Саммари үзіндісі
Fun Home: Әке құпиясы, қызының шындығы
Сәлеметсіздер ме, достар! Бүгін біз Алисон Бехделдің «Fun Home» атты ерекше туындысына терең сүңгуге дайын болыңыздар. Бұл жай ғана кітап емес, бұл – шаң басқан фотоальбомды ашқандай, бірақ онда суреттерден гөрі, шынайы, жүрекке жылы тиетін әңгімелер, күрделі суреттер және мол эмоционалдық ашықтар бар. Бұл графикалық мемуар көптен бері қызу талқыланып жүрген туынды, және оның себебі де жоқ емес. Бұл – өсу, өзіңді табу және отбасының күрделі, кейде тіпті тіл жетпес ерекше динамикаларымен күресу туралы әңгіме. «Fun Home»-ның өзегінде – Алисонның өз тарихы жатыр. Ол өзінің балалық шағы мен жасөспірім кезін, әйел болып қалыптасуын және ең бастысы, лесбиянка болып ашылуын баяндайды. Бірақ осының бәрінің арасына оның әкесі Брюспен арадағы қарым-қатынасы кіріп отырады. Бұл, сіздерді елестеткендей, қарапайым әке-бала қарым-қатынасы болмаған. Ол өте жабық, күрделі мінезді және құпияларға толы өмір сүрген, бұл, әрине, Алисон мен бүкіл отбасына үлкен әсерін тигізген. Бехдел – шебер әңгімеші, және ол осы күрделі тарихты өмірге әкелу үшін өз өнерін пайдаланады. Бұл тізбекті хронологиялық әңгіме емес; бұл естеліктердің мозаикасы, әдеби сілтемелер мен жеке ойлардың жиынтығы. Ол үнемі артқа оралып, әкесінің өмірінің жұмбағын құрастыруға тырысады, сол арқылы өзінің кім екенін түсінгісі келеді.
Кіріспе: Өмірдің қабаттары
Ескі, сықырлаған үйде өскеніңізді елестетіп көріңіз, онда әкеңіз Брюс үйді жөндеуге, тіпті өмірін қалпына келтіруге немесе оның қабырғаларына бірдеңе жасыруға тырысқандай, тынымсыз жұмыс істейді. Бұл үй, «Fun Home» (бұл шын мәнінде Брюс басқарған жерлеу үйінің атауы болған) – орталық символизмге айналады. Бұл өмір мен өлімнің, сыртқы көрініс пен жасырын шындықтың орны. Алисонның балалық шағы осы үнемі болатын шиеленіспен сипатталады. Әкесі – әдебиет мұғалімі, өнер мен тарихты сүйетін адам, бірақ сонымен бірге өз жыныстық бағдарын жасыруға мәжбүр болған, сол кезде гей болу өте қауіпті және тыйым салынған нәрсе болған. Ал Алисон – ақылды бала, кітапқұмар және жас суретші. Ол өзінің жыныстық бағдарымен де күресіп жүрген. Мемуар оның және әкесінің жолдарының ұқсастығы мен айырмашылықтарын көркем бейнелейді. Ол лесбиянка екенін мойындау процесінде, әкесінің де гей екенін, екі өмір сүргенін білу оны одан да қатты әсер етеді. Бұл оның әкесі туралы білгенімнің бәрін қайта қарауға мәжбүр етеді, және бұл арқылы өзін де түсінуге итермелейді. Кітапта осылайша жаңа түсініктерге жетелейтін, кішкентай бір бөлшек немесе кездейсоқ кездесу арқылы ашылатын ойларға толы. Алисонның әкесінің гей болуы мүмкін екенін алғаш рет түсінген сәтін еске алыңыз. Бұл драмалық сәт емес, бірақ баяу, ақырын ашылатын түсінік, тыңдалған әңгімелерден, оның таңғаларлық мінез-құлқынан және оның әлем туралы өсіп келе жатқан түсінігінен құралған.
