroon itong lahat ng mga assumption at limitasyon, nagdudulot ito ng isang malaking tanong: Gaano ba talaga ka-'siyentipiko' ang ekonomiya? At mahalaga ba talaga ito sa malaking plano ng mga bagay-bagay? Ang seksyong ito ay sumisid sa hindi kumportableng teritoryo na iyon, tinatanong ang mismong pundasyon at inaakalang kahalagahan ng agham pang-ekonomiya. Isipin ang physics o chemistry. Nakikipag-ugnayan sila sa mga mahuhulaang batas. Ihulog ang mansanas, at ito ay mahuhulog. Paghaluin ang hydrogen at oxygen, at makakakuha ka ng tubig (sa ilalim ng tamang kondisyon, siyempre). Ang mga agham na ito ay may mataas na antas ng kakayahang manghula dahil pinag-aaralan nila ang mga phenomena na medyo pare-pareho at maaaring kontrolin sa laboratoryo. Ang ekonomiya, sa kabilang banda, ay nag-aaral ng pag-uugali ng tao at mga lipunan. At ang mga tao? Sila ay kumplikadong grupo. Nagbabago sila ng isip, tumutugon sila sa mga prediksyon tungkol sa kanilang pag-uugali (minsan sa mga hindi inaasahang paraan – ang sikat na 'cobweb effect' sa mga merkado ay isang halimbawa kung saan ang mga prediksyon ay maaaring maging self-fulfilling o self-defeating), at nagbabago ang mga lipunan. Kaya, kapag ang mga ekonomista ay bumubuo ng mga teorya, madalas silang nagtatrabaho sa mga 'tendency' at 'probabilidad' sa halip na mga matibay na batas. Maaari nilang sabihin, 'Sa ilalim ng mga kondisyon X, Y, at Z, ang pagtaas ng presyo ay may tendensiyang humantong sa pagbaba ng demand.' Ngunit maaaring palaging may mga eksepsyon. Hindi ibig sabihin nito ay walang silbi ang ekonomiya, ngunit nangangahulugan ito na dapat tayong maging maingat tungkol sa pagtrato sa mga natuklasan nito bilang mga ganap na katotohanan. Mas malapit ito sa meteorology kaysa sa classical mechanics – maaari tayong gumawa ng medyo magagandang forecast, ngunit ang paghula sa eksaktong panahon isang buwan mula ngayon ay malaking hamon pa rin.
