Summio

Kitob

Rim qo'shiqlar olami

Ushbu asar Rim madaniyatining tarixini "karmen" (qo'shiq)ning ta'sirchan rolini ta'kidlash orqali qayta belgilaydi, bu esa birodarlik jamiyatlaridan tortib davlat hokimiyatigacha bo'lgan marosim nutqining birlashtiruvchi konsepsiyasi sifatida namoyon bo'ladi.

15 daq. o‘qish

Mavjud tillar

Qisqacha mazmun parchasi

Rim madaniyatining koʻrinmas poydevori: 'Karmen'ning kuchi

Assalomu alaykum, do'stlar! Yaqinda Tomas Xabinekning qiziqarli kitobini o'qib chiqdim va bu asar qadimgi Rim haqidagi tasavvurimni tubdan o'zgartirib yubordi. Bugungi kunda bizda 'adabiyot', 'din' kabi tushunchalar bor-a? Xabinek ta'kidlaganidek, rimliklarda aynan shularga to'g'ri keladigan biror-bir so'z bo'lmagan. Buning o'rniga, 'karmen' degan bitta lotincha so'z ularning ko'p tushunchalarini o'z ichiga olgan. Qiziq jihati shundaki, 'karmen' ko'pincha shunchaki 'qo'shiq' deb tarjima qilinadi. Ammo Xabinekning argumentiga ko'ra, rimliklar uchun 'karmen' oddiy qo'shiqlardan ancha kengroq ma'noga ega bo'lgan. Bu, asosan, marosimiy nutqning juda keng qamrovli toifasi bo'lgan. Tasavvur qiling: she'riyat, hikoyatlar, dostonlar, afsunlar, sehrlar – qisqasi, ma'lum bir tuzilishga ega, ko'pincha ijro elementini o'z ichiga olgan va muayyan maqsadga qaratilgan har qanday nutq 'karmen'ga kirgan. Bu g'oya juda ta'sirchan, chunki u Rim jamiyati, madaniyati va hatto dunyoqarashi haqidagi tushunchalarimizni qayta ko'rib chiqishga majbur qiladi. Go'yo yangi kalit topib olgandek bo'lasiz, u ko'plab narsalarga yangicha qarash imkonini beradi.

Qadimgi ildizlar: Biroz birikmalari va 'Karmen Saliare'

Xabinek o'z tahlilini juda qadimgi davrlardan, ya'ni 'sodalitates' deb nomlangan birodarlik jamiyatlaridan boshlaydi. Bu guruhlar Rim hali rasmiy Respublika bo'lmasidan oldin ham mavjud bo'lgan va Imperiya davriga qadar saqlanib qolgan. Bu yerda eng muhim jihati shundaki, bu jamiyatlarning marosimlari, qanday xudo yoki kultga qaratilgan bo'lmasin, doimo 'karmen' atrofida qurilgan. U 'Karmen Saliare'ni ayniqsa qadimiy va muhim misol sifatida keltiradi. Qadimgi rimliklarning o'zaro marosimlar bilan bog'langan guruhlarini tasavvur qiling, va bu marosimlarning markazida aynan shu kuchli, tuzilgan nutq shakli – qo'shiq turgan. Bu shunchaki ovoz chiqarish yoki ko'ngil yozish haqida emas edi. Bu 'karmen'lar ularning guruh kimligining, e'tiqodlarining va dunyo bilan, hatto Xudo bilan munosabatlarining asosini tashkil etgan bo'lsa kerak. Bu Rim sivilizatsiyasining eng qadimgi kunlaridanoq 'qo'shiq'ning marosimiy ifodaning keng qamrovli shakli sifatida chuqur o'rnashib qolganligini ko'rsatadi.

Madaniyatni Ko'paytirish Vositasi Sifatida 'Karmen'

Xabinek 'sodalitates' bilan cheklanib qolmaydi. U bu dastlabki 'karmen'dan foydalanish Rim tarixi davomida madaniyatni ko'paytirishning bir paradigmasi (namunasi)ga aylangan degan kuchli argumentni ilgari suradi. Bu nimani anglatadi? Oddiy qilib aytganda, bu guruhlardagi qo'shiqdan foydalanish usuli Rim madaniyatini, e'tiqodlarini va ijtimoiy tuzilmalarini yaratish, saqlash va avloddan-avlodga o'tkazish uchun namuna bo'lib xizmat qilgan. Bu dunyoni va undagi o'z o'rnini tushunish uchun eng qulay usulga aylangan. O'ylang: hayot, ayniqsa qadimgi zamonlarda, juda tartibsiz va kutilmagan hodisalarga to'la bo'lishi mumkin edi. Xabinekning fikricha, 'karmen' rimliklarning bu tartibsizlikka ma'no, tartib va nazorat o'tkazish usuli bo'lgan. Marosimiy nutqning bu tuzilgan ijrolari orqali ular o'z e'tiqodlarini mujassamlashtirgan va namoyish etgan. Bu shunchaki passiv ishonch emas edi; bu faol ishtirok edi. Bu 'karmen'larni kuylash, takrorlash, aytish orqali ular jamiyatini birlashtirgan g'oyalarni faol ravishda yaratganlar. Va bu 'karmen'larni avloddan-avlodga o'tkazish orqali ular o'z madaniyatlarining va jamoalarining davomiyligini ta'minlaganlar. Go'yo 'karmen' Rimning 'operatsion tizimini' boshqargan dasturiy ta'minotdek edi. U odamlarga kim ekanliklarini, nima qilishlariga ishonishlarini va qanday xatti-harakat qilishlari kerakligini aytib beruvchi kod, ko'rsatmalar, umumiy rivoyatlar bilan ta'minlagan. Bu Yupiterga bag'ishlangan madhiya, ajdodlar jasoratini hikoya qiluvchi doston yoki kasallikdan himoya qiluvchi afsun bo'ladimi, hammasi 'karmen' doirasiga kirgan va madaniyatni uzatishning bu muhim vazifasini bajargan.

Marosimdan Davlat Hokimiyatigacha: Imperiyadagi 'Karmen'

Eng qiziqarlisi, bu tushuncha qanday rivojlanib, kengayganida. Rim imperiyasi mustahkamlangach, Xabinekning ta'kidlashicha, 'karmen', barcha shakllarida, davlat hokimiyatini ko'paytirishning muhim vositasiga aylangan. Mana bu yerda ishlar yanada murakkab va, rostini aytsam, biroz qo'rqinchli tus oladi. Bu endi shunchaki diniy marosimlar yoki jamoaviy birlik haqida emas edi. Davlatning o'zi 'karmen'ning kuchidan jamiyatning har bir darajasida hokimiyat munosabatlarini tashkil qilish uchun foydalana boshlagan. Imperatorlik propagandasi, ommaviy marosimlar, elitalarni ta'lim berish, huquqiy bayonotlar, hatto harbiy buyruqlar – bularning barchasi potentsial ravishda 'karmen' doirasiga kiritilishi mumkin edi. Imperatorni va imperiyani ulug'lovchi davlat tomonidan moliyalashtirilgan qo'shiqlar va ijrolarga to'la ulkan ommaviy festivallarni tasavvur qiling. Huquqiy kodekslar qanday qilib she'riy yoki ritmik shaklda talqin qilingan yoki kodlangan bo'lishi mumkinligini o'ylab ko'ring, bu ularni yanada yodda saqlanuvchan va muqaddas qilgan. Yosh rimliklarning ta'limini ko'rib chiqing, bu yerda klassik matnlarni, ko'pchiligi she'riy yoki notiqlik san'atiga oid bo'lgan, o'zlashtirish ijtimoiy yuksalish uchun zarur edi. Bularning barchasi davlat manfaatlariga xizmat qilgan 'karmen'ning namoyon bo'lishi sifatida qaralishi mumkin. Aslida, davlat marosimiy nutqning kuchini – 'karmen'ning qarashlarni shakllantirish, konsensus yaratish va hokimiyatni o'rnatish qobiliyatini – o'z hukmronligini saqlash uchun ishlatishni o'rgangan. U ijtimoiy nazorat vositasiga aylangan, ierarxiyalarni mustahkamlagan va keng, turli xil imperiya, kamida sirtda, yaxlit birlik sifatida ishlashini ta'minlagan. Bir paytlar kichik birodarlik guruhlarini bog'lagan qo'shiq endi hokimiyat saroylarida aks sado berib, Rim imperiya tizimini qonuniy va barqaror qilgan.

'Adabiyot' va 'Din'ni Qayta Ko'rib Chiqish

Bu butun g'oya o'zimizning kategoriyalarimizni qayta ko'rib chiqishga majbur qiladi. Biz odatda 'adabiyot' (badiiy ijod)ni 'din' (e'tiqod tizimlari)dan va ba'zan hatto 'sehr' (g'ayritabiiy amallar)dan ajratib qo'yamiz. Xabinekning ishi rimliklarning bunday aniq chegaralar qo'ymaganligini taklif qiladi. Ular uchun bu chegaralar ancha xiralashgan bo'lgan va 'karmen' bu sohalarni bog'lagan so'z bo'lgan. She'r diniy yoki sehrli ahamiyatga ega bo'lishi mumkin edi. Diniy marosim deyarli har doim aniq talqin qilingan yoki kuylangan matnlarni o'z ichiga olgan. Afsun kuchli she'riyat shakli sifatida qaralishi mumkin edi. Bu o'zaro bog'liqlik muhimdir. Bu shuni anglatadiki, dunyoqarashda til, ijro, e'tiqod va hokimiyat bir-biriga chuqur bog'langan va 'karmen' bularning hammasini birlashtirgan ip bo'lgan. Bu boshqa madaniyatlar va tarixiy davrlar haqida ham o'ylashga undaydi. Biz oddiy deb qabul qiladigan qancha tushunchalar juda tor bo'lishi mumkin? Boshqa jamiyatlarda hayot va madaniyatning turli jabhalarini birlashtirgan 'karmen'ga o'xshash tushuncha bormi?

'Karmen Saliare' Misoli: O'tmishga Bir Qarash

'Karmen Saliare'ga qaytsak. Xabinek uni dastlabki 'karmen'ning misoli sifatida ishlatgan bo'lsa-da, uning qanchalik sirli ekanligini ta'kidlashga arziydi. Bu Marsga (va Qviringa) bag'ishlangan ruhoniylar guruhining Salii tomonidan kuylangan madhiyalar edi. Ular ma'lum diniy bayramlarda, masalan, harbiy yil boshlanishini belgilovchi mart oyidagi bayramlarda ijro etilgan. Matnlarning o'zi ham, ularning eski tili va parchalangan saqlanganligi sababli, zamonaviy olimlar uchun ham tushunish qiyin. Ammo ularning mavjudligi va Xabinekning ularga e'tibor qaratishi bir necha narsani ta'kidlaydi: 1. Qadimiylik: Ular juda qadimiy an'anani ifodalaydi, bu 'karmen'ning Rim diniy amaliyotidagi chuqur ildizlarini ko'rsatadi. 2. Marosimiy aniqlik: Ular muayyan, muhim davlat marosimlari bilan bog'langan. 3. Ijro: Ular ma'lum, marosimiy tarzda kuylangan yoki talqin qilingan. 4. Kuch/Vazifa: Ular shahar va uning armiyalari uchun himoya yoki tasalli beruvchi vazifani bajarishiga ishonilgan. Hozirda 'Karmen Saliare'ni to'liq tushunmasak ham, uning muqaddas, kuchli qo'shiq sifatida roli Xabinekning asosiy gipotezasini tasdiqlaydi: marosimiy nutq shakllari, 'karmen' bilan ifodalangan, Rim kimligining va faoliyatining asosini tashkil etgan, eng oddiy ijtimoiy birliklardan eng ulug'vor davlat marosimgacha.