Әке-шеше мен қыз арасындағы қарым-қатынасты талдау
«Fun Home»-ның эмоционалдық өзегі осында жатыр. Брюс Бехдел – оңай кейіпкер емес. Ол ақылды, ерекше және талапшыл. Ол балаларына жоғары талаптар қояды, оларды интеллектуалды және көркемдік ізденістерге итермелейді. Бірақ ол эмоционалды түрде қолжетімсіз, ашуға тез беріледі және өте құпия. Алисон өмірінің көп бөлігін онымен байланыс орнатуға, оның көңіл-күйін, үнсіздігін және жасырын әлемін түсінуге жұмсайды. Оның еркектермен болған қарым-қатынастарын және ақырында оның гомосексуал екенін білуі – шешуші сәт. Бұл тек әкесінің жыныстық бағдары туралы емес; бұл оның айтқан өтіріктері, жасырған өмірі және бұл отбасына тигізген әсері туралы. Бұл Алисонды әкесі туралы білгендерін, және өзін де, қайта бағалауға мәжбүр ететін ашылу. Кітапта осылайша жаңа түсініктерге жетелейтін, кішкентай бір бөлшек немесе кездейсоқ кездесу арқылы ашылатын ойларға толы.
Ашылу: Параллельді жол
Алисонның өзінің ашылу тарихы – мемуардың маңызды бөлігі. Ол әйелдерге деген тартылысын, алғашқы қарым-қатынастарын және ақырында өзінің тұлғасын жариялауды түсіну мен толқуды бастан кешеді. Бұл жол әкесінің жасырын өмірін түсінуімен тығыз байланысты. Ол өзіне анағұрлым ашық дәуірде өмір сүрсе де, әлі де қоғамның кінәсі мен жеке алаңдаушылықтарына тап болады. Оның ашылуы – өзінің шындығын талап ету актісі, бұл әкесінің өмір бойы жасыруға тырысқанынан мүлдем өзгеше. Ол осыны өңдеу үшін әдебиет пен өнерді пайдаланады. Ол үнемі кітаптарға, пьесаларға және суреттерге сілтеме жасайды, өзінің өмірін басқалардың әңгімелерімен салыстырады. Бұл интеллектуалды қатысу – оның тәжірибесін түсіну, үлкен мәдени және тарихи контекстте өзінің орнын табу жолы. Бұл біздің ішкі өмірімізді түсіну үшін сыртқы баяндарды қалай пайдаланатынымыздың куәсі.
Естелік пен баяндаудың күші
«Fun Home» – естеліктердің қалай жұмыс істейтіні туралы шеберлік сабағы. Бұл – мінсіз жазба емес; бұл сұйық, іріктелген және көбінесе біздің қазіргі түсінігімізбен боялған. Бехдел мұны жақсы түсінеді. Ол өзінің естеліктерін нақты фактілер ретінде емес, интерпретациялар ретінде, өзіне және оқырманға айтып отырған әңгімелер ретінде ұсынады. Ол әдеби құралдар мен сілтемелерді кеңінен қолданады, бұл мағынаның қабаттарын қосады және оның естеліктерінің субъективті табиғатын мойындайды. Ол үнемі әкесінің әртүрлі нұсқаларын үйлестіруге тырысады: қатал тәртіпші, ынталы эстетик, жасырын гомосексуал, алыс жұбайы мен әкесі. Мемуар тарихи реконструкция актісіне айналады, фрагменттелген дәлелдерден толық сурет құрастыру әрекеті. Бұл процесс – отбасы тарихын түсінуге тырысқан, туыстарынан, ескі хаттардан және өңгесі кеткен фотосуреттерден әңгімелерді жинақтаған кез келген адамға таныс.
Құпиялар мен өтіріктердің табиғаты
Бұл өте МАҢЫЗДЫ. Брюстің өмірі құпияларға негізделген. Оның гомосексуалдығы, оның қарым-қатынастары, тіпті оның өз сезімдері – бәрі жасырылған. Бұл отбасы үшін тұншықтырғыш атмосфераны тудырады. Алисонның жолы, ішінара, осы құпияларға, әкесінің де, өзінің де құпияларына жарық түсіру туралы. Мемуар құпиялар тек оларды сақтайтын адамға ғана әсер етпейтінін көрсетеді; олар айналасындағы қарым-қатынастарды улайды. Брюстің кім екендігі туралы шынайы болу мүмкін еместігі, оның отбасына шынайы түрде қатыса алмағанын білдіреді. Оның өлімі, өзі де белгісіздікке оранған (бұл апат па немесе суицид пе?), оның жасырын өмірінің қалған жұмбағы мен жойқын күшін одан әрі көрсетеді.
