Summio

Кітап

Бәлкім, біреумен сөйлесу керек шығар

Терапевт өзінің терапиядан өткен жолымен және махаббат, жоғалту және өзін-өзі тану сияқты адамзатқа тән ортақ тәжірибелерімен бөліседі.

15 мин оқу

Қолжетімді тілдер

Саммари үзіндісі

«Өзіңмен сөйлесуге уақыт келді ме?» Кітабына терең шолу

Сәлеметсіз бе, достар! Бүгін біз Лори Готтлибтің «Өзіңмен сөйлесуге уақыт келді ме?» атты тамаша кітабына үңілеміз. Бұл кітап – шынымен де, парағын аяқтағаннан кейін де ойыңызда қалатын туындылардың бірі. Ол жай ғана мемуар емес, адам жанының тылсым сырларына, бізді не қозғайтынына, не шатастыратынына және ең бастысы, қалай жақсаратынымызға «сахна артындағы» көз жүгірту сияқты. Бұл кітапты оқу – өзіңізбен және басқалармен қарым-қатынасыңызды тереңірек түсінуге бастар жол. Лори Готтлибтің өзі психотерапевт болғандықтан, ол өзінің жеке өмірі туралы әңгімелей отырып, өз терапиясында отырғаны туралы батыл әрі керемет нәрсе жасайды. Осылайша, біз оны клиенттерінің күрделі өмірлерін реттеуге көмектесетін маман ретінде де, өзінің мәселелерімен күресіп жүрген пациент ретінде де көреміз. Бұл шынайылықтың қос дозасы, және бұл кітапты соншалықты күшті ететін нәрсе де осы. Ол әдеттегідей, «бәрін білетін гуру» терапевт бейнесін бұзып, терапевттердің де біз сияқты алаңдаушылықтары, жүрек қағынулары мен экзистенциалды дағдарыстары бар адамдар екенін көрсетеді.

Кітаптың негізгі идеясы: Бәріміз де білуге тырысамыз

Бұл кітаптың өзегі – адамзаттың ортақ тәжірибесі. Бәріміз махаббатты қалаймыз, бәріміз байланыс орнатуда қиналамыз, бәріміз сотталудан қорқамыз және бәріміз де адасқандай сезінетін сәттерді бастан кешеміз. Лори бізге осы адамдық қиындықтардың әртүрлі көріністерін білдіретін кейіпкерлер – оның клиенттері – тобын таныстырады. Мысалы, сүйкімді, бірақ міндеттемелерден қашатын телепродюсер Джон; күрделі айырылысудан кейін жалғыздықтан қиналатын Сара; орта жастағы дағдарыспен және өмірдің мәнін іздеумен күресіп жүрген Роберт; өміріне қауіп төндіретін ауруға шалдыққан жас қыз Джули. Олардың және өзінің оқиғалары арқылы Лори 21-ші ғасырда адам болудың не екенін көрсететін кілем тоқиды. Бірақ ең қызығы – бұл тек мәселелер туралы емес. Бұл – жазылу және өсу процесі туралы. Лори мәселелерді жай ғана ұсынбайды; ол терапиялық әдістерге, жетістіктерге, кері кетулерге және өмірімізді өзгертуге кететін орасан зор еңбекке терең бойлайды. Және мұның бәрін ол әзіл, даналық пен терең жанашырлықтың тамаша үйлесімімен жасайды. Сіз күлесіз, жылайсыз және өзіңізді «Құдай-ау, бұл мен ғой!» деп ойлап, басыңызды изеп отырғаныңызды байқайсыз.

Бұл кітап неге керемет?

«Өзіңмен сөйлесуге уақыт келді ме?» кітабын ерекше ететін нәрсе – оның қос көзқарасы. Біз терапияны сырттан – терапевттің креслосынан – және іштен – пациенттің диванынан көреміз. Бұл бізге терапиялық қарым-қатынасты, терапевт пен клиент арасындағы динамиканы және шынайы тыңдалу мен түсінілудің трансформациялық күшін бұрын-соңды болмағандай түсінуге мүмкіндік береді. Лоридің жазу мәнері өте түсінікті. Ол күрделі психологиялық ұғымдарды оңай сіңетін, жақын қабылданатын ойларға бөледі. Ол метафоралар мен аналогияларды қолданады, олар шынымен де жүрекке жетеді, абстрактіні нақты етеді. Мысалы, ол біздің көбінесе «әңгімемізге» – өміріміз, қарым-қатынастарымыз және тұлғамыз туралы өзімізге айтатын әңгімеге – қалай жабысып қалатынымызды айтады. Бұл әңгіме шектеулі немесе ауыр болған кезде, терапия оны қайта жазуға немесе кем дегенде жаңа тараулар қосуға көмектеседі. Ең күшті тақырыптардың бірі – біз қиындықтарымызда жалғыз емеспіз деген идея. Жеке тәжірибеміз бірегей болғанымен, негізгі эмоциялар мен қиындықтар жиі ортақ болады. Өзімізді басқалардың әңгімелерінде көргенде, бұл өте растаушы болып, қиын кезеңдермен бірге жүретін ұят пен оқшаулануды азайтады. Лори жанашырлықтың шынымен де суперкүш екенін шебер көрсетеді – бұл бізге басқалармен және өзімізбен шынайы байланыс орнатуға мүмкіндік береді.

Негізгі тақырыптарды талдау

Лори зерттейтін кейбір үлкен идеяларды қарастырайық: 1. Байланысқа деген ортақ қажеттілік: Көптеген адам проблемаларының түп-тамыры байланыстың жоқтығынан – өзімізбен, басқалармен немесе екеуімен де. Бұл интимдік қарым-қатынастан қорқу, қарым-қатынастарды бұзу үлгісі немесе терең жалғыздық сезімі болсын, көріну және қабылдану тілегі – адамның негізгі қажеттілігі. Лори терапияның бізге өзімізге және басқаларға көпірлер салуға, дені сау және қанағаттанарлық байланыстарды дамытуға қалай көмектесетінін көрсетеді. 2. Әлсіздіктің күші: Бұл қайта-қайта айтылатын мотив. Біз көбінесе қабырғалар тұрғызып, мінсіз келбет көрсетіп немесе қиын эмоциялардан аулақ жүріп, өзімізді қорғауға тырысамыз. Бірақ Лори шынайы күштің әлсіздікте жатқанын айтады. Бұл бізде бәрінің жауабы жоқ екенін мойындау, қорқыныштарымызды бөлісу және өзімізге мінсіз болуға рұқсат беру. Міне, осы жерде шынайы байланыс орнайды. Біз әлсіз болған кезде, басқаларға да әлсіз болуға рұқсат береміз, ортақ түсіністік пен қабылдау кеңістігін жасаймыз. 3. Өзімізге айтатын әңгімелеріміз (Біздің наративтеріміз): Біз өмірімізді түсіндіру үшін әңгімелер құрамыз. Бұл әңгімелер біздің тұлғамызды, сенімдерімізді және мінез-құлқымызды қалыптастырады. Кейде бұл әңгімелер шектеулі болады – олар бізді ескі үлгілерге байлап, жаңа мүмкіндіктерді көруге кедергі келтіреді және теріс өзіндік қабылдауды күшейтеді. Терапия көбінесе осы наративтерді зерттеу, олардың шығу тегін түсіну және біз болғымыз келетін тұлғамызға сәйкес келетін, күштірек нұсқаларын қайта жазуды үйрену болып табылады. 4. Махаббат пен қарым-қатынастың күрделілігі: Романтикалық махаббаттан отбасылық байланыстарға дейін, қарым-қатынастар адам өмірінің орталық бөлігі болып табылады және жиі үлкен қуаныш пен үлкен ауырсынудың көзі болады. Лори махаббаттың әртүрлі қырларын – алғашқы кезеңнің мастығын, ұзақ мерзімді міндеттеменің қиындықтарын, жоғалтудың қайғысын және қиын отбасылық динамиканы реттеудің күрделілігін зерттейді. Ол салауатты қарым-қатынастар күш-жігерді, коммуникацияны және жанжалдарды шешуге деген ерікті талап ететінін атап көрсетеді. 5. Өзгеріс және жазылу процесі: Өзгеріс сызықты емес. Ол шашыраңқы, қиын және көбінесе екі қадам алға, бір қадам артқа дегенді білдіреді. Лори терапия процесін түсініксіздіктен арылтады, бұл жылдам шешімдер туралы емес, тұрақты күш-жігер, өзіңе деген жанашырлық және ыңғайсыз шындықтармен бетпе-бет келу батылдығы туралы екенін көрсетеді. Ол өзінді танудың өзгерудің негізі екенін атап көрсетеді. Мойындамағанды өзгерте алмайсың. 6. Терапевт – адам ретінде: Өзінің терапия саяхатын бөлісу арқылы Лори терапевттерге қатысты жұмбақты бұзады. Ол оларды қатесіз жандар емес, өз өмірлерін сүріп жүрген, өз қиындықтарымен бетпе-бет келіп, өз қолдауын іздейтін тұлғалар ретінде көрсетеді. Терапевттің адам ретінде көрсетілуі теңдік сезімін тудырады және оқырмандарды терапияны серіктестік процесс ретінде қарауға шақырады. 7. Өліммен бетпе-бет келу және мән-мағына іздеу: Оның клиенттерінің кейбірі, мысалы Джули, өміріне

Негізгі кейіпкерлер және олардың саяхаттары

Лори көмектесетін кейбір адамдар туралы сәл нақтырақ айтып берейік. Бұл жай ғана жағдайлар емес; бұл – терең резонанс тудыратын нақты адамдардың нақты қиындықтары. Джон: Барлығы бар сияқты көрінетін табысты телепродюсер – тамаша мансап, жақсы келбет және әйелдердің шексіз саны. Бірақ сүйкімділіктің астында интимдік қарым-қатынастан және міндеттемелерден терең қорқыныш жатыр. Ол «тамаша кетудің» шебері, қарым-қатынас тым ұзаққа созылмай тұрып, одан шығуға әрқашан себеп табады. Оның саяхаты – неге ол шынымен де танылудан және сүйілуден сонша қорқатынын түсіну және әлсіздіктің әлсіздік емес, тереңірек нәрсеге апаратын жол екенін білу. Сара: Қатты айырылысудан кейін терапияға келеді. Ол адасқан, қираған және мүлдем жалғыз сезінеді, енді ешқашан махаббат таппайтынына сенеді. Оның оқиғасы – қайғы, өзіндік құндылық және үлкен жоғалтудан кейін тұлғаны қайта құру күресі туралы қуатты зерттеу. Лори Сараға оның құндылығының оның қарым-қатынас мәртебесіне байланысты емес екенін және оның осы қиын кезеңді еңсеріп, толық күйінде шығуға күші бар екенін көруге көмектеседі. Роберт: Елу жастағы ер адам, мансабында табысты, бірақ терең бос сезімін және мән-мағынаның жоқтығын сезінеді. Ол орта жастағы қанағаттанбаушылықпен күресіп, өмірлік таңдауларын сұраққа алып, маңызды бір нәрсені жіберіп алғандай сезінеді. Оның терапиясы – оның ішкі әлемін зерттеу, өкініштерін мойындау және жаңа мақсат пен қанағаттануды табу туралы. Бұл мән-мағына іздеуге және өзгерістер жасауға ешқашан кеш емес екенін көрсетеді. Джули: Бұл, мүмкін, ең әсерлі әңгімелердің бірі. Джулиге қауіпті ауру диагнозы қойылады, бұл оны өзінің өлімімен бетпе-бет келуге мәжбүр етеді. Оның саяхаты – диагнозын қабылдау, өлім алдында толық өмір сүру жолдарын табу және мұндай терең сынақпен байланысты қорқыныш пен белгісіздікпен күресу туралы. Бұл адамның төзімділігі мен ең қиын жағдайларда мән-мағына іздеудің ашық көрінісі. Ал Лоридің өзі бар. Оның жеке дағдарысы – ұзақ мерзімді серіктесімен айырылысуы – оны өзінің терапевтіне қайта оралуға мәжбүр етеді. Бұл параллель саяхат өте пайдалы. Біз оның өзі клиенттеріне үйрететін принциптерді өзінің өміріне қолданып жүргенін көреміз. Оның терапиядағы тәжірибесі клиенттерінің қиындықтарына ұқсас, бәріміздің үнемі оқып, дамып отыратын жолда екеніміз туралы идеяны нығайтады.

