Саммари үзіндісі
«Bad Blood»: Теранос компаниясының жарқын бастауы мен құрдымға апаруы
Сәлеметсіздер ме, достар! Бүгін біз Джон Керрейрудың «Bad Blood» («Жаман қан») кітабы туралы сөйлесейік. Бұл кітап – шынымен де, шынайы өмірдегі триллер сияқты оқылатын, бірақ бәрі шындыққа негізделген оқиға. Ол Theranos атты биотехнологиялық компания туралы, оның қалай әлемді мойындатқаны және қалай алдамшылықтың құрбанына айналғаны туралы баяндайды. Ал сол компанияның негізін қалаған – Стэнфордты 19 жасында тастап кетіп, «ғажайып бала» атанған Элизабет Холмс. Керрейру – тергеуші журналист. Ол осы оқиғаның іші-сыртын ашып, бізді таңқалдыратындай жайттарды әшкерелейді. Бұл – асқақ армандар, алдамшылық, ақшаның ағыны, ақылды адамдардың қалай алданғаны және ақыры Силикон алқабын дүр сілкіндірген алып алдамшылық туралы әңгіме. Бұл тек бизнес туралы ғана емес, адамдардың сенімі, сатқындық және «келесі үлкен жаңалықты» іздеудің қараңғы жағы туралы да әңгіме.
1-бөлім: Революцияның бастауы (немесе солай ойлағанбыз)
Елестетіп көріңіз: Элизабет Холмс, Стэнфордты тастап кеткен жас, талпынысы мол қыз, бір идеясы бар. Ол қанды тек бір рет саусақтан ғана алып, жүздеген талдау жасай алатын құрылғы ойлап тапқысы келеді – холестеринді анықтаудан бастап, қатерлі ісік маркерлерін табуға дейін. Бұл – үлкен жаңалық, иә? Дәстүрлі қан талдаулары үшін венадан көп қан алу керек. Холмс өзінің Theranos компаниясы осы «мини-лаборатория» технологиясымен бүкіл денсаулық сақтау саласын өзгерте алады деп сенді. Ол бұл құрылғыны «Эдисон» деп атады. Басынан бастап Холмс тым құпияшыл болды. Ол өзін Стив Джобс сияқты данышпан етіп көрсетіп, үнемі қара жемпір шалбар киіп, терең, жасанды дауыспен сөйлеп, өзін қоршаған шағын топқа ғана сенді. Ол әлемдегі ең ықпалды және беделді инвесторлар мен бизнесмендерден 700 миллион доллардан астам қаржы жинады. Ларри Эллисон, Руперт Мердок, Джордж Шульц, Генри Киссинджер сияқты тұлғалар туралы айтып отырмыз. Барлығы оның идеясы мен Theranos-тың әлемді өзгерту әлеуетіне қызығатын. Компанияның ең жоғары бағасы 9 миллиард долларға жетті. Бірақ, ең қызығы, және міне, Керрейрудың журналистикасы осындай жарқырайды: алғашқы күндерден бастап-ақ технология уәде етілгендей жұмыс істемеді. «Эдисон» құрылғылары сенімсіз, қателіктерге бейім болды және тек аз ғана талдауды ғана дәл жасай алды. Сыртқы көріністі сақтау үшін Theranos құпия түрде басқа компаниялардың модификацияланған, коммерциялық құрылғыларын қолдана бастады – олар ауыстырамыз деп уәде еткендерді. Тіпті, саусақтан алынған қан үлгілерін сұйылтып жіберді, бұл олардың дәлсіздігін одан сайын арттырды. Бұл инвесторлар мен қоғамға өз технологияларының дайын екенін айтып отырған кезде болды. Холмстың мұны қалай істегені қызық. Ол өзінің және компанияның айналасында тұлғаға табыну мәдениетін қалыптастырды. Технологияға күмән келтірген немесе сұрақ қойған кез келген қызметкерді қорқыту, бопсалау немесе тіпті жұмыстан шығарумен қорқытатын. Компания мәдениеті – бұл тым құпияшылдық, паранойя және адалдықты талап ету болды. Бұл шындықты жасыруға және табыс туралы жалған елесті сақтауға деген қысым өте жоғары болған ортаны тудырды.
