Summio

Aklat

Tractatus Logico-Philosophicus

Isang nakakalulang paglalakbay sa lohika, wika, at mga hangganan ng mga bagay na masasabi.

29 min basahin

Available sa

Preview ng buod

Malalimang Pagtalakay sa Tractatus Logico-Philosophicus ni Wittgenstein

Uy! Gusto mong pag-usapan natin ang Tractatus Logico-Philosophicus ni Wittgenstein? Astig na pinili ‘yan! Ang librong ito ay parang pagsubok na lutasin ang Rubik's Cube nang nakapiring – mahirap, malalim, at baka sumakit talaga ang ulo mo, pero ‘pag nakuha mo, sobrang satisfying. Isipin mo na lang, ito ‘yung unang pagsubok ni Wittgenstein na ilatag ang buong uniberso ng wika, lohika, at pag-iisip, tapos alamin kung saan nanggagaling lahat ng problema natin sa pilosopiya. Ang sabi niya, “Karamihan sa mga pinagkakagulohan natin sa pilosopiya? Gulo lang ‘yan ng mga salita!” Ang tapang, di ba? Si Bertrand Russell, na nagsulat ng introduksyon, ay sobrang humanga at tinawag itong obra maestra. Medyo maikli lang ang libro, pero huwag kang magpalinlang sa laki nito. Bawat pangungusap ay puno ng kahulugan, at nakaayos pa ito na parang treatise sa matematika, may mga numerong proposisyon na nagpapatong-patong. Hindi ito yung tipong pambasa sa tabing-dagat, pero kung curious ka kung paano hinuhubog ng wika ang realidad natin, ano ba talaga ang alam natin, at bakit minsan parang ibang lenggwahe ang sinasalita ng mga pilosopo, humanda ka na. Tara na sa biyahe!

Ang Malaking Larawan: Tungkol Saan ba ang Tractatus ni Wittgenstein?

Sa pinakapuso nito, ang Tractatus ay tungkol sa relasyon ng wika, pag-iisip, at realidad. Ang pangunahing layunin ni Wittgenstein dito ay alamin ang mga hangganan ng wika – ano ba talaga ang pwede nating sabihin nang may kabuluhan? Iminumungkahi niya na ang wika ay gumagana sa pamamagitan ng ‘pag-larawan’ (picturing) sa mundo. Isipin mo ang isang pangungusap na parang diagram o mapa. Kaya lang nito ilarawan ang mga bagay na may kaparehong istruktura sa realidad na sinusubukan nitong ilarawan. Ang ideyang ito ay tinatawag na Picture Theory of Meaning. Para kay Wittgenstein, ang isang proposisyon ay makabuluhan kung kaya nitong ilarawan ang isang posibleng estado ng mga bagay (state of affairs) sa mundo. Kung wala itong mailalarawan, kung hindi ito mapapatunayan o mapapasinungalingan sa pamamagitan ng pagtingin sa mundo, ito ay masasabing walang saysay (nonsense), kahit pa mukhang malalim ang dating. Malaking bagay ito dahil ibig sabihin, marami sa tradisyonal na pilosopiya, na tumatalakay sa mga bagay tulad ng kalikasan ng pag-iral, kabutihan, ang sarili, o Diyos, ay maaaring nagsasalita tungkol sa mga bagay na hindi kayang sabihin. Hindi niya sinasabing hindi mahalaga ang mga ito – malayo doon! Ang sinasabi lang niya, ang wika, sa kanyang lohikal at deskriptibong kakayahan, ay hindi ang tamang kasangkapan para maunawaan ang mga ito. Sila ay nabibilang sa ibang larangan, ang larangan ng mistikal o etikal, na kayang ipakita (shown) pero hindi kayang sabihin (said). Ang buong proyektong ito ay nagkaroon ng malaking epekto. Sobrang naging maimpluwensya ito sa mga Logical Positivists, na dumating kalaunan at talagang sinamantala ang ideya ng ‘makabuluhan’ laban sa ‘walang saysay’ na mga pahayag. Sinubukan nilang bumuo ng isang buong pilosopiya batay sa kung ano ang maaaring mapatunayan ng karanasan (empirically verified) o lohikal na mahinuha. Kaya, sa madaling salita, sinusubukan ni Wittgenstein na: 1. Tukuyin ang mga hangganan ng wika: Ano ang masasabi nang may kabuluhan? 2. Ipaliwanag kung paano gumagana ang wika: Inilalarawan nito ang mundo. 3. Ipakita na marami sa mga problema sa pilosopiya ay tungkol sa wika: Nagmumula sila sa maling paggamit ng wika. 4. Ituro kung ano ang nasa labas ng wika: Ang etikal, ang mistikal, ang estetiko – mga bagay na mahalaga pero hindi kayang ilarawan. Ito ay isang radikal na programa, at talagang sulit na himayin. Pangunahing Mensahe: Ang Tractatus ay nagmumungkahi ng isang radikal na solusyon sa mga problema sa pilosopiya: unawain ang lohikal na istruktura ng wika upang ilantad ang mga hangganan ng makabuluhang pagpapahayag.

