Preview ng buod
Ang Lumaban na Halos Nakapigil: Paano Muntik Nang Hindi Umakyat si Mussolini
Mga kaibigan, pag-usapan natin ang isang bahagi ng kasaysayan ng Italya na madalas nakakalimutan, pero sobrang importante. Ito yung panahon na parang nagkakagulo na ang bansa dahil sa iba't ibang ideya, at papalapit na ang anino ng pasismo. Pinag-uusapan natin yung mga taon bandang 1920, kung kailan halos magkaroon ng malaking rebolusyong sosyalista ang Italya. Isipin niyo yung atmosphere: nagwewelga ang mga manggagawa, inaagaw ang mga lupa, parang may malaking pagbabago talagang darating. Akala ng marami, bagsak na ang lumang sistema at may mas magandang bukas na ang darating. Pero, BOOM! Makalipas lang ang dalawang taon, si Benito Mussolini at ang kanyang Partidong Pasista, hawak na ang kapangyarihan. Hindi lang ito basta pagpapalit ng gobyerno; ito ang simula ng isang malupit na panahon na puno ng pang-aapi, digmaan, at ang kasuklam-suklam na genocide na nag-iwan ng peklat sa Italya at sa buong mundo. Nakakakilabot talaga kung gaano kabilis magbago ang lahat at kung gaano kadaling mahulog ang isang bansa sa kadiliman. Pero hindi lang ito kwento ng walang katapusang kapahamakan. Ang puso ng kwentong ito, ayon sa libro ni Tom Behan, ay tungkol sa isang grupo ng mga matatapang at militanteng anti-pasista. Sila, na madalas lumalaban kahit labag sa agos at humaharap sa matinding panganib, ay halos napigilan ang pag-akyat ni Mussolini. Sila yung nasa unahan, lumalaban nang todo para hindi lumakas ang diktador at ang mapaminsalang kinabukasan na dala niya. Ang kanilang laban ay tunay na pagtatangka na baguhin ang takbo ng kasaysayan, para ilayo ang Italya sa bangin. Kaya, anong nangyari? Bakit nabigo ang kanilang tapang, dedikasyon, at ang pagiging malapit nila sa tagumpay? Ayon sa pagsusuri ni Behan, dalawa ang pangunahing salarin: ang sariling pagkakawatak-watak ng kaliwa at ang nakakalungkot na pagtitiwala sa sistema. Imbis na magkaisa, ang iba't ibang anti-pasista at sosyalistang grupo ay madalas nalulunod sa maliliit na awayan at paghahanap ng ideological purity. Ang ganitong pagiging sekta, ang kawalan ng kakayahang magkaisa para sa iisang layunin, ay pumahina nang husto sa kanilang kilusan. Bukod pa diyan, mayroon silang maling paniniwala na ang pulisya at ang estado ay kikilos nang patas, na maaasahan nila ang mga awtoridad para protektahan sila o kahit man lang panatilihin ang kaayusan. Mali pala ang paniniwalang ito. Kadalasan, binabalewala lang ng pulisya at estado ang karahasan ng mga pasista, o mas malala pa, nakikipagsabwatan pa sila. Ang librong ito ay dapat basahin dahil binibigyang-liwanag nito ang isang mahalaga ngunit madalas nakakaligtaang bahagi ng kasaysayan ng Italya. Ito ay isang detalyado at matalas na pagsusuri na nagtutulak sa atin na harapin ang mga 'paano kung' at unawain ang kumplikadong interaksyon ng mga pwersa na nagbigay-daan sa tagumpay ng pasismo. Hindi lang ito basta kwento ng kasaysayan; ito ay isang babala na may malalim na aral para sa ating panahon tungkol sa pagkakaisa, pagbabantay, at ang palaging banta ng
Ang Kalan ng Italya: Kaguluhan Pagkatapos ng Digmaan at Pagnanais ng Rebolusyon
Ang Italya noong 1920 ay parang isang pulbura. Ang Unang Digmaang Pandaigdig ay katatapos lang ilang taon bago nito, nag-iwan ng kahirapan, kaguluhan sa lipunan, at malawakang pagkadismaya. Milyon-milyon ang lumaban at namatay, at ang mga pangako ng mas magandang kinabukasan na siyang nagtulak sa kanilang sakripisyo ay tila walang kabuluhan. Ang mga sundalong umuwi, marami sa kanila ay dismayado at naging radikal, ay nakakita ng bansang nahihirapang bumangon. Laganap ang inflation, pataas nang pataas ang unemployment, at ang industriyal na Hilaga ay sentro ng mga hidwaan sa paggawa. Ang mga pabrika ay inokupa, at ang lupa ay kinukuha ng mga magsasaka na gustong magkaroon ng mas patas na distribusyon ng yaman. Ang dating mga elitistang aristokrata at kapitalista ay unti-unting nawawalan ng kontrol, at ang uring manggagawa, na inspirasyon ng Rebolusyong Bolshevik sa Rusya, ay nakaramdam ng lakas para humingi ng malaking pagbabago. Hindi lang ito iilang hiwalay na insidente; ito ay isang malawakang pag-usbong ng aktibismo sosyalista at komunista. Ang mga unyon ng manggagawa ay mabilis na lumalaki, at ang mga partidong pampulitika sa kaliwa ay nakakakuha ng malaking suporta. Ang Partidong Sosyalista ng Italya (PSI) ay isang malaking pwersa, bagaman nahahati sa loob sa pagitan ng mga maximalist (na gusto ng agarang rebolusyon) at mga reformist (na pabor sa unti-unting pagbabago sa pamamagitan ng parlyamento). Kasama nila ang mga lumalabas na grupong komunista, na itinutulak ang mas radikal, Moscow-style na rebolusyon. Ang hangin ay puno ng retorika ng tunggalian ng mga uri, internasyonalismo, at pagbagsak ng kapitalismo. Talagang nararamdaman na ang rebolusyong sosyalista ay hindi lang posible, kundi malapit na. Ang mga naghaharing uri ay natatakot, at ang potensyal para sa radikal na pagbabago ay dama na dama.
Ang Panimula ng Pasista: Mga Unang Hakbang ni Mussolini
Si Benito Mussolini, isang dating mamamahayag sosyalista na napatalsik sa partido dahil sa kanyang pagsuporta sa digmaan noong WWI, ay isang tusong oportunista. Nakita niya ang takot at kawalan ng katatagan na bumabalot sa bansa at nakakita siya ng oportunidad. Habang ang kaliwa ay abala sa pagdedebate at pag-oorganisa sa loob ng kanilang mga kumplikadong istruktura, si Mussolini ay bumubuo ng ibang uri ng kilusan. Ginamit niya ang malakas na timpla ng nasyonalismo, sama ng loob, at pagnanais para sa kaayusan. Ang kanyang mga unang tagasunod, ang mga squadristi, ay madalas galing sa mga nawalan ng pag-asa na beterano ng digmaan, mga taong mula sa middle class na natatakot sa sosyalismo, at mga kabataang naghahanap ng layunin at pagkakakilanlan. Mahalaga, ang kilusang Pasista ni Mussolini ay hindi noong una ay isang monolitiko, ideologically pure na entidad. Ito ay mas parang catch-all para sa mga nakaramdam ng pagka-alienate o banta mula sa pag-usbong ng sosyalismo. Mahusay niyang pinaghalong mga pangako ng pagpapanumbalik ng bansa at malakas na pamumuno kasama ang retorikang anti-sosyalista. Ang mga squadristi ay nagsimulang gumamit ng karahasan, tinatarget ang mga himpilan ng sosyalista at unyon, sinisira ang mga pagpupulong, at nananakot ng mga politikal na kalaban. Ang karahasang ito, na madalas ginagawa nang walang parusa, ay may dalawang layunin: pinahina nito ang kaliwa at lumikha ng imahe ng mga Pasista bilang mga decisive actors na kayang magpatupad ng kaayusan kung saan tila nabibigo ang estado.
Ang Harapang Anti-Pasista: Isang Bahay na Hati
Sa kabila ng malinaw at kasalukuyang panganib na dala ng lumalaking kilusan ni Mussolini, ang mga pwersang anti-pasista ay nahirapang magpakita ng nagkakaisang hanay. Ang kaliwang Italya ay isang kumplikado at madalas magulong ekosistema. Ang Partidong Sosyalista (PSI), gaya ng nabanggit, ay malalim na nahahati. Ang mga grupong komunista, na kamakailan lang ay humiwalay sa PSI, ay madalas naghihinala sa kanilang mga dating kasama at nakatuon sa sarili nilang rebolusyonaryong agenda. Ang mga anarkista at iba pang radikal na grupo ay kumikilos din nang independiyente, madalas may sariling taktika at priyoridad. Ang pagkakawatak-watak na ito ay nagkaroon ng mapaminsalang kahihinatnan. Imbis na magkaroon ng nagkakaisang estratehiya para labanan ang banta ng Pasista, madalas mayroon silang nag-uunahang priyoridad at paghihinala sa isa't isa. Halimbawa, ang ilang sosyalistang paksyon ay maaaring mas inclined na maghanap ng alyansa sa mga liberal na elemento o kahit umasa sa estado para supilin ang karahasan ng Pasista, habang ang mga grupong komunista ay maaaring magtaguyod ng mas direktang, rebolusyonaryong aksyon, na itinuturing ang anumang kompromiso bilang pagtataksil. Ang kawalan ng koordinasyon na ito ay nangangahulugan na ang mga squadristang Pasista ay madalas kayang ihiwalay at talunin ang mas maliliit na grupo ng mga anti-pasista, isa-isa. Ang enerhiya na maaaring naipon para sa isang malakas, nagkakaisang paglaban ay sa halip ay nawala sa mga panloob na debate at organisasyonal na karibalidad.
