Summio

Кітап

Кәсіпкерлік психологиясы

Бұл кітап кәсіпкерліктің қызықты психологиялық негіздерін зерттеп, жаңа бастамалардың белгісіз әлемінде кейбір адамдардың неліктен табысқа жететінін ашады.

17 мин оқу

Қолжетімді тілдер

Саммари үзіндісі

Кәсіпкерлік психологиясы: Кәсіпкерлік санаға терең шолу

Сәлеметсіз бе! Кәсіпкерлерді не қозғайтыны, олардың ойында не болып жатқаны, қандай wild идеяларды іске асыратыны туралы ойланып көрдіңіз бе? Міне, J. Robert Baum, Michael Frese және Robert A. Baron авторларының «Кәсіпкерлік психологиясы» кітабы – бұл кәсіпкерлік санаға арналған «артқы бөлмеге» кіру мүмкіндігі сияқты. Бұл тек бизнес-жоспарлар мен нарықтық зерттеулер туралы ғана емес; бұл – кәсіпорынның артында тұрған адам туралы. Бұл адамдарды не қозғайтынын, олардың жетекші күштерін және нөлден бастап бір нәрсені құрудың қиын-қиындығын қалай жеңетінін талдап көрейік. Мұны былай елестетіп көріңіз: бизнес бастау – бұл психологиялық ойын. Бұл белгісіздікпен күресу, өз эмоцияларыңызды басқару, өзіңізді (және басқаларды!) жігерлендіру және үнемі толық емес ақпаратпен шешім қабылдау туралы. Бұл кітап осының бәріне терең бойлап, табысты кәсіпкерлерді тек армандаушылардан ажырататын қасиеттерді, ойлау үлгілерін және мінез-құлықтарды зерттейді. Егер сіз болашақ кәсіпкер болсаңыз, бизнесіңізді қазір басқарып отырсаңыз немесе жоғары тәуекелді жағдайлардағы адам мінез-құлқына қызықсаңыз, бұл өте пайдалы оқу.

Негізгі идея: Бәрі ойлау жүйесі мен мінез-құлық туралы

Бұл кітаптың басты аргументі – кәсіпкерлік тек керемет идея немесе тамаша бизнес-жоспар туралы емес. Олар маңызды болғанымен, нағыз айырмашылықты көбінесе кәсіпкердің өзі жасайды. Бұл оның тұлғасы, когнитивтік қабілеттері (қалай ойлайтыны), мотивациясы және әрекеттері туралы. Авторлар бұл психологиялық элементтерді түсіну тек бизнес бастау үшін ғана емес, оны тұрақты және табысты ету үшін де маңызды екенін ерекше атап көрсетеді. Олар кәсіпкерлерді бір, біркелкі топ ретінде емес, белгісіздік пен тәуекелге толы ортада өркендей алатын әртүрлі психологиялық сипаттағы жеке тұлғалар ретінде қарайды. Бұл – олардың кім екендігі, әлемді қалай қабылдайтыны және оның ішінде қалай әрекет ететіні арасындағы өзара әрекеттесуді түсіну туралы. Бұл тек ғылыми материал емес; бұл стартап ашу немесе үлкен ұйым ішінде жаңашылдық енгізу кезінде кәсіпкерлік рухты көбірек танытқысы келетін кез келген адамға көмектесетін түсініктерге толы.

Психологиялық тұрғыдан бұл кәсіпкерлер кімдер?

Сонда бұл негізгі психологиялық ингредиенттер қандай? Жетістікке деген қажеттілік (Need for Achievement): Бұл классикалық. Кәсіпкерлерде көбінесе озық болуға, күрделі тапсырмаларды орындауға және мақсаттарға жетуге деген күшті ұмтылыс болады. Бұл тек ақша туралы емес; бұл бір нәрсені құру және қиындықтарға қарсы тұрып жеңіске жетудің қанағаттануы туралы. Бақылаудың орны (Locus of Control): Көптеген кәсіпкерлер ішкі бақылау орнына ие болады. Бұл дегеніміз, олар өз тағдырларына өздері иелік ететініне және өз әрекеттерінің нәтижелерді анықтайтынына сенеді, сыртқы күштерге (бақ немесе тағдыр) сенуден гөрі. Тәуекелге бару қабілеті (Risk-Taking Propensity): Бұл нюансты мәселе. Кәсіпкерлер сөзсіз тәуекелді ұнататын құмар ойыншылар емес. Олар көбінесе есептелген тәуекелді қабылдайтындар. Олар тәуекелге баруға дайын, бірақ оларды мұқият бағалап, ақпарат іздеп, ықтимал жағымсыз салдарын азайтуға тырысады. Белгісіздікке төзімділік (Tolerance for Ambiguity): Бизнес бастау – бұл күрделі процесс. Белгісіздік көп, және істер ешқашан жоспар бойынша дәл орындалмайды. Осы белгісіздік жағдайында, одан парақаттанбай, жайлы жұмыс істей алатын кәсіпкерлердің табысқа жету ықтималдығы жоғары. Өзіне деген сенімділік (Self-Efficacy): Бұл өте маңызды. Бұл – алдағы жағдайларды басқару үшін қажетті әрекеттерді ұйымдастыру және орындау қабілетіне деген сенім. Қарапайым тілмен айтқанда, сіз мұны істей алатыныңызға сенетін бе? Жоғары өзіне деген сенімділік, істер қиындағанда алға ұмтылу үшін өте маңызды. Белсенділік (Proactiveness): Кәсіпкерлер – әрекет етушілер. Олар тек нәрселердің болуын күтпейді; олар белсенді түрде мүмкіндіктерді іздейді, мәселелерді анықтайды және істерді жүзеге асыру үшін бастама көтереді. Олар өзгерістің агенттері. Шығармашылық және жаңашылдық (Creativity and Innovation): Әрбір кәсіпкер жаңалық ашушы болмағанымен, жаңа мүмкіндіктерді анықтау немесе бұрынғы мәселелерге жаңа шешімдер табу үшін белгілі бір деңгейде шығармашылық қажет.

