Summio

Кітап

Туризм, Даму және Өркендеу

Бұл кітап туризмнің экономикаға, қоғамға және қоршаған ортаға әсерін әлемдік деңгейде қарастыра отырып, оның біздің тұрақты дамуымызға қалай көмектесетінін терең зерттейді.

13 мин оқу

Қолжетімді тілдер

Саммари үзіндісі

Туризмнің Тұрақты Даму Жолындағы Сапары: Терең Зерттеу

Сәлеметсіздер ме, достар! Сіздер демалыс жоспарлағанда, әрине, көрікті жерлерді, жергілікті тағамдарды, тынығуды ойлайтын шығарсыздар. Бірақ, сіздердің саяхатыңыз баратын жерге қаншалықты әсер ететінін, яғни туризмнің өзі ұзақ мерзімді перспективада – планета, адамдар, экономика үшін – қаншалықты пайдалы бола алатынын ойлап көрдіңіздер ме? Міне, осы кітаптың басты тақырыбы да осы – тұрақты даму және тұрақты туризм. Бұл ұғымдар ұқсас сияқты көрінгенімен, авторлар олардың арасындағы айырмашылықты нақтылауға ерекше мән береді. Тұрақты дамуды баршаға арналған жақсы болашаққа бағытталған ауқымды, жалпы мақсат деп елестетіңіз. Ал тұрақты туризм – сол үлкен үлгінің кішігірім, нақты бөлігі. Бұл саяхат кезінде біз баратын жерді қиратпай, адамдарын әділетсіз пайдаланбай, керісінше, оң әсер ететіндей болуын қамтамасыз ету. Бұл тек теория емес. Кітапта бүкіл әлем бойынша нақты мысалдар жетіп артылады. Канада, АҚШ, Испания, Бельгия, Ұлыбритания, тіпті Австралия сияқты елдерден алынған зерттеулер көрсеткендей, әртүрлі туризм түрлері белгілі бір жағдайлар мен жерлерге байланысты керемет нәтижелер бере алады (немесе кейде керісінше). Бұл – әлемді аралап, ең үздік және ең нашар тәжірибелерді көрсететін туристік гидтің барындай.

Басты Сұрақ: Туризм Шынымен Тұрақты Дамуға Көмектесе ала Ма?

Кітаптың орталық мәселесі өте қарапайым: туризм, оның әртүрлі формаларында, тұрақты дамуға және өсуге шынымен үлес қоса ала ма? Егер иә болса, қалай? Бұл тек бола ма деген сұрақ емес, оның нақты іс жүзінде қалай көрінетіні туралы. Бұл ақша әкелу ме? Жұмыс орындарын ашу ма? Мәдениетті сақтау ма? Қоршаған ортаны қорғау ма? Жауабы, сіз күткендей, осының бәрінің қосындысы, және кітап бұл күрделі байланысты егжей-тегжейлі зерттейді. Ол әсіресе әртүрлі экономикаларда туризмнің қалай дамитынына ерекше қызығушылық танытады. Дамушы елдер үшін туризм – қуатты экономикалық қозғаушы күш бола алады. Ол шетел валютасын әкеледі, жұмыс орындарын ашады (көбінесе басқа мүмкіндіктер тапшы аймақтарда) және тіпті табиғи және мәдени мұраны сақтауға қаржыландыруға көмектеседі. Бірақ, және бұл үлкен «бірақ», оны мұқият басқару керек. Бақыланбаған туризм экологиялық нашарлау, мәдениеттің тауарлануы және экономикалық ағып кету (туристер жұмсаған ақшаның жергілікті экономикада қалмауы) сияқты көптеген проблемаларға әкелуі мүмкін. Екінші жағынан, кітап индустриялды елдердегі туризмнің маңыздылығын да қарайды. Мұнда бағыт өзгеруі мүмкін. Бұл негізгі экономикалық қозғаушы күш болудан гөрі, өмір сапасын жақсарту, демалыс мүмкіндіктерін ұсыну және кейде белгілі бір аймақтарды немесе қалаларды жандандыру болып табылады. Тіпті бай елдерде де, тұрақты туризм қағидаттары өсудің қоршаған ортаға немесе қауымдастықтың әл-ауқатына зиян келтірмеуін қамтамасыз ету үшін өте маңызды.