Ang Maling Akala sa Pagiging Pantay ng Pulisya
Isang kritikal na maling kalkulasyon para sa marami sa kaliwa ay ang kanilang walang muwang na pagtitiwala sa pagiging pantay ng mga institusyon ng estado, lalo na ang pulisya at ang hudikatura. Naniniwala sila na ang mga awtoridad, na may tungkuling panatilihin ang batas at kaayusan, ay sa huli ay kikilos para pigilan ang lumalalang karahasan ng mga Pasista, lalo na kapag ang karahasang iyon ay nakadirekta sa mga legal na organisasyong pampulitika at sa kanilang mga miyembro. Gayunpaman, ang realidad sa lupa ay ibang-iba. Ang pwersa ng pulisya, tulad ng malaking bahagi ng makinarya ng estado, ay malalim na konserbatibo at madalas may simpatiya sa layunin ng Pasista, o kahit man lang ay lubos na natatakot sa rebolusyong sosyalista. Maraming opisyal ng pulisya ang nakakakita sa mga Pasista hindi bilang banta sa kaayusan, kundi bilang isang harang laban sa kaguluhan na sa tingin nila ay kinakatawan ng mga sosyalista. Dahil dito, ang karahasan ng Pasista ay madalas kinakaharap ng kawalan ng aksyon, pagkaantala ng tugon, o kahit aktwal na tulong. Ang mga ulat ng pulisya na nagbubulag-bulagan sa mga pag-atake ng squadristi, nagpapalaya ng mga nahuling Pasista, o kahit nakikipag-ugnayan sa kanila ay karaniwan. Ang ganitong pakikipagsabwatan ay nangangahulugan na ang mga kilusang anti-pasista ay lumalaban hindi lang laban sa mga pasista kundi laban din sa isang biased at madalas na mapanupil na makinarya ng estado. Ang maling pagtitiwala na ito sa pulisya ay isang nakamamatay na depekto. Ito ay nagtulak sa mga grupo ng anti-pasista na umasa sa mga legal na paraan at opisyal na proteksyon na simpleng hindi umiiral para sa kanila. Madalas silang nahuhuli nang hindi handa, hindi nakahanda sa antas ng karahasan na sinusuportahan o pinapayagan ng estado na kanilang kinakaharap. Ang ilusyon ng isang patas at neutral na tagapamagitan ay nawasak, nag-iwan ng maraming aktibista na mahina at dismayado.
Ang Labanan para sa Kalye: Taktika ng Pasista at Tugon ng Anti-Pasista
Ang labanan sa pagitan ng mga Pasista at anti-pasista ay madalas literal na labanan para sa kontrol ng mga kalsada, bayan, at lungsod. Ang mga squadristi ni Mussolini ay gumamit ng marahas at nananakot na mga taktika. Nag-oorganisa sila ng malawakang pagsalakay sa mga kuta ng sosyalista, madalas naglalakbay sakay ng mga trak, bumababa sa mga bayan para umatake sa mga opisina ng unyon, pahayagan, at mga tahanan ng mga kilalang kaliwang lider. Ang kanilang karahasan ay hindi lang basta-basta; madalas ito ay estratehiko, dinisenyo para takutin ang populasyon, sirain ang moral ng organisadong uring manggagawa, at ipakita ang kanilang sariling kapangyarihan at ang kahinaan ng estado. Kabilang sa mga pangunahing taktika ang pagsunog, pambubugbog, at pagpatay. Gumamit sila ng mga armas tulad ng pamalo, langis ng kastor (bilang nakahihiyang paraan ng sapilitang paglunok), at baril. Ang layunin ay lumikha ng isang kapaligiran ng takot na pipigil sa anumang karagdagang organisasyong sosyalista at magtutulak sa populasyon na tanggapin ang pamamahala ng Pasista bilang tanging alternatibo sa kaguluhan. Sila ay mahusay sa propaganda, ipinapakita ang kanilang sarili bilang mga patriyotang nagpapanumbalik ng kaayusan at pambansang dangal, habang ang kanilang mga kalaban ay inilalarawan bilang mga rebolusyonaryong inspirado ng dayuhan na nagbabanta sa mismong pag-iral ng Italya. Bilang tugon, ang mga grupo ng anti-pasista, bagaman madalas hindi gaanong organisado at gamit, ay lumaban. Ang mga liga ng sosyalista at komunista, mga konseho ng pabrika, at mga grupo ng depensa sa kapitbahayan ay nagtangkang mag-organisa ng paglaban. Ito ay maaaring kasama ang mga labanan sa kalsada, mga welga para guluhin ang mga aktibidad ng Pasista, at mga pagtatangka na ipagtanggol ang mga mahahalagang gusali o indibidwal. Ang ilang grupo, tulad ng Arditi del Popolo (Proletarian Commandos), ay partikular na binuo bilang mga militante at anti-pasistang militia. Nakipagharap sila nang direkta, sinusubukang tapatan ang karahasan ng Pasista ng pantay o mas malakas na pwersa. Gayunpaman, ang mga pagsisikap na ito ay madalas nahahadlangan ng kawalan ng nagkakaisang utos, kakulangan ng mapagkukunan, at ang nabanggit na panunupil ng estado. Habang ang mga indibidwal na gawa ng katapangan ay karaniwan, ang kawalan ng isang magkakaugnay na pambansang estratehiya laban sa mga Pasista ay naging isang kritikal na kahinaan.