2-бөлім: Ішкі топ және күмәннің бастауы
Theranos-тың орталығында Элизабет Холмс және оның серіктесі Рамеш «Санни» Балуани болды. Жасы үлкен Балуани компанияның президенті және бас операциялық директоры болды. Олардың қарым-қатынасы күрделі болды және кітапта көрсетілгендей, компанияның жұмысымен және оның алдамшылыққа ұласуымен тығыз байланысты болды. Балуани өзінің агрессивті басқару стилімен танымал болды, бұл Холмстың тынымсыз ұмтылысымен қосылып, жоғары қысымды ортаны тудырды. Көптеген қызметкерлер оны тиран деп сипаттады. Керрейру Theranos-тың алғашқы қызметкерлерінің, көптеген данышпан ғалымдар мен инженерлердің тәжірибесін мұқият баяндайды. Бастапқыда олар Theranos-қа революциялық жұмыс жасау уәдесімен келген болатын. Алайда, олар тез арада қатал шындыққа тап болды: технология негізінен кемшіліктерге толы болды. Олар «Эдисон» құрылғыларының шектеулерін және үшінші тарап құрылғыларын пайдаланудағы алдамшылықты өз көздерімен көрді. Бұл қызметкерлер компания ішінде алаңдаушылықтарын білдіруге тырысты, бірақ олардың әрекеттері жүйелі түрде тоқтатылды. Ақпарат бергендерді сотпен қорқытты, беделін түсірді және мансабына қауіп төндірді. «Bad Blood» кітабының ең тартымды аспектілерінің бірі – Керрейру осы қызметкерлердің ішкі күресін және өсіп келе жатқан алаңдаушылығын қалай баяндайды. Ол олардың дилеммасын адамдық қырынан көрсетеді: олар революциялық болуы мүмкін нәрсенің бір бөлігі болды, бірақ сонымен бірге олар үлкен өтіріктің, тіпті қаламаса да, қатысушылары болды. Кітап этикалық мәселелердің үнемі прогресс пен пайда үшін құрбан етілгенін суреттейді. Орындалуы мүмкін емес мерзімдерді сақтау және орындалуы мүмкін емес уәделерді орындау қысымы, бұл жерде асығыс әрекеттер мен тікелей алдамшылықтың қалыпты жағдайға айналуына әкелді. Мұның салдары туралы ойланыңыз: қан талдаулары ауруларды анықтау және өмірге әсер ететін медициналық шешімдер қабылдау үшін өте маңызды. Дәлсіз нәтижелер қате диагноз қоюға, емдеуді кешіктіруге немесе қажетсіз араласуларға әкелуі мүмкін. Theranos-тың Walgreens және Safeway сияқты ірі дәріханалармен серіктестік арқылы пациенттерге потенциалды қате нәтижелер бергені туралы айтылуы – оқиғаның өте алаңдатарлық бөлігі. Кітап осы қате талдаулардан туындауы мүмкін зиянды азайтудан тартынбайды.
3-бөлім: Тергеу майданы
Міне, Джон Керрейрудың өзі оқиғаның орталық кейіпкері ретінде пайда болады. Оның Theranos-қа тергеуі патент туралы шағын сұрақтан басталды, бұл оны компанияның сенімсіз технологиялық негізі туралы сыбыстар мен қауесеттер аңызына жетелеп жіберді. Одан кейін Theranos-тың мұқият құрастырылған сыртқы көрінісінің артындағы шындықты ашу үшін жылдарға созылған, тынымсыз жұмыс басталды. Керрейру үлкен қысым мен кедергілерге тап болды. Theranos, өзінің мықты заңгерлік командасымен және ықпалды тұлғалардың қолдауымен, оны қорқытып, өзінің жарияланымдарын басуға тырысты. Олар оны беделін түсіруге, сотқа берумен қорқытуға және тіпті дереккөздерінен ақпарат алуға тырысты. Кітап шиеленісті кездесулерді, шифрланған байланыстарды және тергеуді жалғастыру үшін қажетті табандылықты баяндайды. Бұл корпоративтік күшке қарсы тұрған тергеуші журналистиканың күшінің дәлелі. Ол Theranos-тың ішкі жұмысы, технологиялық кемшіліктері және алдамшылық мәдениеті туралы маңызды мәліметтер берген, компаниядан кеткен қызметкерлерге үлкен сенім артты. Бұл ақпарат берушілер, бастапқыда анонимді түрде сөйлегенімен, өз мансаптары мен өмір сүру құралдарын қауіп-қатерге тігіп, шындықты әшкерелеуге дайын болды. Керрейру олардың әңгімелерін мұқият тексеріп, дәлелдер жинап, алдамшылықтың толық көрінісін құрастырды. 2015 жылы қазанда The Wall Street Journal газетінде жарияланған, технологиялық кемшіліктер мен үшінші тарап құрылғыларын пайдалануды әшкерелеген алғашқы мақаласы бомбадай жарылды. Бұл Theranos-тың соңының басы болды. Мақала реттеуші органдардың тергеуін, сот істерін және инвесторлар мен серіктестердің сенімінің жаппай жоғалуын тудырды. Мұқият құрастырылған елес бұзылды, компанияның құлдырауы тездетілді. Бұл кітаптың бөлімі тергеуші репортаждың шеберлігін көрсетеді. Ол ықпалды ұйымдарды жауапкершілікке тарту үшін қажетті еңбекқорлықты, батылдықты және этикалық тазалықты көрсетеді. Бұл әрбір ірі жанжалдың артында шындықты ашу үшін тынымсыз жұмыс істейтін адамдардың бар екенін еске салады, тіпті бұл қауіпті болса да.
