Qisqacha mazmun parchasi
Papa Ioann XXIII: Zamonaviy Dunyo uchun Ruhoniy - Chuqur Tahlil
Assalomu alaykum! Bugun biz Piter Hebbltveytning ajoyib kitobi haqida suhbatlashamiz: 'Papa Ioann XXIII, Zamonaviy Dunyo uchun Ruhoniy'. Tasavvur qiling, juda oddiy dehqon oilasida tug‘ilgan bir inson, dunyodagi eng qadimiy va yirik institutlardan biri – Katolik cherkovini o‘zgartirib yuborgan. Bu Anjelo Ronkalli, ya'ni Papa Ioann XXIII. Bu kitob shunchaki quruq tarjimai hol emas; bu, an'anaviy ildizlarga ega bo‘lsa-da, odamlar bilan bog‘lanish va dunyoga yangicha ko‘z bilan qarashda ajoyib iste'dodga ega bo‘lgan inson haqidagi samimiy suhbatdek. U Ikkinchi Vatikan Kengashini chaqirgan va ishoning, bu juda katta voqea edi. Bu cherkov uchun 'reset' tugmasini bosishdek bo‘ldi, uni zamonaviy davr uchun yanada dolzarb va, yaxshiroq aytganda, insoniyroq qildi. Hebbltveyt Ronkallining butun hayotini tasvirlashda ajoyib ish qilgan. Uni yosh bola, ruhoniy, diplomat va nihoyat, Papa sifatida ko'ramiz. Qiziq joyi shundaki, muallif uning ilk hayotiy tajribalarini – sodda imon, jamoatchilik ruhi, dehqonchilik qishlog‘ining qiyinchiliklarini – keyingi qarorlari bilan bog‘laydi. U birdaniga radikal bo‘lib qolmagan; ko‘proq shuni aytish mumkinki, uning butun hayoti, tajribalari va tabiiy yaxshiligi uni cherkov oynalarini ochib, yangi havoni ichkariga kiritish kerakligiga ishontirgan. U zamonaviy dunyodan qo‘rqmasdi; u bilan muloqot qilishni, uni tushunishni va uning tilida gaplashishni istagan.
Tiara Orqasidagi Inson: Anjelo Ronkallining Yoshlik Hayoti va Shakllanishi
Papa Ioann XXIII bo‘lishidan oldin, u shunchaki Anjelo Jozeff Ronkalli edi, 1981-yilda Shimoliy Italiyaning kichik bir qishlog‘i Sotto il Monte shahrida tug‘ilgan. Va men kichik deganda, haqiqatan ham kichik qishloqni nazarda tutyapman. Uning oilasi yer haydab, ijarada dehqonchilik qilar edi. Bu hashamatli aristokratik kelib chiqish emas edi; bu tirnoq ostidagi loy, qattiq mehnat, imon va jamoaga tayanish edi. Hebbltveyt buni haqiqatan ta'kidlaydi. Bunday muhitda o‘sish sizga birdamlik, umumiy qiyinchiliklar, sodda imonning muhimligi haqida o‘rgatadi. Siz dunyoni oddiy odamlarning ko‘zlari bilan ko‘rasiz, ularning quvonchlari, qayg‘ulari, umidlarini. Menimcha, bu tajriba Anjeloga butun umri davomida hamroh bo‘lgan. Bu unga oddiy odamlarga nisbatan tabiiy tushunish va hamdardlikni berdi, bu uning pontifikatlari davridagi muhim jihatga aylandi. U yoshligida seminariyaga kirgan va uning yo‘li har doim ham tekis bo‘lmagan. U Birinchi jahon urushida qatnashgan, avvaliga tibbiyot xizmatida serjant, keyin esa harbiy kapellan bo‘lib. Tasavvur qiling-a! Urushda xizmat qilish, insoniyatning eng yomon jihatlarini ko‘rish, lekin baribir imonga yopishib olish va tasalli berishga harakat qilish. Bu ham uni shakllantirdi. Bu unga katta miqyosdagi azob-uqubatlar va yo‘qotishlar, lekin ayni paytda ajoyib jasorat va mehr-shafqat ko‘rsatilgan harakatlar bilan tanishish imkonini berdi. Bu uning tinchlik va tushunish zarurligiga bo‘lgan ishonchini yanada mustahkamlagan bo‘lishi mumkin. Ruhoniy sifatidagi ilk faoliyati Bergamo shahrida pastoral ish bilan bog‘liq bo‘lgan, bu shahar o‘zining ijtimoiy va iqtisodiy muammolariga ega edi. U ochiqchasiga, bemorlarni ziyorat qilishga, barcha qatlamdagi odamlar bilan muloqot qilishga tayyorligi bilan tanilgan. U shunchaki ro‘yomchada turgan uzoq fig‘ura emas edi; u o‘z suruvining ichida yurgan, ularni tinglagan va ularning hayotiga qayg‘urgan inson edi. Bu amaliy tajriba juda muhim edi. Bu unga cherkovning mavhum narsa emasligini, balki haqiqiy muammolar va ehtiyojlarga ega haqiqiy odamlardan iboratligini o‘rgatdi.
Diplomatning Sayohati: Jahon Sahnasida Harakatlanish
Ronkallining hayoti Muqaddas Taxt uchun diplomatik xizmatga tayinlangach, o‘zining muhim burilishini boshdan kechirdi. Bu shunchaki manzara o‘zgarishi emas edi; bu butunlay yangi dunyo edi. U Ikkinchi jahon urushi paytida Bolgariyada, keyin esa Turkiyada xizmat qildi va urushdan keyin Fransiya uchun Apostol Nunsiysi (asosan Muqaddas Taxtning elchisi) bo‘lib ishladi. Bu tayinlovlar juda qiyin edi. Bolgariya va Turkiyada u pravoslav nasroniy va musulmonlar bilan muloqotda bo‘lgan, bu mamlakatlar katta siyosiy va ijtimoiy o‘zgarishlarni boshidan kechirayotgan edi. Hebbltveyt Ronkallining bu qiyin va ko‘pincha xavfli sharoitlarda ham ko‘prik qurishga qanday qaratganini ko‘rsatadi. U katolik qarashlarini majburlash uchun emas, balki muloqotni rivojlantirish, umumiy zamin topish va imkon qadar gumanitar yordam ko‘rsatish uchun u yerda edi. U Xolokost paytida minglab yahudiy qochqinlarni Vatikan hujjatlari bilan ta'minlab, ularning hayotini saqlab qolgani bilan mashhur, bu uning jasorati va shafqatining dalilidir. Fransiyadagi vaqti ham murakkab kechgan. Urushdan keyingi Fransiya tiklanish va siyosiy keskinlik aralashmasi edi. Vatikan vakili sifatida u cherkov va yangi Fransiya hukumati o‘rtasidagi nozik munosabatlarni boshqarishi, dunyoviy jamiyatda cherkovning ta'siri bilan bog‘liq masalalarni hal qilishi kerak edi. U buni o‘ziga xos diplomatik, samimiy va zukko uslubi bilan amalga oshirdi. U muloyimlik va shaxsiy munosabatlar o‘rnatishning muhimligini tushungan. U qat'iy yo‘nalish tarafdori emas edi; u muzokor, tinglovchi, nizodan ko‘ra suhbat orqali yechim topishga ishonadigan odam edi. Bu diplomatik tajribalar bebaho bo‘ldi. Ular uning dunyoqarashini kengaytirdi, uni turli madaniyatlar va siyosiy tizimlar bilan tanishtirdi va uning muloqot va muzokaralar olib borish mahoratini oshirdi. Eng muhimi, ular cherkov dunyodan izolyatsiyalangan bo‘lishi emas, balki unda faol ishtirok etishi kerakligi haqidagi ishonchini mustahkamlagan bo‘lishi mumkin. U xalqaro munosabatlarning murakkabligini va tushunish hamda hamkorlik zarurligini birinchi qo‘ldan ko‘rdi. Bu global nuqtai nazar uni kutilmaganda Papa bo‘lganida ham hamroh bo‘ldi.
