Summio

Кітап

Жыныстық рөлдерді жою

Джудит Батлердің «Гендерді бұзу» еңбегі гендер туралы бекінген түсініктерімізге төтеп беріп, нормалардың қалай құрылатынын және оларды бұзуға болатынын зерттейді.

22 мин оқу

Қолжетімді тілдер

Саммари үзіндісі

Джудит Батлердің "ЖЕНСКОСТЬТЫ ҚАЙТА ҚАРАУ": Гендерлік нормаларды бұзуға терең шолу

Сәлеметсіз бе! Джудит Батлердің "ЖЕНСКОСТЬТЫ ҚАЙТА ҚАРАУ" кітабына үңілуді қалайсыз ба? Тамаша таңдау! Бұл еңбек шынымен де ойға қонымды, әлемді, әсіресе гендер, тұлға және біз 'қалыпты' деп санайтын нәрселер туралы көзқарасыңызды өзгерте алатын идеяларға толы. Батлер – аса көрнекті ойшыл, және бұл кітап өзімізді және қоғамды түсінуімізге қосқан елеулі үлестерінің бірі болып табылады.

Кітап не туралы?

Негізінен, Батлер гендерді бекітілген, табиғи нәрсе деген идеяға қарсы шығады. Сіз білетін 'еркек болып туылсаң, еркек болып өсесің, еркекше іс-әрекет жасайсың' немесе 'әйел болып туылсаң, әйел болып өсесің, әйелше іс-әрекет жасайсың' деген әңгімелерді еске алыңыз. Батлер: "Бір сәт тоқтаңыз! Бұл одан әлдеқайда күрделі, және біз табиғи деп ойлайтын нәрсенің көпшілігі шын мәнінде қоғаммен салынған" дейді. Ол гендер туралы түсінігімізді әлеуметтік нормалар, заңдар және тіпті өз болжамдарымыз қатты әсер ететінін айтады. Бұл нормалар гендерге қатысты 'түсінікті' немесе 'оқылатын' нәрсені анықтайды. Егер сіз осы санаттарға сәйкес келмесеңіз – мысалы, егер сіз транс адам болсаңыз немесе дәстүрлі гендерлік рөлдерге сай келмейтін болсаңыз – қоғам сізді түсінуге қиналады, кейде тіпті 'түсініксіз' деп тануға дейін барады. Батлер гендерлік нормалардың қалай жасалатынын, сақталатынын және ең бастысы, оларға қалай қарсы шығып, 'бұзылуы' мүмкін екенін зерттеу үшін осы 'гендерлік түсініктілік' идеясын қолданады. Бұл гендерді жою туралы емес, керісінше, бізге жиі ұсынылатын қатты бинарлықтан тыс гендердің қалай көрінетіні және түсінілетіні туралы мүмкіндіктерді ашу туралы.

Бұл неге маңызды?

Бұл мәселелер маңызды, өйткені гендерлік нормалар бәріне әсер етеді. Олар біздің қарым-қатынастарымызды, институттарымызды, заңдарымызды және тіпті өзіміз туралы ойлауымызды қалыптастырады. Гендердің тарылған анықтамаларына жабыссақ, өзімізді шектейміз және басқалар үшін кедергілер жасаймыз. Батлердің жұмысы – осы шектеулерді сұраққа алуға және гендердің неғұрлым икемді, неғұрлым әртүрлі және аз қапалақ киім болатын әлемді елестетуге шақыру.

Кітапты бөлімдер бойынша талдау (Шартты түрде)

Батлердің кітаптары әдеттегідей өзін-өзі дамыту жөніндегі нұсқаулық сияқты құрылмаған, бірақ біз негізгі ойларды бөліп ала аламыз. Оны тараулар ретінде емес, автор қайта-қайта айналып соғатын өзара байланысты идеялар ретінде қарастырыңыз.