Жаңа Саясаттар мен Бастамаларды Жүргізу

Сонымен, тұрақты туризмді қалай жүзеге асырамыз? Кітап бұл практикалық жағынан ешқандай қысқалық жасамайды. Ол жеке сектор (қонақүйлер, тур операторлары, әуе компаниялары) және мемлекет (үкіметтер, жергілікті билік органдары) тарапынан жүзеге асырылып жатқан жаңа саясаттар мен бастамаларға сүңгиді. Бұл жерде жағдайлар шынымен қызықты болады, өйткени бұл адамдардың туризмді неғұрлым жауапкершілік бағытқа бұруға белсенді түрде тырысып жатқанын көрсетеді. Біз мынадай нәрселер туралы айтып отырмыз: Қонақүйлер мен тур операторлары үшін «Жасыл сертификаттар». Жергілікті тұрғындардың нақты үлесі мен даусы бар қауымдастыққа негізделген туризм жобалары. Табиғи және мәдени ескерткіштерді қорғауға арналған мемлекеттік реттеулер. Туристік аймақтарда қоғамдық көлік немесе жаңартылатын энергия сияқты тұрақты инфрақұрылымға инвестициялар. Жауапкершілікті саяхат мінез-құлқын насихаттайтын маркетингтік науқандар. Бұл күш-жігер өте маңызды, өйткені олар туризмнің жай ғана табиғи түрде (және көбінесе ретсіз) өтуінен гөрі, жақсы нәтижелерге жету үшін оны белсенді басқаруға бағытталған өзгерісті білдіреді. Бұл саналы таңдаулар жасау және сол таңдауларды қолдайтын құрылымдарды орнату туралы.

Мүмкіндіктер мен Қиындықтар: Бәрі Оңай Емес

Әрине, тұрақты туризм өсімін қамтамасыз ету оңай емес. Кітапта бұл мүмкіндіктер мен қиындықтарды анық көрсетеді. Мүмкіндіктер зор: экономикалық әртараптандыру, кедейшілікті азайту, мәдени алмасу, табиғатты қорғауға қаржыландыру және жаһандық түсіністікті жақсарту. Мұны кім қаламайды? Алайда, қиындықтар елеулі және көп қырлы: Экономикалық қажеттіліктер мен қоршаған ортаны қорғауды теңестіру: Бұл классикалық дилемма. Туристерді қалай тартуға және табыс табуға болады, сол уақытта оларды тартатын ресурстарды (жағажайлар, ормандар, тарихи орындар) бұзбай? Тең үлесті пайданы қамтамасыз ету: Туристер жұмсаған ақшаның жергілікті қауымдастықтарға шынымен пайда әкелетінін және халықаралық корпорацияларға немесе шағын элитаға ағып кетпейтінін қалай қамтамасыз етуге болады? Тасымалдау сыйымдылығын басқару: Кейбір бағыттар жаппай туризмді ауыр экологиялық және әлеуметтік әсерсіз қабылдай алмайды. Келушілер санын қашан және қалай шектеу керектігін білу – қиын, бірақ қажетті міндет. Саяси және институционалды кедергілерді еңсеру: Тұрақты саясатты жүзеге асыру көбінесе күшті саяси ерік-жігерді, тиімді басқаруды және әртүрлі мүдделі тараптар арасындағы ынтымақтастықты талап етеді, бұл қол жеткізу қиын болуы мүмкін. Туристер мінез-құлқын өзгерту: Туристерді неғұрлым жауапкершілікті болуға тәрбиелеу және ынталандыру – бұл үздіксіз күрес. Көптеген саяхатшылар өздерінің таңдауларының қандай әсер ететінін білмейді. Климаттың өзгеруінің әсері: Туризмнің өзі климаттың өзгеруіне (әсіресе әуе көлігі) үлес қосады және оның әсеріне (теңіз деңгейінің көтерілуі, экстремалды ауа райы құбылыстары, биоәртүрліліктің жоғалуы) өте сезімтал.

Туризмнің Түрлері: Дұрыс Теңдестіруді Табу

Кітаптың негізгі қорытындыларының бірі – тұрақты туризмге бірдей стандартты тәсіл жоқ. Ол белгілі бір жағдайларға сәйкес келетін әртүрлі туризм түрлеріне назар аударуды атап көрсетеді. Шағын табиғи аймақта жұмыс істейтін нәрсе, қарбалас тарихи қалада жұмыс істемеуі мүмкін. Кітап әртүрлі модельдерді зерттейді, мысалы: Экотуризм: Қоршаған ортаны қорғайтын және жергілікті халықтың әл-ауқатын жақсартатын табиғи аймақтарға жауапкершілікті саяхатқа бағытталған. Жабайы табиғатты тамашалау, табиғи жаяу жүру және эко-қонақүйлерде тұруды елестетіңіз. Мәдени туризм: Белгілі бір жердің мұрасы, өнері және өмір салтымен танысуға бағытталған. Бұл тарихи орындарға баруды, жергілікті фестивальдерге қатысуды немесе дәстүрлі қолөнермен айналысуды қамтуы мүмкін. Қауымдастыққа негізделген туризм (CBT): Жергілікті қауымдастықтар өз аймақтарындағы туризмді дамытуға иелік етеді және бақылайды. Бұл модель пайданың тең бөлінуін және мәдени тұтастықтың сақталуын қамтамасыз етуге бағытталған. Агротуризм: Ауыл шаруашылығы қызметін туризммен біріктіру, келушілерге ауыл өмірін тамашалауға, жергілікті өнімдерді дәмдеуге және кейде фермерлік іс-әрекеттерге қатысуға мүмкіндік береді. Мұра туризмі: Тарихи орындарға, ескерткіштерге және олардың баяндайтын әңгімелеріне бағытталған. Бұл мәдени бірегейлікті сақтау және насихаттау үшін қуатты құрал бола алады. Бағыттың ерекше жағдайын – оның табиғи байлықтарын, мәдени мұрасын, экономикалық жағдайын және әлеуметтік құрылымын түсініп, содан кейін дұрыс туризм түрін немесе түрлерін таңдау арқылы, кемшіліктерді азайта отырып, артықшылықтарды арттыруға болады. Мысалы, керемет биоәртүрлілігі бар ел экотуризмге баса назар аударуы мүмкін, ал бай тарихы бар ел мәдени және мұра туризміне сүйенуі мүмкін.

Әлемдік Мысалдар: Бүкіл Әлемнен Үйрену

Кітаптың күшті жағы – оның бай мысалдар жинағында. Бұл идеялардың қалай жүзеге асатынын сезіну үшін бірнешеуіне тоқталайық: Канада: Өзінің кең табиғи ландшафтарымен танымал Канада табиғатқа негізделген туризмнің әртүрлі формаларын зерттеді. Бастамалар ұлттық саябақтарды тұрақты басқаруға, жабайы табиғатты жауапкершілікпен тамашалауды насихаттауға және Бірінші Ұлттар қауымдастықтарына экономикалық мүмкіндіктер бере отырып, мәдени мұраны бөлісетін indígenas туризм тәжірибелерін дамытуға бағытталуы мүмкін. Мұндағы қиындық көбінесе сезімтал экожүйелерде көптеген келушілерді басқару және пайданың шалғай немесе маргиналданған қауымдастықтарға жетуін қамтамасыз ету болып табылады. АҚШ: Әртүрлі географиясы мен ұлттық саябақтарымен (Йеллоустоун немесе Гранд-Каньон сияқты) АҚШ жаппай келушілер санын қорғаумен теңестіру қиындығына тап болады. Тұрақты туризм күш-жігері келушілерді басқару жүйелерін жақсартуды, саябақтар ішінде экологиялық таза көлікті насихаттауды және экономикалық пайданы тарату үшін аз зерттелген аймақтарда туризмді ынталандыруды қамтуы мүмкін. АҚШ-тың ауқымы саясаттың штаттан штатқа және тіпті саябақтан саябаққа айтарлықтай өзгеруіне әкеледі. Испания: Әлемдік туризм державасы Испания жаппай туризмнің әсерімен, әсіресе жағалау аймақтарында күресіп келеді. Мұндағы тұрақты бастамалар көбінесе тек «күн мен жағажай» модельдерінен туризмді әртараптандыруға, тарихи қалалардағы мәдени туризмді дамытуға, аз дамыған аймақтарда ауыл туризмін құруға және жағалауларды, табиғи ресурстарды қорғау үшін қатал экологиялық ережелерді енгізуге бағытталған. Су тапшылығы мен қалдықты басқару да негізгі мәселелер болып табылады. Бельгия: Өзінің талғампаз қалаларымен, тарихымен және тағамымен танымал Бельгия қалалық туризм мен мұра туризміне баса назар аударуы мүмкін. Тұрақты стратегиялар қалалық зерттеулер үшін қоғамдық көлікті насихаттауды, тарихи архитектураны қолжетімді ете отырып сақтауды және жергілікті өнімдер мен аспаздық дәстүрлерді жауапкершілікпен насихаттайтын азық-түлік туризмін дамытуды қамтуы мүмкін. Қиындық жаппай күндізгі келушілердің әсерін басқару және туризм кірісінің жергілікті бизнес пен тұрғындарға пайда әкелуін қамтамасыз ету болуы мүмкін. Ұлыбритания: Ұлыбритания Шотландияның табиғи сұлулығынан бастап, қалаларының тарихи байлығына дейін мүмкіндіктердің қоспасын ұсынады. Тұрақты туризм күш-жігері жаяу және велосипедпен саяхаттарды насихаттауды, мұра жолдарын дамытуды, ауылдық жерлерде қауымдастық басқаратын туризм бастамаларын қолдауды және Стоунхендж немесе Тауэр сияқты танымал орындарда жауапкершілікті келушілерді басқаруды ынталандыруды қамтуы мүмкін. Басымдық көбінесе келушілер тәжірибесін жақсарту, экологиялық әсерді азайту және жергілікті экономикаларды қолдау болып табылады. Австралия: Өзінің бірегей экожүйелері мен үлкен қашықтықтарымен Австралияның туризм ландшафты күрделі. Мысалы, Үлкен Барьер рифі климаттың өзгеруі мен ластану қаупіне ұшырап, туризм мен қорғауды теңестіру үшін қарқынды басқаруды талап етеді. Тұрақты туризм