Summio

Kitob

Shveytsariyani yutib yuboraylik!

Ikkinchi jahon urushi paytida Shveytsariya fashistlar bosqinidan qanchalik qutulib qolgani haqida bilib oling. Bu ma'lumotlar Gitlerning maxfiy rejalari yuzasidan endi ochilgan yangi dalillarga asoslangan.

11 daq. o‘qish

Mavjud tillar

Qisqacha mazmun parchasi

Shveytsariyani Yutib Yuboraylik!: Ikkinchi Jahon Urushining Yashirin Tahdidlari

Assalomu alaykum, aziz do'stlar! Ba'zan o'ylaysizmi, dunyoga mashhur neytral Shveytsariya Ikkinchi jahon urushi paytida haqiqatan ham jiddiy xavf ostida qolganmi? Ya'ni, chegarani tanklar bosib kirishi va yashirin bosib olish rejalarini o'z ichiga olgan darajada xavf-xatarda bo'lganmi? Unda yaxshilab o'tiring, chunki tarixchi Klaus Urnerning "Shveytsariyani yutib yuboraylik!" kitobi (asl nomi Shveytsariyani anneksiya qilish niyatini yanada aniqroq ifodalashi mumkin) aynan shu savolga chuqur sho'ng'iydi. Va aytishim kerakki, javob mutlaqo HA. Bu shunchaki nazariy imkoniyat emas edi; Shveytsariyaning mavjudligi chinakamiga tahdid ostida qolgan va uning yo'q qilinishi uchun tuzilgan rejalar ko'pchilik o'ylaganidan ko'ra ancha aniq va dahshatli bo'lgan. Bu shunchaki eski hikoyalarni takrorlaydigan quruq tarix kitobi emas. Urner jiddiy detektiv ishini bajarib, arxivlarni kovlab, Shveytsariyaning qanchalik nozik holatda bo'lganini ko'rsatuvchi ancha aniqroq va, rostini aytsam, yanada tashvishli rasmni chizib beruvchi ma'lumotlarni topib chiqqan. Gap asl hujjatlar, nozik buyruqlar, noz-u ne'matlar markazidan chiqqan buyruqlar va hatto Gitler ham, Mussolinining ham Shveytsariyani yutishni shunchaki orzu qilmaganliklariga dalolat beruvchi dalillar haqida bormoqda. Ular faol ravishda rejalashtirishgan.

Shok Fakt: Qisqichsimon Operatsiya Haqiqatdan Ham Mavjud Bo'lgan

Urner tadqiqotining eng katta bombalaridan biri Shveytsariyaga qarshi rejalashtirilgan g'alati qisqichsimon operatsiyasi haqidagi kashfiyotdir. Bu tasodifan yozib olingan bir g'oya emas edi. Bu 1940-yilda Fransiya kampaniyasining hal qiluvchi, yakuniy bosqichlarida boshlangan puxta o'ylangan harbiy manevr edi. Tasavvur qiling: Fransiya qulash arafasida va xuddi u yerda chang ko'tarilayotganda, Gitler o'z e'tiborini janubi-sharqqa qaratadi. Reja? Shveytsariyani ikki tomondan siqib qo'yish. 1940-yil 24-iyunda Armiya Korpus C ga "Shveytsariyaga maxsus vazifa" tayyorgarligi haqida dahshatli buyruq berildi. Bu noaniq kod emas edi; bu bosib olishga tayyorlanish uchun to'g'ridan-to'g'ri ko'rsatma edi. Va bu shunchaki kichik kontingent emas edi; iyul oyi boshiga kelib, o'n bitta diviziyadan iborat ulkan kuch bo'lgan 12-armiya Shveytsariyaning g'arbiy chegarasi bo'ylab strategik joylashtirilgan edi. To'qqizta diviziya! Bu jiddiy harbiy kuch, azizlarim. Bu mashq emas edi; bu haqiqiy askarlar haqiqiy hujum pozitsiyalariga joylashtirilayotgan edi. Urner nemis operativ rejalarining shunchaki zerikkan shtab ofitserlari tomonidan tuzilgan xayoliy dizaynlar degan uzoq vaqtdan beri davom etib kelayotgan afsonani puxtalik bilan yorib tashlaydi. Bilasizmi, asosiy jang boshqa joyda bo'lib, generallarni band qilish kerak bo'lganda yuzaga keladigan narsalardan biri? Yo'q. Urner keltirgan dalillar shuni aniq ko'rsatadiki, bular haqiqiy bosib olish uchun aniq, jiddiy tayyorgarlik choralari edi. G'ildiraklar harakatga keldi, logistika ishlab chiqildi va siyosiy iroda mavjuddek tuyuldi.

Jang maydonidan tashqari: Iqtisodiy Urush

Ammo Shveytsariyaga bo'lgan tahdid shunchaki tanklar va askarlar bilan cheklanmagan. Urnerning tahlilining ikkinchi qismi neytral mamlakatga qarshi Germaniyaning murakkab iqtisodiy urushiga bag'ishlangan. Bu yerda ishlar yanada murakkab va, rostini aytsam, yanada insonga xos bo'lmagan tus oladi. Germaniyaning maqsadi Shveytsariyani harbiy jihatdan zabt etish emas edi; balki uning iqtisodiy hayotiy qon tomirlarini nazorat qilish, uni tashqaridan bo'g'ib qo'yish edi. Germaniya Shveytsariyaning tashqi dunyo, xususan, Ittifoqchilar bilan bo'lgan har bir munosabatini dikta qilishni istagan. O'ylab ko'ring: Shveytsariya xalqaro moliya, savdo va diplomatiya markazi edi. Tashqi iqtisodiy aloqalarini nazorat qilish orqali Germaniya katta bosim o'tkazishi, ehtimol Shveytsariyani birorta ham o'q otmasdan o'z irodasiga bo'ysundirishga majbur qilishi mumkin edi. Shveytsariyaning iqtisodiy munosabatlarini nazorat qilishga qaratilgan bu urinishlar shunchaki qisqa muddatli faollik emas edi; ular 1942-yil 11-noyabrda Fransiya Germaniya tomonidan to'liq bosib olinmaguncha tinimsiz davom etdi. Bu iqtisodiy bo'g'ish fashistlar strategiyasining asosiy qismi edi. U Shveytsariyani izolyatsiya qilish, uning ta'minot yo'llarini uzish va uning neytralligini tobora chidab bo'lmas holga keltirishga qaratilgan edi. Shveytsariya kim bilan va qanday savdo qilishi mumkinligini nazorat qilish orqali Germaniya uni ochlikdan taslim bo'lishga majbur qilishi yoki hech bo'lmaganda tashqi bosimga qarshi turish qobiliyatini jiddiy ravishda zaiflashtirishi mumkin edi. Bu Germaniya nazoratiga, agar to'g'ridan-to'g'ri nazorat bo'lmasa ham, Shveytsariyani Germaniya ta'siriga olib kelish uchun ishlab chiqilgan hisob-kitobli siyosat edi.

Nega Shveytsariya? Strategik Hisob-Kitob

Xo'sh, nega Shveytsariya? Nima uchun bu kichik, tog'li, neytral mamlakat Gitler ambitsiyalarining bunday nishoni bo'lgan? Bir nechta omillar bunga ta'sir ko'rsatgan bo'lishi mumkin. 1. Strategik Joylashuv: Shveytsariya Yevropaning markazida joylashgan bo'lib, Germaniya, Fransiya, Italiya, Avstriya va Lixtenshteyn bilan chegaradosh. Uning joylashuvi uni bufer zonasi sifatida, lekin ayni paytda strategik chorraha sifatida ham ko'rsatgan. Shveytsariyani nazorat qilish Germaniyaga askar harakati, logistika va muhim resurslarga kirish nuqtai nazaridan katta ustunlik bergan. 2. Iqtisodiy Quvvat Markazi: O'zining kichikligiga qaramay, Shveytsariya kuchli sanoat bazasi va yuqori rivojlangan moliyaviy sektori bilan boy mamlakat edi. Uning banklari sezilarli aktivlarga ega edi va uning sanoati urush harakatlari uchun qimmatli tovarlar ishlab chiqargan (yoki nazorat ostiga olinsa, qimmatli bo'lishi mumkin bo'lgan). Har doim resurslar va iqtisodiy ta'sir o'tkazish imkoniyatlarini qidirib yurgan Germaniya Shveytsariyani mukofot sifatida ko'rgan bo'lishi mumkin. 3. Fransuz Kampaniyasining Oqibatlari: Fransiyani tez va muvaffaqiyatli zabt etish 1940-yilda Germaniyani G'arbiy Yevropada hukmron pozitsiyaga olib keldi. Fransiya mag'lubiyatga uchragach, Shveytsariya geografik jihatdan izolyatsiya qilingan, Axis nazoratidagi hududlar bilan o'ralgan edi (faqat Vichy Frantsiyasi bilan kichik chegarasi bor edi, u ham Germaniya ta'sirida edi). Bu Gitlerga janubiy qanotini tozalash va ittifoqchilar faoliyati uchun har qanday potentsial tahdidni yoki boshpanani yo'q qilish uchun ajoyib imkoniyat yaratdi. 4. Simvolik Ahamiyat: Gitler uchun Shveytsariyani zabt etish ma'lum bir ramziy qiymatga ega bo'lishi mumkin edi. Bu Napoleonni muvaffaqiyatli qarshi olgan va asrlar davomida mustaqilligini saqlab qolgan mamlakat edi. Uni bo'ysundirish Uchinchi Reyxning daxlsizligini namoyish etib, yana bir yutuq bo'lardi. 5. Ittifoqchilarning Bosqinlarini Oldini Olish: Fransiya qulagandan so'ng, Germaniya Shveytsariyaning har qanday potentsial ittifoqchilarning qarshi hujumlari yoki qarshilik faoliyatlari uchun bazaga aylanishini oldini olishni istaydi. Shveytsariyani xavfsizlantirish bu potentsial yo'lni yopgan bo'lardi.

Führerning To'g'ridan-to'g'ri Ishtiroki

Urnerning topilmalarini ayniqsa jozibali qiladigan narsa Gitlerning to'g'ridan-to'g'ri ishtiroki va Mussolinining hamkorligi dalillaridir. Bu noqonuniy operatsiya emas edi. Führerning o'zi, italyan hamkasbi bilan birga, bu qisqichsimon operatsiyasini boshlagan. Bu Axis kuchlari Shveytsariyaning potentsial tahdidini yoki imkoniyatini qanchalik jiddiy qabul qilganini ko'rsatadi. Mussolinining roli ham muhimdir. Germaniya bilan ittifoqchi bo'lgan Italiyaning mintaqada o'z strategik manfaatlari bor edi. Shveytsariyani bosib olish bo'yicha nemis-italyan hamkorligi Italiyaning O'rtayer dengizi va Alp mintaqalarida o'z ta'sirini kengaytirish ambitsiyalariga mos kelgan bo'lardi. Rejaning muvofiqlashtirilgan tabiati Yevropada kuchlarni birlashtirish bo'yicha kengroq Axis strategiyasini ta'kidlaydi.

Tarixiy Hikoyatlarga Qarshi Chiqish

Urnerning ishi Shveytsariyaning hech qachon haqiqatan ham xavf ostida bo'lmaganligi haqidagi uzoq vaqtdan beri davom etib kelayotgan rivoyatiga bevosita qarshi chiqadi. O'nlab yillar davomida hikoya ko'pincha uning ajoyib mudofaa tizimi va diplomatik manevrlariga tayanib, passiv omon qolish haqida bo'lgan. Garchi bu omillar albatta rol o'ynagan bo'lsa-da, Urner tadqiqotlari Shveytsariyaning nafaqat o'z sa'y-harakatlari, balki bir qator tashqi omillar va o'zgaruvchan nemis ustuvorliklari tomonidan qutqarilganligini ko'rsatadi. Bu tashqi omillar nima edi? Tog'li mamlakatni bosib olish va egallashning qiyinligi, shuningdek, talab qilinadigan resurslar, ehtimol rol o'ynagan. Bundan tashqari, boshqa frontlardagi (Buyuk Britaniya jangi va keyinchalik Sovet Ittifoqiga bostirib kirish kabi) davom etayotgan urush harakatlari nemis diqqatini va resurslarini Shveytsariyaga to'liq bosib kirishdan chalg'itgan bo'lishi mumkin. Vaqt hal qiluvchi edi; rejalar tuzilgan edi, lekin ehtimol urushning boshqa talablari ularning ijrosiga to'sqinlik qilgan.