1-бөлім: 'Норма' дегеніміз не? (Кіріспе және негіздеу)

Батлер адамдарды, әсіресе гендерге қатысты санаттарға бөлуден бастайды. Ол гендердің қоғамға 'танылатын' немесе 'түсінікті' болуына не себеп болатынына қызығады. Неліктен кейбір гендерлік көріністер оңай қабылданады, ал басқалары түсінбеушілік, күдік немесе тіпті жаулықпен қарсы алынады? Ол 'норма' бейтарап сипаттама емес екенін атап көрсетеді; бұл қуатты әлеуметтік және саяси құрал. 'Норма' деп аталатын нәрсе көбінесе басым билік құрылымдарына, әдетте гетеронормативті және циснормативті құрылымдарға сәйкес келеді. Бұл 'нормадан' тыс кез келген нәрсе 'ненормальды', 'бұрыс' немесе тіпті 'ойлап көрмеуге болатын' болып қалады. Міне, осы жерде 'гендерлік түсініктілік' ұғымы пайда болады – бұл белгілі бір әлеуметтік шеңберде гендерлік көріністің қаншалықты түсінікті және қабылданғандығының дәрежесі. Ойланып көріңіз: Егер біреу ер ретінде көрінсе, оның қалай көрінуі, іс-әрекет етуі және өмір сүруі туралы бізде күтілетін нәрселердің жиынтығы бар. Егер біреу әйел ретінде көрінсе, бізде басқа жиынтық бар. Ал егер біреудің көрінісі, тұлғасы немесе өмірлік тәжірибесі осы санаттарға сәйкес келмесе ше? Қоғам жиі қиналады. Бұл қиындық тек жеке ыңғайсыздық емес; оның нақты салдары бар, ол заңды тануға, әлеуметтік қабылдауға және тіпті негізгі қауіпсіздікке әсер етеді. Батлер бұл нормалар тек сипаттама емес, олар бұйрықтық екенін айтады. Олар біз қалай болуымыз керек екенін айтады. Ал 'нормальды' деп саналатын нәрсені сұраққа алу арқылы біз осы бұйрықтық нормалардың күшін жоя бастаймыз. Негізгі хабарлама: 'Нормальды' гендер ұғымы – бұл бізді шектейтін және сәйкес келмейтіндерді маргиналдайтын әлеуметтік құрылым, және біз оны сұраққа алуымыз керек.

2-бөлім: Гендер – бұл әрекет (Перформативтілік күшейту)

Міне, Батлердің танымал перформативтілік идеясы жарқырайтын жер. Бұл сіздің гендеріңізді 'жалған' деген мағынада 'ойнау' туралы емес. Бұл біздің күнделікті іс-әрекеттеріміз, сөзіміз, киіміміз және өзара әрекеттесулеріміз арқылы гендерді қалай жүзеге асыратынымыз туралы. Бұл қайталанатын әрекеттер, уақыт өте келе, гендерді тұрақты, ішкі мән сияқты етіп көрсететін илюзияны жасайды. Батлер гендерді туа біткен нәрсе емес, оны жасайтын нәрсе деп санайды. Бұл әрекеттердің стилдендірілген қайталануы. Оны былай елестетіңіз: сізде гендер бар емес; сіз оны үнемі, көбінесе санасыз түрде, еркектік немесе әйелдікпен байланысты әлеуметтік күтілетін нәрселерге сәйкес келу немесе олардан ауытқу арқылы орындайсыз. Бұл өнімділік әлеуметтік нормалармен шектелген. Біз кішкентай кезімізден гендерді 'дұрыс' қалай 'ойнау керектігін' үйренеміз. Бірақ перформативтіліктің кереметі – ол әрекеттердің қайталануы болғандықтан, ол әртүрлі интерпретациялар мен вариацияларға ашық. Бұл гендерді нормалармен қатаң анықталмаған жолдармен қайта елестетуге және қайта орындауға болатынын білдіреді. Бұл бұзушылық пен трансформацияға орын ашады. Мысалы, дрег мәдениетін қарастырайық. Дрег әртістері жиі гендерлік кодтарды үлкейтіп, ойнап, оларды табиғи шындықтардан гөрі өнімділік ретінде көрсетеді. Бұл олардың күнделікті өмірде шынымен еркектер немесе әйелдер (немесе бей-бинарлы, т.б.) емес дегенді білдірмейді, бірақ олардың өнімділігі барлығына арналған гендердің құрылымдалғандығын көрсетеді. Негізгі хабарлама: Гендер – бұл әлеуметтік нормалармен қалыптасатын үздіксіз өнімділік, ол парадоксальды түрде өзгеріс үшін әлеуетті орын ұсынады.