Summio

Aklat

Pananaw at Sining

Tuklasin ang kamangha-manghang ugnayan sa pagitan ng kung paano gumagana ang ating mga mata at utak at ng sining na ating nararanasan, mula sa isang neurobiologist ng Harvard.

24 min basahin

Available sa

Preview ng buod

Sining at Paningin: Pag-unawa sa Biyolohiya ng Pagtingin

Uy, kumusta! Isipin mo na lang na parang may sikreto tayong alam, isang lihim na usapan sa pagitan ng ating mga mata at utak, na isinalaysay gamit ang napakagandang mundo ng sining. Ganyan halos ang "Vision and Art: The Biology of Seeing" ni Margaret Livingstone. Hindi ito basta ordinaryong libro tungkol sa siyensya na nakakaantok, at hindi rin naman ito tipikal na aklat tungkol sa kasaysayan ng sining. Ito ay isang kakaibang pinaghalong kaalaman, isinulat ng isang Harvard neurobiologist na parang nagbubukas ng susi kung bakit natin nakikita ang mga bagay-bagay, at kung paano ginamit ng mga artist ang ating paningin sa loob ng maraming siglo, minsan pa nga'y hindi nila alam ang eksaktong siyentipikong dahilan. Ang espesyalidad ni Livingstone ay neurobiology, at ang galing niya sa pagkuha ng mga sobrang kumplikadong ideya tungkol sa kung paano gumagana ang ating visual system – mga bagay tulad ng kung paano natin nakikita ang kulay, lalim, galaw, at maging ang mga mukha – at ginagawa niya itong sobrang dali intindihin, at masaya pa! Gumagamit siya ng napakaraming halimbawa mula sa kasaysayan ng sining, mula pa noong sinaunang panahon hanggang sa modernong panahon, para ipakita kung paano ginamit ng mga artist ang biyolohiya ng ating paningin para likhain ang mga malalakas na epekto na nararanasan natin kapag tinitingnan natin ang kanilang mga gawa. Bakit kaya may partikular na painting na nagpaparamdam sa iyo ng isang emosyon? Bakit parang lumalabas sa iyo ang ilang artworks, habang ang iba naman ay tila lumalayo? Bakit nakakakita tayo ng mga hugis sa ulap o mga pattern sa abstract art? Sabi ni Livingstone, ang mga sagot ay hindi lang nasa pintura sa canvas o sa pait ng eskultor, kundi malalim sa loob ng ating visual cortex, ang bahagi ng utak natin na para sa pagproseso ng nakikita ng ating mga mata. Pinagdudugtong niya ang biyolohiya ng ating mga mata at utak sa mga artistikong pagpili na lumilikha ng mga ilusyon, nagpaparamdam ng emosyon, at nagkukuwento. Ang librong ito ay talagang makakapagpabago ng pananaw mo kung interesado ka sa sining, o kahit na interesado ka lang kung paano gumagana ang sarili mong utak. Madaling basahin, nakaka-engganyo, at puno ng mga kaalaman na magpapatingkad sa pagtingin mo sa sining at sa mundo sa paligid mo sa isang ganap na bagong liwanag. Para kang binigyan ng backstage pass sa iyong sariling visual experience.

Mga Lihim ng Utak: Paano Talaga Tayo Nakakakita

Bago pa man tayo dumako sa usaping sining, kailangang maglatag muna ni Livingstone ng pundasyon kung paano talaga gumagana ang ating sistema ng paningin. Higit pa ito sa simpleng pagkuha ng litrato ng isang kamera. Kahanga-hanga ang ating mga mata, oo, pero ang utak talaga ang gumagawa ng mabigat na trabaho sa pag-interpret ng lahat ng impormasyon mula sa liwanag na pumapasok. At hindi ito palaging diretso at obhetibo na proseso. Ang ating utak ay aktibong bumubuo ng ating visual na realidad. Hindi lang ito basta tumatanggap ng datos. Isipin mo ang ating 'blind spot' – yung maliit na bahagi sa retina kung saan lumalabas ang optic nerve. Literal na walang paraan para ma-detect diyan ang liwanag. Kaya bakit hindi tayo nakakakita ng itim na butas sa gitna ng ating paningin? Dahil ang utak mo, bilang isang masipag na overachiever, ay pinupunan ang kulang gamit ang impormasyon mula sa paligid. Naghuhula ito kung ano dapat ang naroon batay sa konteksto. Ito ang pangunahing prinsipyo: ang utak natin ay patuloy na gumagawa ng mga 'educated guesses' para makalikha ng isang tuluy-tuloy na visual na karanasan. Ang pagpupuno na ito ay hindi lang para sa blind spot. Nangyayari ito palagi. Kung may bahagi ng isang bagay na nakatago sa likod ng iba, nakikita pa rin ng utak mo ang buong bagay. Nag-e-extrapolate ito, nagpe-predict, kumukumpleto. Malaki ang epekto nito sa sining. Pwedeng gamitin ito ng mga artist sa pamamagitan ng sadya na pag-alis ng ilang detalye, paglikha ng kalabuan (ambiguity), o paggamit ng mga teknik na naghihikayat sa utak ng manonood na gawin ang bahagi ng trabaho. Isipin mo ang Impressionism, kung saan maluwag at nagmumungkahi lang ang mga brushstrokes, at kailangang buuin ng utak mo ang imahe. O ang Pointillism, kung saan ang mga tuldok ng kulay ay inilalagay para paghaluin ng utak mo para mabuo ang huling kulay.

Pagkontra at Pagkilala sa Gilid: Pagpapatingkad sa mga Bagay

Ang ating visual system ay sobrang sensitibo sa mga gilid (edges) at pagkontra (contrasts). Ito ay isang mekanismo para mabuhay. Ang kakayahang mabilis na makita ang balangkas ng isang mandaragit laban sa background, o ang pagkakaiba ng mga nakakain na berry at dahon, ay mahalaga. Ang mga neuron sa ating visual cortex ay naka-tune para tumugon sa mga pagbabago sa liwanag (luminance) at kulay. Ibig sabihin, ang malalakas na contrast, matutulis na linya, at matingkad na pagkakaiba ng kulay ay likas na nakakakuha ng ating atensyon. Ipinaliliwanag ni Livingstone kung paano ito ginamit ng mga artist sa loob ng libu-libong taon. Isipin mo ang dramatikong paggamit ni Caravaggio ng chiaroscuro – ang matinding pagkakaiba ng liwanag at dilim. Hindi lang ito para sa mood; dahil ang malalakas na gilid at pagbabago ng tono ay eksakto ang hinahanap ng ating visual system. Lumilikha ito ng drama, nagtutok ng atensyon, at nagbibigay ng malakas na three-dimensional na presensya sa mga pigura. Kahit sa mas simpleng anyo ng sining, tulad ng mga kuwebang pinta o mga silweta, ang pagbibigay-diin sa malinaw na mga balangkas ay direktang apela sa pangunahing aspeto ng ating paningin.

Pag-unawa sa Kulay: Higit Pa sa Wavelengths

Madalas nating iniisip ang kulay bilang isang katangian ng mga bagay, na parang ang pulang pintura ay likas na pula. Pero ipinapakita ni Livingstone na ang pag-unawa sa kulay ay mas subhektibo at nakadepende sa konteksto. Mayroon tayong mga cone cells sa mata na sensitibo sa iba't ibang wavelength ng liwanag (halos tumutugma sa pula, berde, at asul). Pagkatapos, ini-interpret ng utak ang mga signal mula sa mga cone na ito para likhain ang ating karanasan ng kulay. Gayunpaman, ang interpretasyong ito ay lubos na naiimpluwensyahan ng mga nakapaligid na kulay, kondisyon ng ilaw, at maging ng ating mga nakaraang karanasan at inaasahan. Ito ang dahilan kung bakit nakakatuwa ang mga optical illusion na may kinalaman sa kulay. Dalawang piraso ng parehong kulay ay maaaring magmukhang ganap na magkaiba depende sa kung ano ang katabi nito. Ang phenomenon na ito ay tinatawag na simultaneous contrast. Magagamit ito ng mga artist. Halimbawa, ang paglalagay ng matingkad na dilaw sa tabi ng madilim na asul ay ginagawang mas madilim at mas mayaman ang asul. Ang isang banayad na kulay abo ay maaaring magmukhang maberde o mamula-mula depende sa mga katabi nito. Sinusuri ni Livingstone kung paano ginamit ng mga artist tulad ng mga Impressionist at Post-Impressionist, tulad ni Seurat sa kanyang pointillism, ang mga prinsipyong ito. Si Seurat, partikular, ay nabighani sa mga siyentipikong teorya ng kulay at liwanag, at maingat niyang inilagay ang mga tuldok ng purong kulay nang magkatabi, umaasa sa utak ng manonood na paghaluin ang mga ito nang optical. Ang teknik na ito ay nagpapatingkad sa mga kulay kaysa kung pinaghalo na sila sa palette. Gumagamit ang mga artist ng mga prinsipyong ito para manipulahin ang ating persepsyon ng kulay, na lumilikha ng mga epekto na mahirap makamit sa tradisyonal na pagpipinta.

Ang Kahalagahan ng mga Pattern at Pag-uulit

Ang ating mga utak ay mga makina sa pagkilala ng pattern. Nakakabit tayo para makahanap ng kaayusan sa kaguluhan. Ito ang dahilan kung bakit nakakakita tayo ng mga mukha sa mga bagay na walang buhay (pareidolia) o nakakahanap ng kahulugan sa mga random na ayos. Binibigyang-diin ni Livingstone kung paano malakas ang tugon ng ating visual system sa mga paulit-ulit na pattern at regularidad. Ito ay maaaring lumikha ng pakiramdam ng pagkakatugma, ritmo, o kahit hindi mapakali, depende sa kalikasan ng pattern. Matagal nang ginagamit ng mga artist ang pag-uulit at pattern para gabayan ang mata ng manonood, lumikha ng visual na ritmo, at maghatid ng kahulugan. Isipin mo ang mga paulit-ulit na motif sa Islamic art, ang ritmikong brushstrokes sa gawa ni Van Gogh, o ang mga geometric na pattern sa Op Art. Hindi lang ito dekorasyon; ginagamit nito ang likas na pagkahilig ng ating utak sa mga pattern, hinihila tayo sa artwork at naiimpluwensyahan ang ating emosyonal na tugon. Ang Op Art, partikular, ay tungkol sa paglikha ng mga visual na ilusyon sa pamamagitan ng maingat na geometric na pattern at manipulasyon ng contrast, na nagpapamukhang gumagalaw o nanginginig ang artwork.

Pag-unawa sa Galaw: Higit Pa sa Nakikita ng Mata

Kahit na static ang isang imahe, ang ating utak ay maaaring makakita ng galaw. Ito ay madalas dahil sa paraan ng pagproseso ng ating visual system sa mga pagbabago sa paglipas ng panahon, kahit na banayad, o sa pamamagitan ng mga tiyak na ayos ng mga linya at hugis na nanloloko sa ating mga motion detector. Ipinaliliwanag ni Livingstone na ang ating pag-unawa sa galaw ay nakakabit din sa kung paano natin inaasahan ang paggalaw, na mahalaga sa pakikipag-ugnayan sa mundo. Naglaro rin ang mga artist dito. Isipin mo ang mga eskultura na tila nagbabago ng hugis habang gumagalaw ka sa paligid nito, o mga painting na lumilikha ng pakiramdam ng dinamismo sa pamamagitan ng mga dayagonal na linya at malabong mga anyo. Ang mga Futurists, halimbawa, ay obsesibo sa pagkuha ng pakiramdam ng bilis at galaw sa kanilang mga painting, madalas gumagamit ng mga pira-pirasong anyo at paulit-ulit na linya para iparating ang dinamismo. Ang paraan ng pag-render ng artist ng liwanag at anino ay maaari ding magmungkahi ng galaw, na nagpapamukhang nahuli ang isang pigura sa isang dinamikong pose o ang tanawin ay tila buhay sa hangin.