Summio

Кітап

Голланд қызы

Голливуд иконасы Одри Хепберннің жасырын соғыс жылдарындағы қиындықтарын ашып, оның нацистік оккупациядағы Нидерландыдағы бастан кешкендері оның өмірі мен мұрасын қалай қалыптастырғанын баяндайды.

43 мин оқу

Қолжетімді тілдер

Саммари үзіндісі

Одри Хепберн: Қиындықтардан туындаған Аңыз

Сәлеметсіздер ме! Сіздерге Голливудтың мәңгілік жұлдызы, сүйкімді және нәзік Одри Хепберн таныс болар. «Breakfast at Tiffany's» фильміндегі жарқын рөлімен немесе «Roman Holiday» фильміндегі ханшайым кейпімен есімізде қалған тұлға. Оның сұлулығы мен мейірімділігінің символы ретіндегі бейнесі бүгінгі күнге дейін көпшілікті қызықтырады. Бірақ, егер сізге оның өмірінің тым көпшілік біле бермейтін, тіпті қорқынышты да, шытырманды да бір қыры бар екенін айтсам ше? Сол бір ауыр кезең оны бүгінгі танымал тұлғаға айналдырған екен. Оның ұлы Лука Дотти бұл жайлы былай дейді: «Соғыс анамды ана етті». Бұл сөздер терең мағынаға ие. Біз қазір Одри Хепберннің өміріндегі бес жылға жуық уақытты, яғни Нидерландыны нацистер басып алған кездегі өмірін талқылаймыз. Бұл жай ғана фондық деталь емес, бұл оның тағдырын түбегейлі өзгерткен кезең. Бұл ертегі емес, бұл – тірі қалу күресі. Бұл – Голландия қарсыласу қозғалысына қатысу, Арнем шайқасы кезінде (сол «A Bridge Too Far» фильміндегі) бомбалар жауғанда дәрігердің көмекшісі болып жұмыс істеу, өз ағасының аяусыз атылғанын көру және 1944 жылғы «Ашаршылық қысының» (Hunger Winter) сұмдығын бастан кешу. Елестетіп көріңізші, балалық шағыңыз бен жасөспірім шағыңыз осындай оқиғалармен өтті. Ал мәселе одан да күрделі. Оның отбасының өзі жаумен байланыста болған. Әкесі нацистік агент болған деседі, ал анасы алғашқы екі жылда нацистерді қолдаған. Мұндай жағдайда өсу қаншалықты қиын болғанын елестетудің өзі қиын. Бірақ Одри туралы бір нәрсе бар, мүмкін сондықтан да біз оның оқиғасын жақсы көреміз: осындай қараңғылықтың ортасында да жарық сәулелер болған. Сол жылдары ол Арнемдегі ең танымал жас балерина болды. Мұны елестете аласыз ба? Зұлматтың ортасында би билеп, өнермен айналысып, қуаныш сыйлау. Бұл жай ғана бізге бұрыннан белгілі нәрселерді қайталау емес. Одридің соғыс кезіндегі тәжірибесіне тереңірек үңілу арқылы оның өз естеліктері, сол кездегі куәгерлермен сұхбаттары, оның соғыс кезіндегі күнделіктері (алтынға пара-пар!) және тіпті Голландияның құпия мұрағаттары пайдаланылады. Бұл әлі Голливуд жұлдызы емес, батыр әйел, соғыс жағдайында тірі қалған жас әйелдің суретін салады. Бұл – табандылықтың, батылдықтың және адам рухының керемет күшінің оқиғасы. Оның үстіне, бұл оқиғаларға суреттер де қосылған. Көптеген суреттер Одридің жеке жинағынан алынған, бұрын ешқашан жарияланбаған, сол қиын жылдардағы оның бейнесін көрсетеді. Бұл – нағыз Одриді, аңыздың артындағы қызды, қиын жағдайларға тап болған голландиялық батырды көруге мүмкіндік. Сондықтан, осы керемет, бұрын-соңды айтылмаған оқиғаны зерттеп көрейік. Бұл біз үлгі тұтатын адамдардың ойлағанымыздан әлдеқайда күрделі және шабыттандыратын тарихы бар екенін еске салады.