Kutilmagan Papa: Saylov va Dastlabki Pontifikat
Papa Pius XII 1958-yilda vafot etganida, dunyo navbatdagi uzoq, an'anaviy pontifikatni kutayotgan edi. Kardinallar kollegiyasi xavfsiz, konservativ tanlovga moyil ko‘ringandi. Va keyin, to‘satdan, Anjelo Ronkalli saylandi. U allaqachon 70 yoshdan oshgan edi, ko‘pchilik uni faqat bir necha yil davomida mavjud holatni saqlab qoladigan, mehribon qari odam, o‘tish davri figuresi deb hisoblardi. Uning 'Ioann XXIII' papaligi nomi muhim edi – bu asrlar davomida ishlatilmagan edi, bu yaqin o‘tmishdan uzilishni va yanada uzoq, balki soddaroq an'anaga ishorani bildirar edi. Lekin hech kim, hatto Ronkallining o‘zi ham u boshlab beradigan zilzila kabi o‘zgarishlarni kutmagan edi. Boshidanoq u boshqacha edi. U ba'zi avvalgilaridek Vatikan devorlari ichiga chekinmadi. U qamoqxonalarga tashrif buyurdi, oddiy odamlar bilan gaplashdi, ko‘zga ko‘ringan, ochiq ruhoniy rolini qabul qildi. Uning ajoyib samimiyati va yoqimli hazil tuyg‘usi bor edi. U o‘zining insoniy tomonini ko‘rsatishdan qo‘rqmasdi. U: 'Biz Ekumenik Kengash chaqirishga qaror qildik. Biz barcha xristianlarning birlashuvini izlash uchun ajralib ketgan birodarlarni taklif qilishga qaror qildik. Biz dunyoga yangi usulda gapirishga qaror qildik', degan mashhur gapni aytdi. Bu inqilobiy edi! Oxirgi ekumenik kengash, Birinchi Vatikan Kengashi, 1870-yilda to‘satdan tugagan va papalikning daxlsizligini belgilagan edi, bu boshqa xristian denominatsiyalari bilan to‘siqlar yaratgan edi. Ioann XXIII butunlay boshqa yo‘nalishni ko‘rsatayotgan edi. Uning saylanishi o‘zi kutilmagan hodisa edi, va uning dastlabki harakatlari yanada hayratlanarli bo‘ldi. U birinchi kundan boshlab yangilanish va ochiqlik ruhini mujassam etgandek tuyuldi. U uzoqdagi monarx kabi emas, balki ko‘proq suruvga mas'ul bo‘lgan cherkov ruhoniysi kabi harakat qildi va u har bir a'zosi bilan bog‘lanishni istadi.
Eng Jasur Qadam: Ikkinchi Vatikan Kengashini Chaqirish
Mana bu eng muhim voqea, azizlar. Ikkinchi Vatikan Kengashi (ko‘pincha Vatikan II deb ataladi) Ioann XXIII ning merosi edi. U 1959-yil yanvar oyida, Papa bo‘lganidan bir necha oy o‘tgach, Kengash chaqirilishini e'lon qildi. Reaksiyalar, eng yumshoq aytganda, hayratlanarli bo‘ldi. Cherkov ierarxiyasidagi ko‘pchilik tushunmay qoldi. Nima keragi bor edi? Cherkov yaxshi edi-ku, shunday emasmi? Asosiy e'tibor doktrinani himoya qilish va an'analarni saqlash emasmi edi? Nima uchun dunyoga ochilish kerak? Ioann XXIII ning qarashlari boshqacha edi. U dunyo texnologik, ijtimoiy, siyosiy jihatdan tez o‘zgarayotganini ko‘rdi. U cherkov moslashishi, o‘z xabarini yanada samaraliroq yetkazishi, zamonaviy tafakkur bilan shug‘ullanishi hamda xristianlik ichidagi va kengroq dunyodagi bo‘linishlarni tuzatishi kerak deb hisobladi. U cherkov 'oynalarini ochib', yangi havoni ichkariga kiritishi kerakligi haqidagi metaforani ishlatgan. U doktrinani tark etish haqida gapirmayotgan edi; u abadiy haqiqatlarni ifodalashning yangi usullarini topish, Injilni zamonaviy hayotga mos qilish haqida gapirayotgan edi. U Kengashni shunchaki doktrinaga emas, balki pastoral jihatga qaratishni istagan. U cherkovning dunyo bilan munosabatlari, ekumenizm (boshqa xristianlar bilan muloqot), dinlararo munosabatlar, diniy erkinlik va liturganing (ibodat qilish uslubi) yangilanishiga qaratishni istagan. Bu cherkovning ba'zan qabul qilgan mudofaa pozitsiyasidan tubdan farq qilardi. Kengashni ishga tushirish juda katta ish edi. Bu butun dunyo yepiskoplari va teologlari o‘rtasida yillar davom etgan tayyorgarlik, maslahatlashuv va munozaralarni o‘z ichiga olgan. Ioann XXIII, yoshi va sog‘ligidagi muammolarga qaramay, o‘zining qarashini va harakatga keltiruvchi kuchini taqdim etdi. U ochiq muhokamani rag‘batlantirish va Kengashning yangilanish va muloqotga qaratilganligini ta'minlash orqali jarayonni muloyim, lekin qat'iy qo‘l bilan boshqardi. U Kengash hujjatlari tushunarli, oson va zamonaviy odamlarning ehtiyojlariga to‘g‘ridan-to‘g‘ri murojaat qiladigan bo‘lishini istagan. U qoralashlar bilan qiziqmas edi; u 'aggiornamento' – yangilash bilan qiziqardi.