4-бөлім: Шатпақ пен құлдырау
Керрейрудың әшкерелеуі баспасөзге тигеннен кейін, Theranos-ты қоршаған құпиялылық бөгеті бұзылды. The Wall Street Journal мақаласындағы жаңалықтар тек басы болды. Қаржы нарығын реттеуші комиссия (SEC) және Medicare және Medicaid қызметтері орталықтары (CMS) сияқты мемлекеттік агенттіктер Theranos-тың әрекеттерін тергеуді бастады. клиникалық зертханаларды реттейтін CMS, Theranos-тың Ньюарктегі (Калифорния) зертханасының федералдық стандарттарға сәйкес келмейтінін және пациент денсаулығына қауіп төндіретінін анықтады. Олар санкциялар енгізді, соның ішінде Theranos-ты зертхананы басқарудан шеттетуді және Холмсты мен Балуаниді екі жыл бойы зертхананы басқарудан немесе иеленуден тыйды. Бұл өте ауыр соққы болды. SEC тергеуі компанияның ақша тарту әрекеттеріне бағытталды, Theranos пен Холмсты технологиялары мен бизнесі туралы жалған және жаңылыстыратын мәлімдемелер жасап, инвесторларды алдады деп айыптады. Бұл Холмске қарсы азаматтық айыптарға әкелді, ол ақырында SEC-пен келісімге келіп, 500 000 доллар айыппұл төлеуге, алған акцияларының миллиондаған данасын қайтаруға және 10 жыл бойы қоғамдық компанияның басшысы немесе директоры қызметін атқарудан шеттетуге келісім берді. Сонымен қатар, Theranos-қа инвесторлар, пациенттер және Walgreens сияқты серіктестер тарапынан көптеген сот істері қозғалды. Компанияның серіктестіктері, бір кездері сенімділіктің белгісі ретінде қабылданғанымен, ыдырай бастады. Әсіресе Walgreens Theranos-пен қарым-қатынасын тоқтатып, өз дүкендеріндегі компанияның қан талдауын ұсынатын барлық «Сауықтыру орталықтарын» жауып тастады. Theranos туралы әңгіме революциялық стартаптан корпоративтік заңбұзушылық туралы ескерту әңгімесіне айналды. Қызметкерлер жаппай кете бастады, ал компанияның бір кездері мадақталған бағасы жоқ болып кетті. «Эдисон» құрылғысы туралы арман реттеуші санкциялар, сот күрестері және қоғамдық бақылау шындығына жол берді. 2018 жылға қарай Theranos ресми түрде таратылды. Элизабет Холмс пен Санни Балуани федералдық алаяқтық айыптары бойынша айыпталды. Кітап олардан кейін болған шиеленісті сот процестерін, 2022 жылы қаңтарда Холмстың сымдық алаяқтық және қылмыстық қастандық бойынша бірнеше бап бойынша кінәлі деп танылуын баяндайды. Балуани сол жылдың соңында бөлек сотта ұқсас айыптар бойынша кінәлі деп танылды.
5-бөлім: Зерттелген негізгі тақырыптар
«Bad Blood» кітабы Theranos-тың нақты оқиғасынан әлдеқайда кең таралатын тақырыптарға толы. Міне, олардың кейбірі:
