Summio

Кітап

XXIII Рим Папасы, Қазіргі Заманның Пастыры

Бұл кітап Рим Папасы Иоанн XXIII-тің өмірін тереңінен зерттейді, оның қарапайым бастамаларының оның өзгерістерге толы понтификатын және Католик шіркеуін жаңғыртудағы шешуші рөлін қалай қалыптастырғанын ашады.

15 мин оқу

Қолжетімді тілдер

Саммари үзіндісі

Папа Иоанн XXIII: Қазіргі әлемнің пастыры – Терең талдау

Сәлеметсіздер ме, достар! Бүгін біз Питер Хебблтуэйттің тамаша кітабы «Папа Иоанн XXIII, Қазіргі әлемнің пастыры» туралы әңгімелеспекпіз. Елестетіңіздерші, өте қарапайым шаруа отбасында дүниеге келген адам, әлемдегі ең көне және ең ірі институттардың бірі – католик шіркеуін өзгертіп жібереді. Міне, сізге Анджело Ронкалли, кейіннен Папа Иоанн XXIII атанған тұлға. Бұл кітап жай ғана құрғақ өмірбаян емес, дәстүрлі тамырларына қарамастан, адамдармен оңай тіл табыса білетін және әлемді жаңа көзқараспен қабылдайтын адам туралы жылы әңгіме іспеттес. Ол – Екінші Ватикан соборын шақыртқан адам, және сеніңіздер, бұл өте маңызды оқиға болды. Бұл шіркеу үшін «бастапқы қалпына келтіру» (reset button) сияқты болды, оны заманауи дәуірге лайықтап, анағұрлым «адамгершілікке» айналдырды. Хебблтуэйт Ронкаллидің бүкіл өмірін суреттеуде керемет жұмыс істеген. Біз оны жас бала, діни қызметкер, дипломат және ақыры Папа ретінде көреміз. Автор оның алғашқы өмірлік тәжірибелерін – қарапайым сенім, қауымдастық рухы, шаруа ауылының қиындықтарын – кейінгі шешімдерімен байланыстырады. Ол бірден радикал болып кеткен жоқ; керісінше, оның бүкіл өмірі, тәжірибесі және ішкі жақсылығы шіркеуге терезелерді ашып, таза ауа кіргізу қажеттігіне сендірді. Ол заманауи әлемнен қорықпады; онымен араласып, түсініп, оның тілінде сөйлескісі келді.

Папа тақиясының артындағы тұлға: Анджело Ронкаллидің алғашқы өмірі мен қалыптасуы

Папа Иоанн XXIII болмас бұрын, ол жай ғана Анджело Джузеппе Ронкалли еді, 1881 жылы Солтүстік Италиядағы шағын ауыл – Сотто-иль-Монтеде дүниеге келген. Шынымен де, шағын ауыл. Оның отбасы жерді жалға алып, егін егетін шаруалар болған. Бұл ешқандай сәнді ақсүйектер әулеті емес еді; бұл тырнақ астындағы топырақ, адал еңбек, сенім мен қауымдастыққа сүйену еді. Хебблтуэйт мұны шынымен де ерекше атап көрсетеді. Ол ортада өскенде, сіз ынтымақ, ортақ қиындықтар, қарапайым сенімнің маңыздылығы туралы білесіз. Сіз әлемді қарапайым адамдардың көзімен көресіз, олардың қуаныштарын, қайғыларын, үміттерін. Бұл тәжірибе, менің ойымша, Анджелоның бүкіл өмірінде сақталып қалды. Бұл оған қарапайым адамға деген табиғи түсіністік пен жанашырлықты берді, бұл оның папалық қызметінің ерекше белгісіне айналды. Ол жас кезінде семинарияға түскен, ал оның жолы әрқашан да оңай болмаған. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыста қызмет еткен, алдымен медициналық бөлімшеде сержант, содан кейін әскери капеллан ретінде. Елестетіңіз! Соғыста қызмет ету, адамзаттың ең нашар жақтарын көру, бірақ сенімді ұстанып, қолдау көрсетуге тырысу. Бұл да оны қалыптастырды. Бұл оны ауырлық пен жоғалтулардың ауқымды масштабымен таныстырды, бірақ сонымен қатар керемет батырлық пен мейірімділік әрекеттерімен де таныстырды. Бұл оның бейбітшілік пен түсіністік қажеттілігіне деген сенімін нығайтты. Оның алғашқы діни қызметі Бергамо қаласында пасторлық жұмыспен өткен, бұл қаланың өзіндік әлеуметтік және экономикалық қиындықтары болған. Ол қолжетімді, науқастарды аралайтын, барлық әлеуметтік топтардан шыққан адамдармен араласатын тұлға ретінде танымал болды. Ол жай ғана киім киген алыстағы тұлға емес еді; ол өз пастырында жүріп, оларды тыңдап, өмірлеріне қамқорлық жасайтын адам еді. Бұл тәжірибелік жұмыс өте маңызды болды. Ол шіркеудің абстрактілі ұйым емес екенін, нақты адамдардан, нақты проблемалар мен қажеттіліктерден тұратынын үйретті.

Дипломатиялық жол: Әлемдік сахнадағы бағдар

Ронкаллидің өмірі Святой Престол үшін дипломатиялық қызметке тағайындалған кезде елеулі өзгеріске ұшырады. Бұл жай ғана көрініс ауысуы емес; бұл мүлдем жаңа әлем болды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Болгарияда, содан кейін Түркияда, ал соғыстан кейін Францияда Апостолдық Нұнци (негізінен Папаның елшісі) болып қызмет етті. Бұл қызметтер өте қиын болды. Болгарияда және Түркияда ол православие христиандарымен және мұсылмандармен, саяси және әлеуметтік дүрбелеңдерді бастан кешіріп жатқан елдерде жұмыс істеді. Хебблтуэйт Ронкаллидің осындай қиын және жиі қауіпті жағдайларда да көпірлер салуға қалай бағытталғанын көрсетеді. Ол католик көзқарастарын таңу үшін емес, диалогты дамыту, ортақ тіл табу және мүмкіндігінше гуманитарлық көмек көрсету үшін барды. Ол Холокост кезінде мыңдаған еврей босқындарын Ватикан құжаттарын беріп құтқаруымен танымал болды, бұл оның батырлығы мен жанашырлығының куәсі. Оның Франциядағы уақыты да күрделі болды. Соғыстан кейінгі Франция қайта құру мен саяси шиеленістердің қоспасы болды. Ватиканның өкілі ретінде ол шіркеу мен жаңа француз үкіметі арасындағы нәзік қарым-қатынастарды реттеуге, зайырлы қоғамдағы шіркеудің ықпалы мәселелерін шешуге мәжбүр болды. Ол мұны өзінің ерекше дипломатиясы, жылылығы және ақылдылығымен жасады. Ол такт пен жеке қарым-қатынастарды құрудың маңыздылығын түсінді. Ол қатты ұстанымды ұстанушы емес еді; ол келіссөз жүргізуші, тыңдаушы, қақтығыстан гөрі сұхбат арқылы шешімдерді табуға сенетін адам еді. Бұл дипломатиялық тәжірибелер баға жетпес болды. Олар оның көкжиегін кеңейтіп, әртүрлі мәдениеттер мен саяси жүйелермен таныстырып, коммуникация және келіссөз жүргізу дағдыларын жетілдірді. Одан да маңыздысы, бұл оның шіркеудің әлемнен оқшауланбай, онымен айналысуы керек деген сенімін нығайтты. Ол халықаралық қатынастардың күрделілігін және түсіністік пен ынтымақтастық қажеттілігін өз көзімен көрді. Бұл жаһандық перспектива оның күтпеген жерден Папа болған кезде өзімен бірге алып жүрген нәрсесі еді.

Күтпеген Папа: Сайлау және алғашқы папалық

1958 жылы Папа Пий XII қайтыс болғанда, әлем ұзақ, дәстүрлі папалықты күтті. Кардиналдар коллегиясы қауіпсіз, консервативті таңдауға бейім сияқты көрінді. Содан кейін, кенеттен, Анджело Ронкалли сайланды. Ол 70-тен асқан, көпшілік үшін өтпелі тұлға, небәрі бірнеше жыл бойы жағдайды сақтап қалатын мейірімді қария ретінде қарастырылды. Оның Папа Иоанн XXIII есімі маңызды еді – бұл есім ғасырлар бойы қолданылмаған, жақын өткеннен айырылыс және бұдан да алыс, мүмкін қарапайым дәстүрге сілтеме жасаған. Бірақ ешкім, тіпті Ронкаллидің өзі де, ол бастайтын өзгерістерді болжамаған шығар. Бастапқыдан-ақ ол басқаша болды. Ол кейбір ізбасарлары сияқты Ватикан қабырғаларына жасырынбады. Ол түрмелерге барды, қарапайым адамдармен сөйлесті, көрінетін, қолжетімді пастор рөлін қабылдады. Оның керемет жылылығы мен күлкіге шақыратын әзіл сезімі болды. Ол өзінің адамдық жағын көрсетуден қорықпады. Ол: «Біз Экуменикалық собор шақыруды шештік. Біз бөлінген бауырларды барлық христиандардың бірігуін іздеуге шақыруды шештік. Біз әлеммен жаңаша сөйлесуді шештік» деп айтқаны белгілі. Бұл революциялық еді! Соңғы экуменикалық собор, Бірінші Ватикан соборы 1870 жылы кенеттен аяқталған және папалық қатесіздікті анықтаған, бұл іс жүзінде басқа христиан конфессияларымен кедергілер тудырған. Иоанн XXIII мүлдем басқа бағытты көрсетіп тұрды. Оның сайлануының өзі тосын сый болды, ал оның алғашқы әрекеттері одан да таң қалдырды. Ол бірінші күннен бастап жаңару мен ашықтық рухын білдіргендей көрінді. Ол алыстағы монарх сияқты әрекет етпеді; ол үлкен пастыры бар приход священнигі сияқты әрекет етті және олардың әрқайсысымен байланысқысы келді.

Ең батыл қадам: Екінші Ватикан соборын шақыру

Міне, бұл үлкен мәселе, достар. Екінші Ватикан соборы (жиі Ватикан II деп аталады) Иоанн XXIII-тің мұрасы болды. Ол 1959 жылы қаңтарда, Папа болғаннан кейін бірнеше ай өткен соң хабарлады. Реакция, ең аз дегенде, таң қалдырды. Шіркеу иерархиясындағы көптеген адамдар түсінбеді. Оның не керегі бар еді? Шіркеу жақсы емес пе еді? Доктринаны қорғау мен дәстүрді сақтауға бағытталмаған ба еді? Неге әлемге ашылу керек? Иоанн XXIII-тің көзқарасы басқаша болды. Ол әлемнің технологиялық, әлеуметтік, саяси жағынан тез өзгеріп жатқанын көрді. Ол шіркеудің бейімделуі, өз хабарын тиімдірек жеткізуі, заманауи оймен араласуы және христиандық ішіндегі және кең әлемдегі бөлінушілікті емдеуі керек деп сенді. Ол шіркеудің «терезелерді ашу» қажеттігі туралы метафораны қолданды. Ол доктринадан бас тарту туралы айтпады; ол мәңгілік шындықтарды жеткізудің жаңа жолдарын табу, Інжілді қазіргі өмірге өзекті ету туралы айтты. Ол Соборды тек доктриналық емес, пасторлық етуді қалады. Ол шіркеудің әлеммен қарым-қатынасына, экуменизмге (басқа христиандармен диалог), конфессияаралық қарым-қатынастарға, діни бостандыққа және литургияны (ғибадат ету тәсілін) жаңартуға бағытталуын қалады. Бұл шіркеудің кейде қорғаныс позициясын алғанынан радикалды ауытқу болды. Соборды бастау – бұл үлкен міндет болды. Ол бүкіл әлемнен епископтар мен теологтар арасында жылдар бойы дайындық, кеңес беру және пікірталас жүргізуді талап етті. Иоанн XXIII, жасы мен денсаулығының нашарлауына қарамастан, көзқарас пен жетекші күшті берді. Ол процесті жұмсақ, бірақ қатты қолмен басқарып, ашық пікірталасты ынталандырды және Собордың жаңару мен диалогқа бағытталғанын қамтамасыз етті. Ол Собор құжаттарының анық, қолжетімді болуын және заманауи адамдардың қажеттіліктеріне тікелей жауап беруін қалады. Ол айыптауларға қызықпады; ол aggiornamento – жаңартуға қызықты.