Seksyon 1: Introduksyon - Paghahanda sa Isang Rebolusyong Pilosopikal

Sige, simulan natin sa introduksyon. Isipin mo na sinusubukan mong bumuo ng isang napaka-presisong makina, pero imbes na mga gears at wires, salita at kaisipan ang gamit mo. Ganyan halos ang ginagawa ni Wittgenstein sa Tractatus. Sawang-sawa na siya sa pilosopiya na nalulubog sa walang katapusang debate na parang walang patutunguhan. Ang malaking ideya niya? Karamihan sa mga sakit ng ulo na ito sa pilosopiya ay hindi tungkol sa malalim at nakatagong katotohanan ng uniberso; ito ay mga kalituhan lang na dulot ng kung paano natin ginagamit ang wika. Si Bertrand Russell, isang kilalang pilosopo rin, nakita ang manuskritong ito at nabighani. Nakilala niya ito bilang isang bagay na ganap na bago at mahalaga. Naramdaman niya na nag-aalok si Wittgenstein ng paraan para lutasin (o dissolve!) ang karamihan sa mga problema sa pilosopiya sa pamamagitan ng masusing pagsusuri sa lohikal na istruktura ng wika. Ang ganitong lapit ay parang isang sariwang hangin, o baka naman isang bugso ng malamig at malinaw na tubig, para sa pilosopiya. Ito ang naghanda ng entablado para sa isang buong kilusan na tinawag na logical positivism, na sa esensya ay sinubukang linisin ang pilosopiya sa pamamagitan ng pag-aalis ng anumang hindi malinaw na maisasaad o mapapatunayan ng siyensya. Kaya, ang librong ito ay hindi lang basta mga random na iniisip. Ito ay isang maingat na binuong argumento, iprinisinta na parang isang mathematical proof, na naglalayong ilatag ang absolutong mga patakaran kung paano nagkokonekta ang wika sa mundo. Tungkol ito sa paghahanap ng mga lohikal na pundasyon ng ating mga pahayag at pag-unawa kung ano ang nagpapagawa sa kanila na totoo o mali, at, higit sa lahat, kung ano ang nagpapagawa sa kanila na makabuluhan sa simula pa lang. Maghanda ka, dahil malapit na tayong maging lohikal! Pangunahing Mensahe: Ang Tractatus ay nagmumungkahi ng isang radikal na solusyon sa mga problema sa pilosopiya: unawain ang lohikal na istruktura ng wika upang ilantad ang mga hangganan ng makabuluhang pagpapahayag.

Seksyon 2: Mga Pangunahing Tesis - Ang mga Haligi ng Lohika ni Wittgenstein

Ang Tractatus ni Wittgenstein ay nakatayo sa ilang pangunahing haligi, parang mga pundasyong ideya ng isang malaking gusaling pilosopikal. Ito ang mga malalaki at pangkalahatang pahayag kung saan nakasabit ang lahat. Hatiin natin sila: Tesis 1: Ang Mundo ay ang Kabuuan ng mga Katotohanan (Facts), Hindi ng mga Bagay (Things). Ito ay isang napakahalagang panimula. Kadalasan iniisip natin na ang mundo ay binubuo ng mga bagay, di ba? Tulad ng mesa, upuan, tao. Pero sabi ni Wittgenstein, hindi, ang mundo ay fundamental tungkol sa mga katotohanan – kung paano talaga ang mga bagay. Ang katotohanan ay isang estado ng mga bagay na umiiral. Kaya, hindi lang ito tungkol sa pagkakaroon ng pusa, kundi ang katotohanan na nasa ibabaw ng banig ang pusa. Ang mundo, para kay Wittgenstein, ay ang koleksyon ng lahat ng mga aktuwal at posibleng estado ng mga bagay. Tesis 2: Ang mga Proposisyon ay mga Larawan ng mga Katotohanan (Propositions are Pictures of Facts). Ito ang sikat na Picture Theory of Meaning. Sinasabi ni Wittgenstein na ang mga makabuluhang pangungusap (proposisyon) ay gumagana na parang mga larawan. Inilalarawan nila ang isang posibleng estado ng mga bagay. Paano? Sa pamamagitan ng pagbabahagi ng parehong lohikal na anyo (logical form). Isipin ang simpleng pangungusap na “Pula ang bola.” Ang pangungusap na ito ay naglalarawan ng isang estado ng mga bagay kung saan ang isang partikular na bagay (ang bola) ay may isang partikular na katangian (pagiging pula). Ang istruktura ng pangungusap ay sumasalamin sa istruktura ng realidad na inilalarawan nito. Kung totoo ang pangungusap, ito ay dahil ang inilarawang estado ng mga bagay ay aktuwal na umiiral sa mundo. Kung mali, ang inilarawang estado ng mga bagay ay hindi umiiral. Tesis 3: Ang mga Hangganan ng Aking Wika ay ang mga Hangganan ng Aking Mundo (The Limits of My Language Mean the Limits of My World). Ito ay isang malalim na resulta ng picture theory. Kung ang wika ay gumagana sa pamamagitan ng paglalarawan sa realidad, at kung limitado ang ating wika, kung gayon ang ating pag-unawa sa mundo ay limitado rin ng mga hangganang iyon sa wika. Ang masasabi natin nang makabuluhan tungkol sa mundo ay tinutukoy ng kung ano ang mailalarawan ng ating mga proposisyon. Ang mga bagay na hindi mailalarawan – tulad ng mga abstract na konsepto ng moralidad, kagandahan, o kahulugan ng buhay – ay nahuhulog sa labas ng larangan ng mga proposisyong faktwal at masasabi. Maaari silang ipakita, pero hindi masabi. Tesis 4: Kung Ano ang Maipapakita ay Hindi Masasabi (What Can Be Shown Cannot Be Said). Ito marahil ang pinakasikat at pinaka-enigmatikong bahagi ng Tractatus. Pinag-iiba ni Wittgenstein ang kung ano ang maaaring ipahayag sa mga proposisyong faktwal (kung ano ang masasabi) at kung ano ang maaari lamang ituro o ipakita (kung ano ang maipapakita). Ang mga bagay tulad ng lohikal na anyo, mga etikal na katotohanan, estetikal na halaga, at mistikal na mga karanasan ay napupunta sa kategoryang ‘naipapakita’. Mahalaga

Seksyon 3: Mga Pangunahing Ideya - Paghimay sa mga Konsepto

Sige, himayin natin nang mas malalim ang ilang pangunahing konsepto na nagpapatakbo sa Tractatus. Hindi lang ito mga abstract na ideya; sila ang bumubuo sa makina ng buong argumento ni Wittgenstein.

Ideya 1: Ang Istruktura ng mga Proposisyon at Realidad

Gumugol si Wittgenstein ng maraming oras sa pagdedetalye kung paano nakaayos ang wika at realidad. Iginiit niya na pareho silang may lohikal na anyo. Ang isang proposisyon (isang makabuluhang pangungusap) ay binubuo ng mga senyas (salita). Ang mga senyas na ito ay may kahulugan sa pamamagitan ng pagtayo para sa mga bagay. Ngunit hindi lang ito tungkol sa mga indibidwal na salita; ito ay tungkol sa kung paano sila pinagsama-sama. Ang pagkakaayos ng mga senyas sa isang proposisyon ay sumasalamin sa pagkakaayos ng mga bagay sa isang posibleng estado ng mga bagay. Isipin mo ito: Ang mapa ay isang larawan ng isang teritoryo. Ang mapa ay may mga elemento (linya, simbolo) na nakaayos sa isang tiyak na paraan. Ang teritoryo ay mayroon ding mga elemento (kalsada, bayan) na nakaayos sa isang tiyak na paraan. Para maging magandang larawan ang mapa, ang mga relasyon sa pagitan ng mga elemento sa mapa ay dapat tumugma sa mga relasyon sa pagitan ng mga elemento sa teritoryo. Gayundin, para maging makabuluhan ang isang proposisyon, ang mga lohikal na relasyon sa pagitan ng mga senyas ay dapat tumugma sa mga lohikal na relasyon sa pagitan ng mga bagay na kanilang kinakatawan sa isang posibleng estado ng mga bagay. Ang pagbibigay-diin sa lohikal na anyo ay mahalaga. Ito ang ibinahaging istruktura na nagpapahintulot sa wika na kumonekta sa realidad. Kung dalawang magkaibang proposisyon ay may parehong lohikal na anyo, maaari silang maglarawan ng magkaibang estado ng mga bagay, ngunit pareho silang gumagana sa lohikal na paraan. Ganito binuo ni Wittgenstein ang kanyang teorya ng kahulugan – lahat ay tungkol sa pagtutugmang ito ng istruktura.