Summio

Кітап

Қарақшы манифесті

1970-жылдардағы Нью-Йорк қаласының қызықты, күлкілі және қауіпті әлеміне, бұрынғы ұрланған заттарды сатушы, тура жолға түсуге тырысқанымен, қылмыс әлеміне қайта-қайта тартылатын Рэй Карнидің көзімен сүңгіңіз.

13 мин оқу

Қолжетімді тілдер

Саммари үзіндісі

Кіріспе: 1970-жылдардағы Нью-Йорк – Қасірет пен Сәннің Қою Қоспасы

Қазір елестетіп көріңізші: 1970-жылдар, Нью-Йорк қаласы. Бұл кезде қала бір жағынан лас, қылмысқа толы, банкроттық алдында тұрғандай көрінгенімен, екінші жағынан өзіндік бір сәні мен тартылыс күші бар болатын. Көшелерде қоқыс үйінділері, қылмыс деңгейі шарықтап, тіпті полицияның өзі радикал топтармен атыс-шабысқа түсіп жатқан заман. Міне, осындай ортада Колсон Уайтхедтің "Крук Манифесто" (Crook Manifesto) атты керемет туындысы дүниеге келді. Бұл жай ғана бір оқиға емес, бұл – қаланың шегіне жеткенін көрсететін, қылмыстық триллердің шиеленісі мен өткір әлеуметтік сатираның қосындысы. Бұл кітап сізді бірден баурап алып, Уайтхедтің неге соншалықты мықты әңгімеші екенін дәлелдейді.

Дауылдың Ортасындағы Адам: Рэй Карни

Біздің басты кейіпкеріміз – Рэй Карни. Ол өзінің жиһаз дүкенін ашып, беделді азамат болуға тырысады. Басын төмен салып, бизнесін өрге сүйреп, өмірін түзу жолмен өткізгісі келеді. Бірақ, ең қызығы, ол бұрын 'кепілгер' (fence) болған, яғни ұрланған заттарды сатып алумен айналысқан. Ал бұл Нью-Йоркте 'түзу' деген сөздің мағынасы өте икемді. Ол толықтай ізгі жан емес, бірақ қатал қылмыскер де емес. Ол осы екі ортаның арасында, өзінің заңды амбициялары мен астыртын әлемнің азғыруына үнемі қарсы тұрып, тепе-теңдікті сақтауға тырысады.

1971 Жыл: Хаосты Тудырған Шырақ

Барлық оқиға 1971 жылы басталады. Рэй қызы, Мэй, үшін Jackson 5 тобының концертіне билет сатып алғысы келеді. Жай ғана бір қалау сияқты естіледі, иә? Қателесесіз. Бұл қарапайым өтініш оны бір құзға итереді. Ол бұрынғы полиция байланысына, көмекке дайын тұрған, бірақ әрине, өз 'үлесін' алатын адамға хабарласады. Міне, осылайша, Рэйдің 'ойыннан' тыс қалуға деген талпынысы күрт күрделіленіп, тіпті концерттен қалудан әлдеқайда қауіпті болып шығады. Міне, осында Уайтхедтің шеберлігі айқын көрінеді. Ол қаланың күйреп бара жатқанын суреттейді, бірақ бұл күйреу өмірге, энергияға және қараңғы көңіл күйге толы. Саяси және әлеуметтік шиеленістер пышақпен кесіп алатындай қалың – NYPD мен Қаралардың Азаттық Армиясы (Black Liberation Army), банкроттық алдында тұрған қала. Бұл – жарылғыш заттар қоймасы, ал Рэй Карни тек бір сіріңке жағуға тырысып, өзін жарып жібермеуге тырысады.

1973 Жыл: Блаксплоэйшн мен Қауіптің Әлеміндегі Пеппер

Екі жылдан кейін, 1973 жылға көшеміз. Әлем өзгеруде, контрмәдениет гүлденуде, бірақ кейбір нәрселер ешқашан өзгермейді. Бұл жерде Рэйдің қылмыстық серігі – Пеппер пайда болады. Ал серік дегенде, мен әрдайым бүлікке дайын тұратын адамды айтамын. Пеппер – табиғи күш, болжауға келмейтін, бірақ таңғажайып епті. Ол Рэйдің серігі ғана емес; ол – тұрақтылық, істерді қызықты әрі қауіпті ететін хаостық элемент. Пеппер қосымша жұмыс жасауды ұйғарады. Ол Гарлемде өтіп жатқан блаксплоэйшн (blaxploitation) фильмінің түсіріліміне күзетші болады. Елестетіп көріңіз: Голливуд жұлдыздары атақты есірткі сатушылармен араласып, олардың айналасында әдеттегідей алаяқтар, мафия мүшелері мен кісі өлтірушілер. Бұл тікелей фильмнен алынғандай көрініс, ал Пеппер, бұл тәжірибелі қылмыскер, өзін осы оқиғаның ортасында табады. Бастықтар, сәнді адамдар оны тек қарапайым бұзақы деп ойлайды, бірақ олар қатты қателеседі. Олардың өкініші әдетте тез әрі қатыгез болады. Уайтхед бұл блаксплоэйшн ортасын тек қызықты экшн көріністері үшін ғана емес, сол дәуірдің микрокосмосы ретінде пайдаланады. Бұл – иллюзия мен шындықтың әлемі, онда актерлер мен кейіпкерлер, заңды табыс пен қылмыстық кәсіп арасындағы шекаралар өте бұлдыр. Пеппер, өзінің прагматикалық көзқарасымен, барлық жалғандықты жоққа шығарады. Ол – аман қалушы, және тігістер тіпті абсурдтық жоғары болса да, өзін қалай алып жүру керектігін біледі.

1976 Жыл: Жанып тұрған Гарлем және Елдің 200-жылдық мерекесінің Шуылы

Тағы да алға секіріп, 1976 жылға келеміз. Америка Құрама Штаттары өзінің 200-жылдық мерекесіне дайындалуда, бірақ Гарлемде бұл көбінесе жойылу алдындағы кеш сияқты сезіледі. Аудандағылар шынымен өртеніп жатыр, бұл қаладағы қайнап жатқан шиеленістер мен жалғасып жатқан күрестерді көрсетеді. Осы жалынды фонның ортасында, Рэй Карни өзінің жиһаз дүкеніне арналған Тәуелсіздік күні жарнамасын ойлап табуға тырысады. Сіз бұл иронияны елестете аласыз ба? Өзіңізді қоршап тұрған қала күйреп, жанып жатқанда, бақыт пен өркендеуді сатуға тырысу? Сол уақытта Рэйдің әйелі, Элизабет, өзінің іс-әрекеттерімен айналысуда. Ол балалық шағының досы, саясаткер ретінде өрге шығып келе жатқан Александр Оукстің науқанын жүргізуде. Бұл баяндауға тағы бір қабат қосады – жеке өмірлердің, саяси амбициялардың және осы Нью-Йоркті анықтайтын қылмыс пен жемқорлықтың астыртын ағындарының қиылысуы. Содан кейін, апат болады. Өрт Карнидің жалға алушыларының біріне ауыр жарақат келтіреді. Бұл кездейсоқ оқиға емес; бұл әдейі, қорқынышты болып көрінеді. Рэй, мүмкін жауапкершілік сезімін немесе жай ғана қызығушылықты сезініп, оның артында кім тұрғанын анықтау үшін Пеппердің көмегіне жүгінеді. Бұл тергеу оларды көлеңкелі, зұлым және толығымен жемқорлар басқаратын қаланың лабиринтіне одан әрі итереді. Бұл күйреп бара жатқан метрополис, онда әр бұрыш жаңа қауіпті жасырады, ал сенім – ешкімнің қалтасында жоқ люкс.

Стиль мен Мәні: Уайтхедтің Қолтаңбасы

"Крук Манифестоны" соншалықты тартымды ететін нәрсе – бұл жай ғана сюжет емес; бұл Уайтхедтің шебер әңгімелеуі. Тілі өткір, тапқыр және жиі күлкілі қорлауларға толы. Ол 1970-жылдардағы Нью-Йорктің сленгін, атмосферасын, жай ғана батылдығын таңғажайып дәлдікпен бейнелейді. Сіз тіпті выхлоп газдарының иісін сезініп, сиренаның дыбысын ести аласыз. Кітап жиі Квентин Тарантиноның шығармаларымен салыстырылады, және бұл жайдан-жай емес. Онда қараңғы әзіл, кенеттен болатын зорлық-зомбылық пен сізді баурап алатын ерекше кейіпкерлердің сол сияқты қоспасы бар. Ол жылдам қарқынмен жүреді, көңілді – бұл сіз керемет әңгімеден күтетін барлық нәрсе, бірақ терең резонанспен.