Практикалық сабақтар: Не үйреніп, қолдана аламыз?

Жақсы, қызықты әңгімелер мен психологиялық түсініктерден басқа, бұл ақпаратты нақты қалай пайдалана аламыз? Бұл сабақтарды өз өмірімізге қалай қолданамыз? 1. Өз үлгілеріңізді таныңыз: Өміріңіздегі, әсіресе қарым-қатынастарыңыздағы және қиындықтарға реакцияңыздағы қайталанатын тақырыптарға назар аударыңыз. Сіз әрқашан жанжалдан аулақ жүресіз бе? Істер жақсы болғанда өзіңізді бұзасыз ба? Тану – бірінші қадам. Күнделік жүргізу, саналылық немесе жай ғана тыныш ойлану бұл үлгілерді анықтауға көмектеседі. 2. Әлсіздікті қабылдаңыз (Шынымен!): Бұл қиын, бірақ өте маңызды. Кішкентайдан бастаңыз. Сенімді досыңызбен шынайы сезіміңізді бөлісіңіз. Білмейтініңізді мойындаңыз. Өзіңізге мінсіз болуға рұқсат беріңіз. Қаншалықты көп әлсіздікті қолдансаңыз, соншалықты аз қорқынышты болады және байланыстарыңыз соғұрлым тереңдей түседі. 3. Өз әңгімелеріңізді сұраққа алыңыз: Өзіңіз туралы, не істей алатыныңыз туралы және әлемнің қалай жұмыс істейтіні туралы қандай әңгімелер айтасыз? Бұл әңгімелер сізге қызмет ете ме? Шектеулі сенімдерді анықтап, оларды белсенді түрде сұраққа алуға тырысыңыз. Өзіңізден сұраңыз: «Бұл әңгіме шынымен де рас па? Бұған басқаша қалай қарауға болады?» 4. Байланысты басымдыққа қойыңыз: Маңызды адамдарға уақыт бөліңіз. Олармен бірге болғанда қатысыңыз. Тіпті қиын болса да, ашық және шынайы сөйлесіңіз. Қорқыныш немесе бос уақыттың жоқтығы сізді оқшауламасын. Байланысқа шығыңыз, басқаларға қолдау көрсетіңіз және олардың сізге қолдау көрсетуіне мүмкіндік беріңіз. 5. Қолдау қажет болғанда іздеңіз: Көмек сұраудың еш ұятты жері жоқ, ол достардан, отбасынан немесе маманнан болсын. Терапия – бұл дағдарысты басқару ғана емес, өсу мен өзіңді түсіну құралы. Егер сіз қиналсаңыз, біреумен сөйлесуді ойластырыңыз. Бұл сіз қабылдаған ең жақсы шешім болуы мүмкін. 6. Өзіңізге жанашырлықпен қараңыз: Өзіңізге мейірімді болыңыз. Сіз қолыңызда бармен қолыңыздан келгенді жасайсыз. Қателескенде немесе кері кеткенде, өзіңізге досқа беретіндей түсіністік пен жанашырлықпен қараңыз. 7. Мақсатты өмір сүріңіз: Лоридің кітабы, әсіресе Джулидің оқиғасы арқылы, бізге өмірдің қымбаттылығы мен шектілігін еске салады. Сіз өз құндылықтарыңызға сәйкес өмір сүріп жатырсыз ба? Сіз үшін шынымен маңызды нәрселерді іздеп жүрсіз бе? Бұл сананы өз уақытыңыз бен энергияңызды қалай жұмсайтыныңыз туралы саналы шешімдер қабылдау үшін қолданыңыз.