Kengashning Ta'siri: Yangicha Tasavvur Qilingan Cherkov
Ioann XXIII vafotidan keyin uning vorisi Papa Pol VI davrida davom etgan Vatikan II, katolik cherkovini qayta shakllantirgan bir qator inqilobiy hujjatlarni yaratdi. Hebbltveyt bu muhim o‘zgarishlarni batafsil yoritadi: Liturga: Ko‘pchilik katoliklar uchun eng ko‘zga ko‘ringan o‘zgarish Massadagi (Muqaddas marosim) o‘zgarish bo‘ldi. Liturga lotin tilidan mahalliy tillarga (masalan, ingliz, ispan, fransuz) tarjima qilindi, bu odamlarga yanada to‘liq ishtirok etish imkonini berdi. O‘zaro hamjihatlik tuyg‘usini kuchaytirish maqsadida ruhoniy ko‘pincha jamoatga qaragan holda o‘tirardi. Ekumenizm: Kengash boshqa xristian denominatsiyalari bilan yarashish va hamkorlik qilishga chaqirdi. U katolik cherkovining ko‘zga ko‘ringan chegaralaridan tashqarida ham haqiqat va muqaddaslik elementlari mavjudligini tan oldi, bu muloqot va qo‘shma tashabbuslar uchun eshiklarni ochdi. Dinlararo Muloqot: Kengash boshqa dinlar bilan hamkorlikni rag‘batlantirdi, turli dinlar o‘rtasidagi umumiy qadriyatlar va ma'naviy merosni tan oldi. Xristian bo‘lmagan dinlar haqidagi 'Nostra Aetate' (Bizning davrimiz) deklaratsiyasi ayniqsa muhim bo‘lib, yahudiylik va islom bilan yaxshi munosabatlarni rivojlantirdi. Diniy Erkinlik: Muhim qadam sifatida, Kengash inson qadr-qimmatiga asoslanib, barcha odamlarning diniy erkinlik huquqiga ega ekanligini e'lon qildi. Bu shuni anglatadiki, cherkov hech kimni biror dinga kirishga majburlash yoki o‘z dinini amalga oshirishiga to‘sqinlik qilish mumkin emasligini tasdiqladi. Zamonaviy Dunyoda Cherkov: 'Gaudium et Spes' (Quvonch va qayg‘u) kabi hujjatlar cherkovning zamonaviy jamiyat bilan munosabatlarini, ijtimoiy adolat, tinchlik, nikoh va madaniyat kabi masalalarni ko‘rib chiqdi. Albatta, bu o‘zgarishlar birdek qabul qilinmadi. Qarshilik va tushunmovchiliklar bo‘ldi. Ba'zilar cherkov juda tez, ancha uzoqqa ketdi, an'analaridan voz kechdi deb hisoblashdi. Boshqalar esa o‘zgarishlar yetarli darajada bo‘lmadi deb o‘ylashdi. Lekin ta'siri shubhasiz edi. Vatikan II haqiqatan ham oynalarni ochdi va cherkov shu kundan buyon uning ruhini tushunish va amalga oshirish bilan shug‘ullanmoqda. Bu qal'a mentalitetidan ko‘ra ochiq, muloqotga asoslangan va faol cherkovga qarab katta siljishni belgilab berdi.