Легендаға айналған қыз: Тарих сахнасын дайындау

Кіноэкранды жаулап, балалар құқығын қорғаушы болмас бұрын, Одри Хепберн жай ғана... Одри болған. Нидерландыда өскен жас қыз, кейіннен соғыс кезінде нацистердің қатал билігі астында қалды. Бес жылға созылған бұл кезең оның өмірінің тек бір фондық көрінісі емес; бұл оны қалыптастырған, оны сынаған және ақыры, көпшіліктің ойлағанынан мүлдем басқаша тұлға еткен сынақ болды. Оның ұлы Лука Доттидің «Соғыс анамды ана етті» деген сөзі жай ғана сезімталдықпен айтылған сөз емес; бұл Одри Хепбернді сәнді кино жұлдызынан тыс түсінудің негізгі тезисі. Биографтар көбінесе оның Голливуд мансабы мен кейінгі қайырымдылық жұмыстарына баса назар аударғанымен, нацистік билік кезіндегі қиын-қыстау жылдарын жиі елеп-ескермей кетті. Бұл кезең өте маңызды, өйткені дәл осы уақытта ол тірі қалуды, қарсыласуды және адам ар-намысының зорлық-зомбылыққа қарсы тұрудағы терең құндылығын үйренді. Ойлап көріңіз: бес жыл – бұл кез келген адамның жастық шағының маңызды бөлігі. Одри үшін бұл қалыптасу жылдары, балалық шақтан жас әйел болуға өту кезеңі, бәрі соғыс көлеңкесінде өтті. Бейбітшілік пен гүлденуімен танымал Нидерланды елі кенеттен ұрыс алаңына және басып алынған аумаққа айналды. Күнделікті өмір өте қатал болды: азық-түлікке шектеу қою, қорқыныш, коменданттық сағат, зорлық-зомбылықтың үнемі төніп тұрған қаупі және еврей халқын жүйелі түрде қудалау. Жас қыз үшін мұндай орта өте қорқынышты, түсініксіз және терең жарақатты болды. Бірақ Одридің бұл кезеңдегі оқиғасы тек құрбандық туралы ғана емес. Бұл таңғажайып табандылық пен белсенді қатысудың әңгімесі. Ол жай ғана оккупацияны төзіп өтпеді; ол Голландия қарсыласу қозғалысына қатысты. Бұл өте қауіпті жұмыс болды, батылдық, тапқырлық және басқыншыларға қарсы күреске терең берілгендікті талап етті. Қарсыласу қозғалысындағы оның рөлі оның ерте жастан бері қалыптасқан мықты моральдық компастың және үлкен мақсат үшін өзін қауіпке тігуге дайын екендігінің дәлелі. Сонымен қатар, оның соғыс кезіндегі тәжірибесі өте жеке және терең әсерлі болды. Ол соғыстың сұмдықтарын, соның ішінде өзінің ағасының аяусыз атылуын өз көзімен көрді. Бұл абстрактілі жаңалық емес еді; бұл оның жеке қайғысы, оның жүрегінде мәңгілік із қалдырған оқиға еді. Ол сондай-ақ 1944 жылғы атышулы «Ашаршылық қысын» бастан кешті, бұл Голландияның батыс бөлігінде нацистердің блокадасынан туындаған ауыр ашаршылық кезеңі. Үнемі ашығуды, үмітсіздікті, күн сайын тірі қалу үшін күресті елестетіңіз. Бұл тәжірибе оған қайғы-қасіретті терең түсінуге және мұқтаж жандарға деген өмір бойы жанашырлықты дарытты. Оның соғыс тарихына тағы бір күрделілік қабатын оның отбасының байланыстары туралы ашылуы қосады. Оның әкесі, хабарлауынша, нацистік агент болған, ал анасы оккупацияның алғашқы жылдарында нацистерді жақтаған. Бұл жас қыз үшін өте алаңдатарлық ішкі қақтығысты тудырды: адалдықты сақтау, саяси күрделіліктерді түсіну және мүмкін, тіпті өзінің ата-анасының әрекеттерімен қатыгез режим жағдайында күресу. Бұл жақтар арасындағы шекаралардың бұлыңғыр болуы мүмкін екенін және жеке

Соғыс көлеңкесі: Балалық шақтың үзілуі

Әлемнің басы аяқ астаң-кестең болып жатқанда, он бір жасар бала екеніңді елестетіп көріңіз. Міне, Одри Хепберннің басына осындай жағдай түскен. Ол 1929 жылы Одри Кэтлин Растон болып туған, ал балалық шағының бір бөлігін Нидерланды мен Англияда өткізген. Бірақ өміріндегі нағыз бетбұрыс, оның өміріне мәңгілік із қалдыратын оқиға – 1940 жылы мамырда Нидерландыға нацистердің басып кіруі болды. Кенеттен Арнемдегі қалыпты балалық шағы қасаң оккупацияның қатал шындығына айналды. Бұл тек үкіметтің ауысуы ғана емес еді; бұл күнделікті өмірдің толықтай бұзылуы болды. Нацистер қатаң ережелер енгізді, цензура күшейді және зорлық-зомбылық қаупі үнемі төніп тұрды. Кішкентай Одри үшін бұл қорқыныш күнделікті серікке айналды. Балалық шақтың алаңсыз күндері азық-түлік, қауіпсіздік туралы алаңдаушылықтармен және айналасындағы адамдардың жоғалуы туралы қорқыныштармен алмастырылды. Оның ұлы Лука Доттидің соғыс оны кім болғанына айналдырғаны туралы айтқаны өтірік емес; бұл сол қалыптасу жылдарының оның негізгі мінезін қалай қалыптастырғанын нақты көрсетеді. Одри үшін бұл кезеңдегі ең шокантты және қиын аспектілердің бірі – оның отбасының оккупациялық күштермен күрделі және алаңдатарлық қарым-қатынасы болды. Оның әкесі, Джозеф Виктор Энтони Хепберн-Растон, нацистік режимді қолдайтыны белгілі болған және соғыс алдында Британ фашистер одағына қатысқан деген де ақпарат бар. Басып кіргеннен кейін, ол нацистік агент болған делінеді. Бұл өте алаңдатарлық мәлімет, әсіресе Одридің кейінгі гуманитарлық жұмыстарын ескерсек. Бұл отбасылық адалдық, саяси идеология және соғыс кезінде адамдардың жасаған (немесе мәжбүр болған) қиын таңдаулары туралы сұрақтар тудырады. Бұл күрделі отбасылық динамикаға оның анасы, баронесса Элла ван Хемстра қосылды. Элланың нақты саяси ұстанымы даулы болғанымен, тарихи деректер оның оккупацияның алғашқы жылдарында нацистерді қолдағанын көрсетеді. Бұл дегеніміз, жас Одридің үйінде оккупациялық билік, яғни оның елі мен халқына үлкен қасірет келтіріп жатқан күш, өзінің анасы тарапынан белгілі бір дәрежеде қабылданған немесе кем дегенде төзімділікпен қарастырылған. Бұл бала үшін өте түсініксіз және эмоционалды түрде қиын ортаны тудырды, ол әлемді түсінуге тырысты. Бала мұны қалай түсінеді? Ата-анасының әрекеттерін соғыс шындығымен және оккупациямен қалай үйлестіреді? Деректер Одридің өзі осы мәселелермен күрескенін көрсетеді. Әкесі отбасынан кетіп, анасының ұстанымы өзгерген болуы мүмкін, бірақ алғашқы жылдардағы үй ішіндегі жағдай түсініксіздік пен ішкі қақтығыс сезімін тудырды. Бұл соғыстың отбасыларға жеке және жиі қарама-қайшы жолдармен әсер еткенін айқын еске салады. Өзінің жақын отбасының күрделі жағдайларынан тыс, Одри оккупацияның зұлматын кеңірек масштабта бастан кешті. Нидерланды қатаң шараларға ұшырады, соның ішінде еврей азаматтарын жүйелі түрде қудалау және жер аудару. Берілген мәтінде Одридің бала кезінде бұл мәселеге қатысты нақты білімі немесе әрекеттері туралы айтылмағанымен, мұндай кезеңді көріп-білмей өту мүмкін емес еді. Неміс

Қарсылық пен биші: Хаостың ортасында күш табу

Міне, Одри Хепберннің нацистік оккупация кезіндегі балалық шағы мен жасөспірім шағында бастан кешкен қиындықтары туралы айтып өттік. Бірақ сол жылдардағы оның оқиғасы тек қиындықтарды көтеруден әлдеқайда жоғары. Бұл сонымен қатар оның белсенді түрде қалай қарсыласқаны және балет арқылы өзінің панасы мен өзін-өзі көрсету жолын қалай тапқаны туралы. Бұл керемет батылдық пен табандылықтың оқиғасы, адамдардың айналасындағы бәрі қирап жатқанда да қалай өркендей алатынын көрсетеді. Алдымен, Голландия қарсыласу қозғалысы туралы сөйлесейік. Бұл Голливуд фильмінің сюжеті емес еді; бұл нақты, қауіпті жұмыс болды. Голландия қарсыласу қозғалысы қарапайым адамдардан – ерлер мен әйелдерден, жас пен кәрілерден – тұратын, өз өмірлерін қауіпке тігіп, нацистік оккупацияны әлсіретуге тырысқан топ болды. Олар әртүрлі әрекеттермен айналысты: одақтас ұшқыштарды жасыру, қудалаудан адамдарды құтқару үшін құжаттарды жасау, барлау ақпаратын жинау, антинацистік үгіт-насихат тарату және тіпті неміс операцияларына диверсия жасау. Бұл қатыгез жауға қарсы біріккен батыл адамдардың желісі болды. Жасөспірім кезінде Одри осы қарсыласу қозғалысына қатысты. Оның нақты қатысуының дәрежесі әлі де анықталып жатқанымен, дәлелдер оның маңызды рөл атқарғанын көрсетеді. Ол жай ғана жанашырлық танытқан жоқ; ол белсенді түрде қатысты. Оның жасын ескере отырып, оның үлесі жас адам жасай алатын, бірақ әлі де маңызды және өте қауіпті тапсырмаларды қамтуы мүмкін. Бұл құпия хабарларды немесе пакеттерді жеткізуші ретінде, қарсыласу мүшелерін немесе нацистер нысанаға алған адамдарды жасыруға көмектесу, немесе жерасты газеттерін таратуға көмектесу сияқты нәрселерді қамтуы мүмкін. Бұл қаншалықты батылдықты талап еткенін ойлап көріңіз. Ұсталып қалу түрмеге, азаптауға немесе тіпті өлім жазасына кесілуге әкелуі мүмкін еді. Дегенмен, Одри, басқалармен бірге, әрекет етуді таңдады. Оның қатысуы батылдық туралы ғана емес еді; бұл адамгершілік парыз, нацистік режимнің қате екеніне және бірдеңе істеу керек деген терең сенім туралы болды. Қарсыласудың бұл ерте тәжірибесі оның әділеттілікке деген өмір бойы берілгендігін және қысым көргендерге деген терең жанашырлығын қалыптастырды. Оның жасөспірім шағында бостандық үшін күреске үлес қосуға мәжбүр болғаны оның мінезінің дәлелі. Оның ұлы Лука Дотти оның қатысуы туралы айтып, оның хабарламаларды жеткізуші ретінде және мүмкін, сол себепті ақша жинау үшін жасырын концерттерде өнер көрсету арқылы қарсыласуға көмектескенін айтты. Қарсыласу күштері үшін өнер көрсету оның таланттарын қолданудың бір жолы болды, сонымен бірге сенімді ақтау дәрежесін сақтап қалуға мүмкіндік берді. Бұл оның көркем өмірі мен оккупацияға қарсы батыл әрекеттерінің қызықты қиылысы. Енді, оның соғыс кезіндегі тәжірибесінің екінші жағына көшейік: балет өнеріне деген құштарлығы. Қауіпті қарсыласу әрекеттерімен айналысып жүргенде, Одри би арқылы өзіне өмірлік пана мен күш көзін тапты. Ол жас кезінен балетпен айналысқан, ал жасөспірім кезінде ол өте жетік болды. Ол Арнемде талантты жас балерина