Qisqacha mazmun parchasi
Стив Джобс: Инновация, Иқтидор ва Инқилоб
Дўстим, бугун сен билан технология оламида инқилоб ва янгиликларнинг тимсолига айланган бир инсон ҳақида гаплашмоқчиман – Стив Джобс ҳақида. Бу оддий биография эмас, балки бу ажойиб, баъзан зиддиятли ва улкан истеъдод эгаси бўлган инсон ҳаётига чуқур шўнғишдир. Тасаввур қил, бу ҳаммаси Стивнинг ўзи билан бўлган минглаб соатлик суҳбатлар, шунингдек, унинг яқинлари, дўстлари, ҳамкасблари ва ҳатто бир вақтлар рақиб бўлган одамлар билан бўлган мулоқотлар асосида йиғилган. Энг қизиғи шундаки, Джобснинг ўзи бу китобни ёзган муаллифнинг ишига ҳеч қандай таъсир ўтказмаган. У ҳамма нарса ҳақида очиқ-ойдин гапиришга тайёр бўлган ва бошқалардан ҳам шуни кутган. Мана бу ҳақиқий самимият! Бу китоб – бу ҳақиқий Америка горкасидек саёҳат. Бу ерда сен учун бош айлантирувчи юксалишлар ва аламли пастга урилишлар бор. Бу – темирдек ирода ва улкан истеъдод соҳиби бўлган инсон ҳақидаги ҳикоя. У 21-асрда ҳақиқий бирор нарсага эришиш учун фақатгина ақлли ёки ижодкор бўлишнинг ўзи кифоя эмаслигини, балки бу икки дунёни – ижод дунёси ва технология дунёсини бирлаштиришни билиши кераклигини биринчилардан бўлиб тушуниб етган. Нега бу ҳикоя шунчалик муҳим? Чунки Стив Джобс – бу фақатгина Apple асосчиси эмас. У – бизнинг компьютерларга, мусиқага, телефонларга, анимацияга, бутунлай саноатларга бўлган қарашларимизни ўзгартириб юборган инсон. У дизайннинг аҳамиятини кўрсатди. Соддалик – мураккабликнинг энг юқори шакли эканини исботлади. У нафақат ишлайдиган, балки ҳиссиётларни уйғотадиган, ҳаётимизнинг бир қисмига айланадиган нарсаларни яратиш мумкинлигини кўрсатди. iPhoneсиз, iPadсиз, ҳозиргидек Mac компьютерларисиз, Pixar студиясисиз тасаввур қилиб кўринг. Биз бу дунёни, эҳтимол, Стив Джобс бўлмаганида шундай қабул қилар эдик. У прогрессни олдинга силжитадиган, кўпинча – жуда қаттиқ ва талабчан, лекин доимо келажак қандай бўлиши кераклиги ҳақида аниқ тасаввурга эга бўлган ҳаракатлантирувчи куч эди. Бу ҳикояда нималарни кўрасиз? Биз унинг ҳаётининг барча босқичларини кўриб чиқамиз: болалигидан, у оддий бир қизиқувчан бола бўлган пайтларидан, Apple'нинг туғилган гаражидаги илк қадамларигача. Ўз компаниясида қандай қилиб 'изғирин' бўлиб қолгани ва кейин қандай қилиб имконсиз нарсани амалга ошириш учун қайтиб келганини кўрамиз. У қандай қилиб трендларни олдиндан пайқашга муваффақ бўлгани, маҳсулотлар устида қандай ишлагани, одамлар билан қандай муносабатда бўлгани, тарихни ўзгартирган қарорларни қандай қабул қилганини тушуниб оламиз. Бу унинг камолотга бўлган иштиёқи, майда деталларга бўлган ўзига хос ўлжаси, одамларни илҳомлантириш ва улардан энг яхшисини талаб қилиш қобилияти ҳақидаги ҳикоя бўлади. Бу, шунингдек, унинг инсоний заифликлари, яқинлари билан мураккаб муносабатлари, хатолари ва улардан олган сабоқлари ҳақидаги ҳикоя ҳамдир. Мен етказмоқчи бўлган асосий фикр: Жобснинг муваффақияти – бу тасодиф эмас. Бу ўзига хос виждон, улкан меҳнатсеварлик, таваккал қилиш қобилияти ва, албатта, ўз ишига бўлган иштиёқнинг натижаси. У катта орзу қилиш ва бу орзуларни ҳаётга татбиқ этиш
Боби 1: Йўлнинг боши – Бу йигит қаердан пайдо бўлди?
Тасаввур қил, 60-йилларнинг бошлари. Калифорния. Стив Джобс исмли кичкина бола. Ота-онаси, Пол ва Клара Джобс, уни фарзандликка олишган ва бошидан бошлаб у меҳр ва қўллаб-қувватлаш билан ўралган эди. Лекин қизиғи шундаки, Стив болалигидан бироз бошқача эди. У ўқишини, айтиш мумкинки, ўзига хос тарзда олиб борарди. Мактабда уни кўпинча қийин бола деб ҳисоблашарди – у импульсив, жуда қизиқувчан ва кўпинча ўқитувчиларнинг гапини тингламасди. Лекин шу билан бирга – улкан ақлли эди. Унинг отаси, Пол, механик бўлган ва Стивга турли буюмларни бузиб, йиғишни ўргатган. Бу, эҳтимол, унда ҳамма нарсанинг ичи нимадан иборатлигига бўлган қизиқишни уйғотгандир. Онаси, Клара эса бухгалтер бўлган ва унга китоб ўқишга бўлган муҳаббатни сингдирган. Шундай қилиб, болаликдан Стивда дунёга икки хил муносабат шаклланган: бир томондан – техникага, унинг ишлаш усулига бўлган интилиш, бошқа томондан – гуманитар фанларга, дизайнга, эстетикага бўлган қизиқиш. Мактаб йиллари осон бўлмади. Уни доимо синфдан-синфга ўтказишарди, чунки у ё зерикади, ёки исён қиларди. Лекин катта синфларда у бир ўқитувчига дуч келди, ундаги салоҳиятни кўра олди. Бу ўқитувчи, мистер Пёркинс, у учун ҳақиқий наставник бўлди. У Стивга электроника билан ишлашни, пайкашни, схемаларни яратишни ўргатди. Айнан шу пайтда Стив тушундики, технологиялар фақатгина зерикарли машиналар эмас, балки бир вақтнинг ўзида ҳам чиройли, ҳам функционал бўлиши мумкин бўлган нарсадир. Сўнг у Рид коллежига ўқишга кирди. Лекин бу узоққа чўзилмади. Ярим йилдан сўнг у ўқишни ташлади, чунки уни бу қизиқтирмаслигини тушунди. Лекин! У бутунлай кетмади. У ўзи учун муҳим деб билган лекцияларга қатнашиб юрди. Масалан, каллиграфия курсига. Ҳа, ҳа, тасаввур қилинг, келажакдаги компьютер инқилобчиси ўтириб, чиройли ёзишни ўрганарди! Ким ўйлаган бўлардики, бу шрифлар, ҳарфлар уйғунлиги ҳақидаги билимлар кейинчалик Macintosh яратишда унга керак бўлишини? Бу шундай лаҳзалардан бирики, сен тушунасанки, сен қилаётган ҳар бир нарса келажакда, ҳатто ҳозирча умуман кераксиздек туюлса ҳам, фойда бериши мумкин. Коллежда у Роберт Фридланд билан ҳам танишди, у уни шарқ фалсафаси, хусусан, дзен-буддизм дунёсига олиб кирди. Бу унинг дунёқарашига, соддаликка, минимализмга, ўзидан ҳақиқатни излашга бўлган интилишига кучли таъсир қилди. Агар бу даврда у дўсти Стив Возняк билан бирга компьютерлар билан шуғулланишни бошлаган эди. Возняк – иқтидорли инженер, Стив эса визионер эди. Улар бир бутнинг икки ярмидек эдилар. Возняк ҳақиқий компьютер ясаши мумкин эди, Стив эса уни оддий одамлар учун ҳам арзон ва жозибадор қилиш йўлини ўйлаб топарди. Бу даврнинг асосий жиҳатлари: Электроникага бўлган эрта қизиқиш: Отаси ва ўқитувчи Пёркинс туфайли Стив техникани эрта тушунишни бошлади. Ностандарт таълим: Коллежни ташлаб, у ўзини қизиқтирган нарсаларни ўрганишда давом этди, масалан, каллиграфия, бу кейинчалик Apple маҳсулотлари дизайнига таъсир қилди. Шарқ фалсафасининг таъсири: Дзен-буддизм унинг соддаликка ва минимализмга бўлган интилишини шакллантиришга ёрдам
Боби 2: Appleнинг туғилиши – Гараж, компьютерлар ва улкан орзу
Хўш, тасаввур қил: 1976 йил. Стив Джобснинг ота-онаси уйининг гаражида икки ёш йигит – Стив ва унинг дўсти, иқтидорли инженер Стив Возняк – компьютерлар йиға бошладилар. Фақат компьютерлар эмас, балки оддий одамлар учун ҳам арзон бўлган шахсий компьютерлар! Бу ўша давр учун инқилобий ғоя эди, чунки компьютерлар улкан, бутун хоналарни эгаллайдиган ва фақат йирик корпорациялар учун мўлжалланган машиналар эди. Возняк ҳақиқий компьютер йиға оладиган инсон эди. У схемалар устида соатлаб ўтира оладиган, пайкалайдиган, ихтиро қиладиган ҳақиқий техник эди. Стив эса бу ишланманинг истиқболини кўра оладиган инсон эди. У одамлар уйда компьютер хоҳлашини тушунарди. У бу дунёни ўзгартириши мумкинлигини кўрарди. Лекин у шуни ҳам тушунардики, фақат ишловчи компьютер – кам. У чиройли, қулай, арзон бўлиши керак. У одамлар сотиб олмоқчи бўлган нарса бўлиши керак. Шундай қилиб, Apple I пайдо бўлди. Албатта, бу ҳозирги Apple каби эмас эди. Бу микросхемали плата бўлиб, уни ҳали ўзи йиғиш керак эди. Лекин бу биринчи қадам эди. Джобс маҳаллий электроника дўкони эгасини бу платаларни сотишга кўндира олди. Ва улар сотилиб кетди! Бу биринчи муваффақият, уларнинг ғояси тўғри эканлигининг биринчи тасдиғи эди. Сўнг Apple II пайдо бўлди. Мана бу ҳақиқий ютуқ! Бу корпусда, клавиатура билан, рангли дисплейга эга бўлган тўлиқ компьютер эди! Возняк ўз даври учун улкан қувватга эга қурилмани яратди, Стив эса уни ҳақиқий маҳсулотга айлантирди. У корпус чиройли кўриниши учун дизайнерларни жалб қилди. У ўрамга, маркетингга эътибор берди. У шахсий компьютер ғоясини миллионлаб одамларга сотди. Жобс бунга қандай эришди? 1. Виждон: У келажакни кўрди, унда ҳар бир уйда компьютер бор эди. Ва у ҳеч нарсага қарамай шунга интилди. 2. Дизайнга бўлган иштиёқ: У одамлар фақатгина хусусиятларга қараб эмас, балки ташқи кўринишига қараб ҳам танлашини тушунарди. Apple II – бу интерьер предметидек кўринган биринчи компьютер эди, фақат темир бўлагидек эмас. 3. Маркетинг: Жобс ишонтиришнинг устаси эди. У ўз орзусини, ўз ғоясини шундай сота олардики, одамларнинг ўзи бу ҳикоянинг бир қисми бўлишни хоҳларди. 4. Перфекционизм: У Возняк ва бошқа инженерлардан улкан сифатни талаб қилди. У маҳсулот идеал бўлишини хоҳлади. Apple II ҳақиқий хитга айланди. У минглаб, сўнг миллионлаб сотилди. Компания улкан суръатда ўсди. Жобс ёш миллионер бўлди. Лекин у тўхтаб қолмади. У аллақачон кейинги қадам ҳақида, компьютерларни янада яхшироқ, янада арзонроқ, янада тушунарлироқ қилиш ҳақида ўйларди. Лекин муаммолар ҳам бор эди... Албатта, ҳамма нарса ҳам текис бўлмади. Компания ичида номувофиқликлар пайдо бўла бошлади. Жобс жуда талабчан, баъзан – қаттиққўл эди. У мулоқотда жуда чидай олмасди. Унинг перфекционизми кўпинча тирания билан чегараланарди. Ҳамма ҳам бундай босимга чидай олмасди. Бундан ташқари, Джобс нафақат визионер, балки ҳамма нарсани назорат қилишни яхши кўрадиган инсон эди. У ҳамма нарса ўзи кўргандек бўлишини хоҳларди. Бу бошқалар ҳам истеъдодли бўлиб, ўз ғояларига эга бўлган жамоа аъзолари билан
Боби 3: Ҳайдалиш ва Қайтмоқ – 'Нептун' ва Pixarдан сабоқлар
Хўш, тасаввур қил: 1985 йил. Стив Джобс, Apple асосчиларидан бири, гараждаги ғояни миллионлаб долларлик компанияга айлантирган инсон, ўзи... ўз компаниясидан ҳайдалган! Ҳа, шундай бўлади. Кенгаши аъзолари ва янги бош директор Жон Скалли билан бўлган бурилишларли келишмовчиликлардан сўнг, Джобс амалда эшикдан чиқариб юборилди. Бу, энг камида, ёқимсиз лаҳза эди. У Apple'га бор жон-дилини, энергиясини, виждонини сарфлаган эди. Ва мана – бундай ҳол. Лекин Стив аста-секинлик билан таслим бўладиганлардан эмас. У ҳақиқатдан ҳам эзилган, лекин синмаган эди. У ўзини тушуниш, кейин нима қилишни билиши учун вақт кераклигини тушунди. Ва у қўл қовуштириб ўтирмади. У бир нечта янги лойиҳаларни бошлади. Улардан бири – бу Джобс асос солган NeXT компанияси эди, унинг мақсади таълим ва илмий муассасалар учун юқори технологияли компьютерлар яратиш эди. Бу компьютерлар жуда илғор эди, ўзига хос операцион тизимига эга эди, лекин, рост гапни айтганда, улар жуда қиммат эди ва бозорда кенг тарқалмади. NeXT Apple каби тижорий ютуққа эриша олмади, лекин у Джобсга ўз муҳандислик ва дизайн руҳини сақлаб қолишга, янги технологиялар устида ишлашга имкон берди. Лекин, эҳтимол, бу даврнинг энг ёрқин ва кутилмаган лойиҳаси Жорж Лукасдан кичик анимация студиясини сотиб олиш бўлди. Джобс унга жуда кўп пул сарфлади, компьютер анимациясининг истиқболига ишонди. У бу студияни Pixar деб номлади. Ва, биз билганимиздек, Pixar анимацион кино оламида ҳақиқий инқилобга айланди, бизга 'Ўйинчоқлар ҳикояси', 'Немо қидирувида', 'Чумолилар корпорацияси' ва бошқа кўплаб асарларни тақдим этди. Жобс режиссёр ёки аниматор бўлмаган, лекин у одамлар учун нима қизиқ бўлишини ҳис қила оладиган ва истиқболли лойиҳаларга пул ва энергия сарфлай оладиган ажойиб туйғуга эга эди. Жобс бу даврдан нималарни ўрганди? 1. Камтарлик сабоқлари: Apple'дан ҳайдалиш унга кўпроқ сабрли бўлишни, ҳамма нарса доим ҳам унинг режаси бўйича кетмаслигини тушунишга ўргатди. 2. Сабрнинг қадри: У баъзида ўз ғояларини амалга ошириш учун тўғри вақтни кутиш кераклигини тушунди. 3. Узоқ муддатли виждоннинг аҳамияти: NeXT ва Pixar лойиҳалари шуни кўрсатдики, баъзида дарҳол фойда келтирмайдиган, лекин келажакни ўзгартириши мумкин бўлган технологияларга сармоя киритиш арзийди. 4. Бренднинг кучи: У ишонч ва садоқатни уйғотадиган кучли брендни қуриш қанчалик муҳим эканини кўрди. Бу давр, гарчи мураккаб бўлса ҳам, Джобс учун қайта фикрлаш, янги тажриба тўплаш вақти бўлди. У нобудгарчилик – бу охири эмас, балки янги нарса ўрганиш, кучлироқ бўлиш учун имконият эканини тушунди. А ваҳоланки, 90-йилларнинг ўрталарида Apple билан яхши бўлмаган нарсалар содир бўла бошлади. Компания бозордаги ўрнини йўқотди, молиявий қийинчиликларни бошдан кечирди. Ва мана шунда, тасаввур қилиб бўлмайдиган нарса юз берди: Apple, Джобс асос солган NeXT компаниясини сотиб олди. Ва бу сотиб олиш билан бирга Стив Джобснинг ўзи ҳам қайтди. Аввал маслаҳатчи, кейин эса вақтинчалик (ва кейин доимий) бош директор сифатида. Тасаввур қилинг, бу қандай бўлган! Компаниядан
Боби 4: Иккинчи марта келиш – Жобс Apple ва дунёни қандай қутқарди?
Хўш, тасаввур қил: 1997 йил. Apple, саноатнинг собиқ гиганти, ачинарли аҳволда. Сотишлар камаймоқда, акциялар арзонлашмоқда, компания банкротлик ёқасида. Улар NeXT, Стив Джобснинг компаниясини сотиб олишди ва Стивнинг ўзи ҳам қайтиб келди. Аввал маслаҳатчи, сўнг вақтинчалик бош директор сифатида. У ўзи асос солган, лекин ўзини ҳайдаб чиқарган компанияга қайтди. Бу ҳақиқат лаҳзаси эди. Кўпчилик ҳаммаси тугади деб ўйлаган. Лекин Жобс қарорли эди. У нима қилиш кераклиги ҳақида аниқ виждон билан келди. Ва биринчи қилган иши – тартиб ўрнатди. У кўп одамларни ишдан бўшатди, маҳсулотлар рўйхатини қисқартирди, зарарли лойиҳалардан воз кечди. У деди: 'Биз фақат бир нечта энг яхши маҳсулотни яратамиз, лекин улар дунёдаги энг яхшилари бўлади'. Бу хавфли қадам эди. Лекин у иш берди. Жобс асосий нарсага эътибор қаратди. У Apple'ни дизайн ва инновация соҳасига қайтарди. Қайта тикланишнинг илк қадамлари: 1. Mac OS X: Жобс Apple'нинг эски операцион тизими эскирганини тушунди. У янги, замонавий, барқарор ва чиройли ОС яратиш учун NeXTSTEP технологияларидан фойдаланди. Бу барча Apple маҳсулотларининг келажакдаги версияларига асос бўлди. 2. iMac: 1998 йилда Apple iMac'ни чиқарди. Бу мутлақо ақлбовар бўлмас, ёрқин, ярим шаффоф компьютер эди, у санъат асаридек кўринарди. У бозордаги бошқа нарсалардан фарқ қиларди. Ва у хитга айланди! Одамлар уни дизайни, ишлатиш қулайлиги, 'бошқача' бўлгани учун яхши кўришди. iMac Apple'ни яна бозорда кўринарли қилди, компания янада ажойиб нарсалар ярата олишини кўрсатди. 3. iTunes ва iPod: Кейин Жобс тушундики, мусиқа саноати ҳам инқилобга муҳтож. У одамлар мусиқани кўчада тинглашни хоҳлашини, лекин плеерлар катта, мусиқа сотиб олиш эса ноқулай эканини кўрди. Шундай қилиб, iTunes ва iPod пайдо бўлди. iPod – бу 'чўнтагингизда мингта қўшиқ' сиғдирадиган плеер. iTunes эса – бу қонуний ва осон сотиб олиш мумкин бўлган мусиқа дўкони. Бу гениал қадам эди, у нафақат Apple'ни қутқариб қолди, балки мусиқа саноатини ҳам бутунлай ўзгартирди. Жобснинг бу даврдаги фалсафаси: Соддалик: 'Ҳамма нарса оддий бўлиши керак'. Бу маҳсулотлар дизайнига, фойдаланувчи интерфейсига, бизнес жараёнларига ҳам тегишли эди. Жамланиш: 'Камроқ қилинг, лекин яхшироқ қилинг'. Жобс бир нечта асосий маҳсулотга эътибор қаратиш учун кўп йўналишлардан воз кечди. Интеграция: 'Ҳамма нарса бирга ишлаши керак'. У Apple'нинг аппарат таъминоти, дастурий таъминоти ва хизматлари бир-бири билан идеал боғланган бўлишини хоҳлади. Дизайн – энг аввало: 'Дизайн – бу фақат нарса қандай кўриниши эмас, балки у қандай ишлаши ҳамдир'. Бу тамойиллар янги Apple'нинг асоси бўлди. Жобс фақат компанияни ҳаётга қайтариб қолмади, балки уни дунёдаги энг қиммат ва таъсирли компаниялардан бирига айлантирди. У маданиятга айланган, бизнинг одатларимизни, яшаш тарзимизни ўзгартирган маҳсулотларни яратди. Лекин характерни ҳам унутмайлик: Жобс ўша ўзининг талабчан, баъзан қаттиққўл лидери бўлиб қолди. У жуда эмоционал бўлиши, ходимларга бақириши, уларни тинимсиз ишлашга мажбур қилиши мумкин эди. Лекин шу
Боби 5: Чўнтагингиздаги инқилоб – iPhone ва iPad
Хўш, Apple тикланди, iMac ва iPod дунёни забт этди. Лекин Стив Джобс тўхтаб қолмоқчи эмас эди. У доимо олдинга, кейинги улкан нарсани қидирарди. Ва у буни... телефонда топди. Тасаввур қил: 2000-йилларнинг бошлари. Мабиль телефонлар – бу асосан қўнғироқ ва SMS учун кичик қутичалар. Смартфонлар аллақачон мавжуд эди, лекин улар катта, ноқулай, кўплаб тугмачалар ва мураккаб интерфейсга эга эди. Жобс буни нотўғри деб ҳисоблади. У телефон нафақат алоқа воситаси, балки ўзингнинг давоми, рақамли дунёга эшик бўлиши керак деб ўйлади. Ва у аввал қаттиқ сир тутилган лойиҳа устида иш бошлади. Бу лойиҳа 'Purple' (Пурпур) деб номланди. Мақсад – iPod, телефон ва интернет-коммуникаторни бирлаштирган қурилмани яратиш эди. Катта сенсорли экранга эга қурилма, уни стилус ёки тугмачалар билан эмас, балки бармоқлар билан бошқариш мумкин. Ҳозир оддийдек туюлади, лекин ўша пайтда бу мутлақ инқилоб эди! iPhoneни яратиш: iPhone устида иш олиб бориш жуда мураккаб эди. Жобс ўнлаб техник муаммоларни ҳал қилиши керак эди: сиғимли сенсорли экранни қандай яратиш, тушунарли интерфейсни қандай яратиш, буларнинг ҳаммасини ингичка корпусга қандай жойлаштириш, батареянинг узоқ ишлашини қандай таъминлаш. У ўз муҳандисларидан имконсиз нарсани талаб қилди, уларни бир нарсани юз марта қайта ишлашга мажбур қилди, токи у ўзининг фикрича идеал натижага эришмагунча. Ва мана, 2007 йилда, Macworld саҳнасида, Стив Джобс чиқиб, дунёга iPhoneни тақдим этади. У уни 'инқилобий маҳсулот' деб атади, у 'ҳамма нарсани ўзгартиради'. Ва у ҳақ эди. iPhone – бу оддий телефон эмас. Бу мультимедиа қурилмаси, чўнтакдаги компьютер, кўнгилочар ва алоқа маркази. У мобил қурилмалар ҳақидаги тушунчани ағдарди. iPhoneни шунчалик ўзига хос қилган нарса нима? 1.