Собордың әсері: Қайта елестетілген шіркеу

Ватикан II, Иоанн XXIII қайтыс болғаннан кейін оның ізбасары Папа Павел VI басшылығымен жалғасқан, католик шіркеуін қайта құрған бірқатар революциялық құжаттарды шығарды. Хебблтуэйт бұл маңызды өзгерістерді терең зерттейді: Литургия: Мүмкін, көптеген католиктер үшін ең көрінетін өзгеріс – бұл мессадағы ауысым. Литургия латын тілінен жергілікті тілдерге (ағылшын, испан, француз сияқты) аударылды, бұл адамдардың толығырақ қатысуына мүмкіндік берді. Қауымдастық сезімін күшейту мақсатында дін қызметкерінің қауымға қарап тұруы үшін құрбандық үстелі жиі жылжытылды. Экуменизм: Собор басқа христиан конфессияларымен татуласу мен ынтымақтастықты талап етті. Ол католик шіркеуінің көрінетін шекараларынан тыс жерде де шындық пен киелілік элементтері бар екенін мойындады, бұл диалог пен бірлескен бастамаларға есік ашты. Конфессияаралық диалог: Собор әртүрлі діндер арасындағы ортақ құндылықтар мен рухани мұраны мойындай отырып, басқа діндермен араласуды ынталандырды. Христиан емес діндер туралы «Nostra Aetate» декларациясы, әсіресе, иудаизм мен исламмен қарым-қатынасты жақсартуда маңызды болды. Діни бостандық: Маңызды қадам ретінде, Собор адамның қадір-қасиетіне негізделген, барлық адамдардың діни бостандыққа құқығы бар деп мәлімдеді. Бұл шіркеу ешкімді сенімді қабылдауға мәжбүрлеуге немесе өз сенімін práticas орындауға кедергі келтіруге болмайтынын растады. Қазіргі әлемдегі шіркеу: «Gaudium et Spes» (Қуаныш пен қайғы) сияқты құжаттар шіркеудің қазіргі қоғаммен қарым-қатынасын қарастырды, әлеуметтік әділеттілік, бейбітшілік, неке және мәдениет мәселелерін қозғады. Әрине, бұл өзгерістер бәрінің бірдей қабылдағаны жоқ. Қарсылық пен түсінбеушілік болды. Кейбіреулер шіркеу тым алысқа, тым тез кетті, дәстүрлерін бұзды деп сезді. Басқалары өзгерістер жеткілікті болмады деп ойлады. Бірақ әсері даусыз болды. Ватикан II шынымен терезелерді ашты, және шіркеу оның рухын әлі күнге дейін қолданып, шешімін табуда. Бұл қорғандай ойлаудан ашық, диалогтық және белсенді шіркеуге деген терең ауысымды білдірді.