Summio

Мақала

Стоицизм дегеніміз не? Анықтамасы & бастауға арналған 9 стоик жаттығуы

Стоицизм – бұл ежелгі философия, ол күнделікті өмірде ішкі күш, даналық пен тыныштыққа жетуге арналған практикалық құралдарды ұсынады.

9 мин оқу

Қолжетімді тілдер

Саммари үзіндісі

Стоицизм: Даналыққа, Сабырлыққа және Қайырымдылыққа Бастар Жол

Ей, достым! Қазіргі өмірде бәріміз алға ұмтыламыз, бірақ кейде қалай, қайда бара жатқанымызды ұмытып қаламыз. Әлемдегі жаңалықтар, әлеуметтік желілердегі жарыс, күнделікті тірлік – бәрі бізді шаршатып, күйзеліске түсіреді. Осы кезде, біздің ата-бабаларымыз мыңдаған жыл бұрын ойлап тапқан, бірақ әлі күнге дейін өзектілігін жоймаған бір даналық бар. Ол – стоицизм. Бұл тек көне кітаптардағы жазу емес, бұл – өмір сүрудің, қиындықтарды жеңудің, ішкі тыныштықты табудың нақты жолы. Кел, бірге осы қызықты философияны ашып көрейік!

I. Стоицизм деген не? Өмірдің өзі сияқты философия

Естуіңізше, стоицизмді кейде адамдар «еш нәрсеге жаны ашымайтын, бәрін бірдей көретін» адамдардың ілімі деп ойлайды. Бірақ бұл – үлкен қателік! Шынында, стоицизм – бұл өзіңді басқару, өмірдің ащы-тұщысын қабылдап, соған қарамастан бақытты болудың тәсілі. Сенек былай дейді: «Адамдардың тек философияға уақыт бөлгендері ғана шынымен өмір сүреді. Олар әр ғасырдың білімін өздеріне қосады». Бұл сөздер стоицизмнің мәнін дәл көрсетеді: бұл – әр сәтті барынша пайдалануға, өткен ұрпақтардың даналығына сүйенуге үйрететін философия. Стоицизм – бұл сезімдеріңді басу емес, оларды басқару, жақсы қасиеттерді дамыту және әлемді бар болмысымен қабылдай отырып, оны жақсартуға ұмтылу. Бұл – өмірді мағыналы сүруге, қиындықтарды еңсеруге және өзіңнің ең жақсы нұсқасы болуға тырысатындарға арналған философия. Тарихтың ұлы тұлғалары – императорлар, президенттер, жазушылар, кәсіпкерлер – бәрі стоицизмнен шабыт пен күш алған. Марк Аврелий, Фридрих Великий, Джордж Вашингтон, Томас Джефферсон, Адам Смит, Теодор Рузвельт және басқалар осы көне дәстүрден нәр алған.

II. Стоицизм қайдан пайда болды? Тарихтың тереңінен

Стоицизмнің тарихы біздің заманымыздан шамамен 304 жыл бұрын Зенон есімді саудагерден басталды. Бірде кемесі апатқа ұшырап, бар мүлкінен айырылған ол Афиныға келді. Сол жерде ол өмірін өзгерткен философияны кездестірді. Зенон былай деп сөйлеген екен: «Мен кемем апатқа ұшырағанда, сәтті жолға шықтым». Ол Циниктер мен Мегар мектебінен білім алған соң, өзінің мектебін ашты. Бұл мектеп «Стоя Пойкиле» – «Кілемделген Портик» деп аталды. Міне, осында Зенон мен оның ізбасарлары жиналып, пікір алмасатын болған. Қызығы сол, Зенонның маңыздылығына қарамастан, шәкірттері мектепті оның есімімен атамаған. Бұл – өз ісіне адал, кішіпейіл ұстаздың белгісі.

III. Стоик философтары кімдер болды? Даналықтың асыл тұлғалары

Стоицизмнің арқасында әлемге көптеген ұлы ойшылдар келді. Олардың идеялары бүгінгі күнге дейін өзекті. Ең танымал және ықпалды үш тұлғаны атап өтейік: император Марк Аврелий, құл болған философ Эпиктет және мемлекет қайраткері, драматург Сенека.

Марк Аврелий: Тақ үстіндегі философ

Рим империясының императоры, «тақ үстіндегі философ» атанған Марк Аврелийдің «Толғаныстар» (немесе «Өзіме») деп аталатын жеке жазбалары – стоик даналығының ең құнды дереккөздерінің бірі. Марк Аврелий, өзінің зор билігі мен жауапкершілігіне қарамастан, үнемі өзін-өзі жетілдіруге тырысқан. Ол қайырымдылық, әділдік және өзін-өзі ұстай білу туралы ойланған. Оның билігі қиын кезеңдерге – соғыстар, оба, ішкі жанжалдар – тұс келгенімен, ол стоик қағидаларына сүйене отырып, даналықпен әділдікпен басқаруға тырысты.

Сенека: Даналық пен өмір мектебі

Ұлы драматург, саяси кеңесші және философ Сенека бай жазушының ұлы болған. Тамаша білім алған ол өз заманының ең ықпалды адамдарының біріне айналып, император Неронның тәрбиешісі әрі кеңесшісі қызметін атқарды. Оның хаттары мен эсселері ашуды, қорқынышты, байлықты және өмірдегі қиындықтарды басқару туралы практикалық кеңестерге толы. Сенека философия тек теориялық ойлар үшін емес, өмірді практикалық жақсарту үшін қызмет етуі керек деп сенген. Ол адамдарға сынақтарды еңсеріп, қайырымды өмір сүруге көмектескен.