Когнитивтік жағы: Кәсіпкерлер қалай ойлайды?

Тұлғалық қасиеттерден тыс, кітап когнитивтік процестерді – кәсіпкерлердің ойлау жолдарын да зерттейді. Бұл өте қызықты, себебі бұл тек не ойлайтыны емес, қалай ойлайтыны маңызды екенін көрсетеді. Мүмкіндіктерді тану (Opportunity Recognition): Бұл негізгі когнитивтік дағды. Табысты кәсіпкерлер көбінесе басқалар байқамайтын мүмкіндіктерді көре біледі. Бұл сиқыр емес; бұл көбінесе қоршаған ортаны белсенді сканерлеу, өзара байланыссыз болып көрінетін ақпараттарды біріктіру және әлеуетті кәсіпорындарды анықтауға көмектесетін белгілі бір схема (менталдық құрылым) болу нәтижесі. Белгісіздік жағдайында шешім қабылдау (Decision Making Under Uncertainty): Кәсіпкерлер үнемі толық емес немесе белгісіз ақпаратпен жағдайларға тап болады. Олардың шешім қабылдау процестері көбінесе эвристикалармен (менталдық қысқа жолдар) және мінсіз ақпаратты күткенше, шешім қабылдап, содан кейін кері байланысқа негізделіп бейімделуге дайындықпен сипатталады. Мәселелерді шешу (Problem-Solving): Қиындықтар туындағанда, кәсіпкерлер оларға мәселелерді шешу бағытындағы ойлаумен қарайды. Олар күрделі мәселелерді бөледі, шешімдерді ойластырады және кедергілерді еңсеру жолдарын табуда табанды. Когнитивтік бұрмалаушылықтар (Cognitive Biases): Кәсіпкерлер, басқа адамдар сияқты, когнитивтік бұрмалаушылықтарға бейім екенін атап өту маңызды. Дегенмен, табысты кәсіпкерлер жағымсыз бұрмалаушылықтардың (мысалы, кейбір жағдайларда шамадан тыс сенімділік) әсерін тануда және азайтуда жақсы болуы мүмкін немесе тіпті жағымдыларын (мысалы, оптимизм) пайдалана алады.

Мінез-құлықтық аспект: Кәсіпкерлер не істейді?

Психология тек ішкі күйлер туралы емес; ол көрінетін әрекеттер туралы да. Кітап кәсіпкерлік табыстың нақты мінез-құлықтардың нәтижесі екенін атап көрсетеді: Әрекет ету (Taking Action): Бұл белсенділікке байланысты. Кәсіпкерлер әрекет ету, тәжірибе жасау және бастамаларды іске қосу тенденциясымен сипатталады. Олар талдау параличіне түсу ықтималдығы аз. Төзімділік және табандылық (Persistence and Grit): Бизнес құру – бұл марафон, спринт емес. Кәсіпкерлер сәтсіздіктер, қателер мен кедергілер алдында таңғаларлықтай төзімділік көрсетеді. Бұл «табандылық» ұзақ мерзімді әлеуеттің негізгі мінез-құлық индикаторы болып табылады. Желілік байланыс және әлеуметтік капитал (Networking and Social Capital): Кәсіпкерлер белсенді түрде желілерді құрады және пайдаланады. Олар ақпарат, ресурстар, қолдау және мүмкіндіктерді алу үшін қарым-қатынастардың құндылығын түсінеді. Бұл тек жағымпаздану емес; бұл нақты байланыстарды құру. Тәжірибеден үйрену (Learning from Experience): Табысты кәсіпкерлер – үздіксіз оқушылар. Олар өз жетістіктері мен сәтсіздіктерін ой елегінен өткізіп, сабақтар шығарып, өз стратегияларын сәйкесінше бейімдейді. Олар кері байланысты, тіпті жағымсыз кері байланысты да, құнды дерек ретінде қарайды. Ресурстылық (Resourcefulness): Кәсіпкерлер көбінесе шектеулі ресурстармен жұмыс істейді. Негізгі мінез-құлық – олардың ресурстылық қабілеті – мақсаттарына жету үшін ресурстарды (қаржылық, адамдық, ақпараттық) алудың және пайдаланудың шығармашылық жолдарын табу.

Кітапта зерттелген негізгі тақырыптар

Baum, Frese және Baron тек қасиеттерді тізімдеп бермейді; олар оларды кәсіпкерлік саяхатын кешенді түсінуге біріктіреді. Міне, олар зерттейтін негізгі тақырыптар: